یک نسخه پژوه با اشاره به نسخخطی فاطمی قدیمی میگوید: کتابها و نسخ خطی مرتبط با سرگذشتنامه، فضایل و مناقب حضرت زهرا (س) به دو گروه کلی و اصلی تقسیم میشوند که هر کدام از آنها مشتمل بر چند گروه فرعی هستند.
به گزارش «جوان» به نقل از روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، حبیبالله عظیمی، عضو هیئت علمی پژوهشی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و نسخهپژوه درباره منابع قدیمی و نسخ خطی موجود درباره زندگی حضرت زهرا (س) گفت: منابع قدیمی و نسخخطی درباره زندگی حضرت زهرا (س) با عناوین مختلف موجود است. برخی از این منابع در «مسند» آمده که شامل احادیثی از حضرت زهرا (س) یا احادیثی درباره آن حضرت از منابع اهل سنت است که میتوان از مسند فاطمهالزهرا از جلالالدین عبدالرحمن سیوطی از علمای مشهور شافعی مذهب اهل سنت (متوفی ۹۱۱ هـ. ق) نام برد که نسخه عکسی از این کتاب در کتابخانه آیتالله مرعشی موجود است.
وی ادامه داد: برخی از کتابها مناقب و فضایل درباره زندگینامه حضرت زهرا (س) است که این کتابها شامل نسب، ولادت، ازدواج، رحلت و احادیثی در فضیلت و کرامات آن حضرت میشود. کتاب «مناقب فاطمهالزهرا» تألیف ابراهیم میرغنی سودانی که در کتابخانه آیتالله مرعشی موجود است، کتاب «فضایل حضرت فاطمهالزهرا» از مؤلف ناشناس نیز در کتابخانه «گنج بخش» در کشور پاکستان نگهداری میشود.
این نسخهپژوه ادامه داد: برخی دیگر از کتابها دربرگیرنده سرگذشت حضرت فاطمه زهرا (س) از دیدگاه شیعه است که بیشتر جنبه مصیبتنامه دارد. کتاب «احوال و سوانح حضرت فاطمهالزهرا» از مؤلف ناشناس که این کتاب هم در کتابخانه «گنج بخش» کشور پاکستان موجود است، از این دسته از نسخ است.
«خصائص الزهرا» از محمدعلی حائری سنقری
وی ادامه داد: کتابهای دیگر در فضایل و مناقب حضرت زهرا (س) با استناد به احادیث و روایات شیعی نیز موجود است. کتاب «خصائصالزهرا» از محمدعلی حائری سنقری در قرن ۱۴ هجری، این کتاب خطی در بیان فضایل و مناقب حضرت است که با استفاده از روایات، تفسیر و تأویل آیات مرتبط، در کتابخانه شخصی طبسی حائری به خط مؤلف در قم موجود است. کتاب «سرور النساء» در فضایل و مناقب حضرت زهرا (س) همراه با اشعار مناسب نیز وجود دارد.
حبیبالله عظیمی تصریح کرد: برخی دیگر از کتابها مانند «حدیث زواج فاطمهالزهرا» از مؤلف ناشناس، درباره ازدواج حضرت است که به صورت منظومه تدوین شده و برش دیگری از زندگانی حضرت زهرا (س) را در برمیگیرد. این کتاب در کتابخانه حسینیه شوشتریهای نجف موجود است. رساله «رؤیا فاطمهالزهرا» از شیخ احمد احسایی در پاسخ به سؤالی درباره رؤیای حضرت فاطمهالزهرا (س) است و در کتابخانه شیخ علی حیدر در مشهد حفاظت میشود.
عضو هیئت علمی پژوهشی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به گروه دوم از منابع نسخ فاطمی گفت: گروه دوم درباره زندگانی و فضایل و مناقب ائمه معصومین (ع) است. در بخشی از این منابع به زندگانی و فضایل مناقب حضرت زهرا (س) پرداخته شده است. این کتابها نیز به چند دسته تقسیم میشوند. دسته اول منابعی هستند که با استناد به احادیث و روایات امامیه و اهل سنت، زندگانی ائمه معصومین از جمله حضرت فاطمه الزهرا (س) را مورد بررسی قرار دادهاند. «الارشاد فی معرفه حجالله علی العباد» از شیخ مفید در قرن ۴ هجری قمری از جمله این آثار است که مشتمل بر شرح حال ائمه معصومین با استناد به روایات است و از قدیمیترین کتابهای امامشناسی شیعه است.
روایات شیعه همراه با قصایدی در مدح و رثای ائمه (ع)
وی ادامه داد: «مناقب آل ابیطالب» از این شهر آشوب متعلق به قرن ۶ هجری قمری، در فضایل و مناقب معصومین همراه با اشعار بسیاری در مدح و رثای ائمه و به ضمیه ادله امامت آن بزرگواران و برگرفته از احادیث و کتب تاریخ است. «کشف الغمه فی معرفه الائمه» از بهاءالدین علی هکاری، محدث، شاعر و ادیب امامیه قرن ۷ هجری قمری، در احوال و اخبار پیامبر، حضرت زهرا و ائمه معصومین است. در این کتاب ابتدا روایات اهل سنت و بعد روایات شیعه همراه با قصایدی در مدح و رثای ائمه آمده است؛ علیبنحسین زواریی در قرن دهم هجری قمری این کتاب را ترجمه کرده است.
عظیمی گفت: «فضائل الائمه» از کریمخان قاجار کرمانی متعلق به قرن ۱۳ است. این کتاب در بیان شرح حال و اثبات امامت و ذکر برخی از فضایل حضرات معصومین با استفاده از منابع حدیثی شیعه و عامه است که در کتابخانه حضرت عبدالعظیم در شهرری موجود است. «بحارالانوار»، علامه مجلسی متعلق به قرن ۱۱ و ۱۲ است که در بخشی از دایرهالمعارف بزرگ حدیث شیعی «بحارالانوار» تاریخ زندگانی ائمه معصومین و از جمله حضرت زهرا (س) با استناد به اخبار و روایات متعدد از کتب اربعه حدیثی قدیمی و کتابهای حدیثی دیگر گردآوری و تدوین شده است.
وی تأکید کرد: برخی از این منابع مانند «ریاضالمعصومین فی مدح النبی و ائمه الدین» صرفاً با استناد به روایات اهل سنت تدوین شده است. این کتاب از محمدامین شریعتمدار است و برگرفته از کتابهای شافعیان و برای رفع اختلاف بین شیعه و سنی نوشته شده است.
این نسخهپژوه ادامه داد: برخی از این منابع مانند «تذکره الخواص من الامه فی فضائل الائمه» درباره سیره ائمه معصومین است که از سبط ابن جوزی متعلق به قرن هفتم منتشر شده و مجموعه مستندی در سیره حضرت علی و حضرت زهرا (س)، ۱۱ فرزند آنان و به همراه مناقب و فضایل آن بزرگواران از طرق مشهور اهل سنت است که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری میشود.
عظیمی در پایان گفت: برخی از منابع صرفاً تاریخی است و در بخشی از آن زندگانی ائمه معصومین و حضرت زهرا (س) تدوین شده است که از آن جمله میتوان به کتاب «ناسخ التواریخ» نوشته محمدتقی سپهر متعلق به قرن ۱۳ اشاره کرد. این کتاب شامل یک دوره تاریخ از آغاز آفرینش انسان تا زمان قاجار را در برمیگیرد که جلد چهارم از آن درباره زندگانی حضرت زهرا (س) است.
