بهرغم اصرار ایران به گرفتن تضمینهای لازم از امریکا برای ممانعت از خروج مجدد از توافق هستهای، امریکاییها از هم اکنون تیر خلاص را بر سر توافق هستهای خالی کردهاند و آنگونه که رسانههای امریکایی نوشتهاند، واشنگتن نه همه تحریمها را لغو میکند و نه تضمین میدهد؛ اقدامی که رسیدن به هرگونه توافق احتمالی را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.
در شرایطی که روسیه و چین تلاش میکنند در مذاکرات هستهای ایران و ۱+۴ در وین، پایتخت اتریش، که هفته آینده شروع میشود، موارد اختلاف بین ایران و امریکا را رفع کنند، امریکاییها برای حل اختلافات جدی نیستند. نشریه «دیپلماتیک» در مقالهای با توجه به نزدیک شدن به زمان از سرگیری گفتگوهای هستهای ایران با طرفهای غربی نوشت: «هنوز نمیدانیم ایران چه موضعی خواهد داشت. اگر ایران میخواهد همه تحریمهایی که دونالد ترامپ وضع کرده، برداشته شود و نیز تضمین داده شود که رئیسجمهور کنونی و رؤسای جمهوری آینده امریکا هرگز دوباره تحریمها را بر نخواهند گرداند، شدنی نیست.» لارا روزن، روزنامهنگار سرشناس امریکایی در مقالهای برای نشریه دیپلماتیک نوشت: «بهرغم تندگوییهای عمومی پرشمار علی باقریکنی، گفتوگوکننده تازه ایران در سفر هفته گذشتهاش به اروپا و مشورتهای پس از آن با روسیه و چین در روزهای اخیر، دیپلماتهایی که اواخر ماه جاری برای گفتگو با ایران به وین میروند، میگویند که چه بسا مقداری زمان ببرد تا جزئیات موضع ایران روشن شود.» به گفته روزن، «دیپلماتها میگویند که نماینده ایران هنوز با همتایان دیپلماتیک خود درباره جزئیات موضعی که انتظار آن در گفتگوهای پیش رو برای احیای احتمالی برجام میرود، رایزنی نداشته است. به گفته یکی از دیپلماتهای شرکتکننده در گفتوگوها، مسئله اصلی که درباره آن بلاتکلیفی وجود دارد، این است که آیا ایران میخواهد گفتگوها را از جایی که رها شد، ادامه دهد یا دوباره از اول شروع کند یا چیزی میان این دو؟» به گفته روزن، یک دیپلمات یکی از کشورهای غربی گفته است: «شگفت این بود که ۹ ماه پیش، بیشتر کشورها موافقت کردند که دولت ترامپ که در سال ۲۰۱۸ توافق را ترک کرد، مسئول تصمیم ایران برای عبور از محدودیتهای هستهای برای اعتراض به رفع نشدن تحریمها بود. اکنون پس از گذشت ۹ ماه، ایرانیها فکر میکنند که میتوانند بر این پایه، با سطوح بالاتر غنیسازی و دیگر موارد نقض برجام اهرمسازی کنند. اما این اقدامات موجب شده اکنون، کشورها به این اجماع برسند که مشکلی که در حال حاضر با آن روبهرو هستیم، گامهای جاری ایران است. پس این میشود چارچوب گفتوگوها.» روزن نوشته است: «از یک کارشناس غربی پرسیدیم که آیا ایران به دنبال برجام است یا یک توافق دیگر؟ او گفت «فکر نمیکنم بحث یک توافق دیگر در میان باشد.» این کارشناس درباره درخواست عمومی ایران برای تضمین خارج نشدن دوباره امریکا از برجام گفت پاسخ علی باقری این بوده که تضمینهای سیاسی مهم است، اما کافی نیست، ما میخواهیم آن را در عمل ببینیم. این کارشناس میگوید من به مسئله تضمین به عنوان قماری نگاه نمیکنم که تلاش شود بهوسیله آن بر سر توافق چانه زنی شود.»
مقامات تهران در ماههای اخیر سعی کردهاند کاخ سفید را به دادن تضمین برای تکرار نشدن مجدد خروج از برجام تحت فشار قرار دهند، اما دیپلماتهای دولت امریکا که لوراروزن با آنها صحبت کرده، گفتهاند که چنین تضمینی نمیتوانند بدهند. حتی برخی سناتورهای جمهوریخواه مخالف برجام هم اخیراً اعلام کردهاند که در صورت توافق امریکا و ایران، دولت آتی واشنگتن میتواند آن توافق را به راحتی پاره کند و دولت جو بایدن، رئیسجمهور این کشور اراده و قدرتی در این زمینه ندارد، مگر اینکه توافق با تهران به یک معاهده تبدیل شود. مقامات امریکایی در روزهای اخیر اظهاراتی را بیان کردهاند که میتواند راه رسیدن به توافق احتمالی بین تهران واشنگتن را با چالش جدی مواجه کند، چرا که امریکاییها مدعی هستند که ایران برای رسیدن به توافق جدید جدی نیست و توسعه برنامه هستهای آن تهدیدی برای غرب و متحدانش است. امریکاییها بدون توجه به خروج کشورشان از توافق ۲۰۱۵، الان دست پیش را گرفتهاند تا ایران را عامل اختلافات در مذاکرات اعلام کنند. ایران گفته که برای بازگشت امریکا به برجام، واشنگتن باید همه تحریمها را لغو کند، ولی واشنگتن اعلام کرده در صورت توافق هم برخی تحریمها همچنان باقی خواهند ماند.
گزینه نظامی روی میز امریکا
همزمان با اظهارات امریکاییها به اینکه تضمینی برای برجام وجود ندارد، مقامات این کشور نیز از روی میز بودن همه گزینهها خبر میدهند. به گزارش فارس، برت مکگورگ، هماهنگکننده شورای امنیت ملی کاخ سفید در امور خاورمیانه و شمال آفریقا در اجلاس امنیتی منطقهای «گفتوگوی منامه» علیه ایران موضعگیری کرد و خطاب به حاضران گفت: «بگذارید با شما کاملاً شفاف صحبت کنم؛ ایالات متحده قرار نیست جایی برود. این منطقه بیش از حد اهمیت دارد، بیش از اندازه شکننده است و بیش از اندازه به منافع امریکایی در هم تنیده است که بخواهیم کاری غیر از این بکنیم از این منطقه خارج شویم». این مقام امریکایی در ادامه علیه نیروهای مقاومت و متحدان ایران در این منطقه موضعگیری کرد و گفت: «اگر ما مورد آزمون قرار بگیریم، از مردم امریکا دفاع خواهیم کرد از جمله اگر ضروری باشد از طریق توسل به نیروی نظامی و اگر نیاز به استفاده از نیروی نظامی باشد آماده استفاده بسیار قاطعانه از نیروی نظامی هستیم و قرار نیست که ما به تبادل آتش تلافیجویانه با گروههای نیابتی مورد حمایت ایران کشیده شویم و آنها هم میدانند که اگر ما پاسخ بدهیم، آماده آن هستیم به صورت قاطعانه و مقتدرانه پاسخ بدهیم.» این پالسهای منفی که از سوی امریکاییها مطرح میشود، نه تنها گرهی از اختلافات باقی مانده بین تهران و واشنگتن باز نمیکند بلکه بیشتر در مسیر مذاکرات وین، سنگاندازی کرده و راه رسیدن به توافق را دشوارتر میکند.
