سرویس بینالملل جوان آنلاین: امریکا در دوره زمامداری جو بایدن توجه ویژهای به منطقه استراتژیک «ایندو-پاسیفیک» (هند- آرام) نشان میدهد. دلیل این، اهمیت خاص این منطقه از جنبههای اقتصادی، تجاری، نظامی و امنیتی و سیاسی است، به نحوی که برخی کارشناسان قرن بیست و یکم را قرن اقیانوس آرام نامیدهاند. با این حال اکنون امریکا با حریف قدرتمندی به نام چین مواجه است که به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان، به طور روزافزونی منافع استراتژیک امریکا در منطقه «ایندو-پاسیفیک» را به چالش کشیده است. بدین ترتیب واشنگتن برای تداوم حضور و نفوذ سنتی خود در این منطقه با قدرتی رو به ظهور مواجه است که طبق پیشبینیها تا سال ۲۰۳۰ تبدیل به اولین اقتصاد جهان خواهد شد. این، به ویژه در زمینه ادعاهای دریایی پکن در دریای جنوبی چین و نیز رویارویی امریکا و چین درباره تایوان مصداق پیدا میکند؛ لذا واشنگتن میخواهد علاوه بر افزایش حضور نظامی به ویژه حضور قدرتمند دریایی، با ائتلافسازی و تشویق کشورهای ایندو- پاسیفیک به دربرگیری یا به عبارت بهتر محاصره چین بپردازد تا بدین طریق، به زعم خود از تحقق اهداف منطقهای چین جلوگیری کند. یکی از ائتلافهای مد نظر امریکا تشکیل گروهی متشکل از قویترین کشورهای حوزه ایندو-پاسیفیک به نام «کواد» است.
نشست سران کواد
سران چهار کشور عضو «گفتگوهای چهارجانبه امنیتی» موسوم به کواد (امریکا، ژاپن، هند و استرالیا) روز ۲ مهر ۱۴۰۰ در پایان نشست خود در کاخ سفید با اتخاذ موضعی واحد در برابر چین، بر پیگیری منطقهای آزاد، باز و فارغ از هرگونه تهدید در محدوده ایندو-پاسیفیک (هند آرام) تأکید کردند. «جو بایدن» رئیسجمهور امریکا به همراه «نارندرا مودی» نخستوزیر هندوستان، «یوشیهیده سوگا» نخستوزیر ژاپن و «اسکات موریسون» نخستوزیر استرالیا در بیانیهای مشترک که پس از این نشست حضوری منتشر شد، اعلام کردند: «ما (اعضای گروه کواد) از حاکمیت قانون، آزادی دریانوردی و هوانوردی، حل و فصل مسالمتآمیز تعارضها، ارزشهای دموکراتیک و یکپارچگی سرزمینی کشورها پشتیبانی میکنیم». در بخشی دیگر از این بیانیه، سران کواد به پیشبرد نظمی آزاد، باز و قانون محور بر پایه حقوق بینالملل و فارغ از هرگونه قهر و اجبار و همچنین تقویت امنیت و رفاه در منطقه ایندوپاسیفیک و ماورای آن متعهد شدند.
در این بیانیه طولانی هرچند از چین به صورت صریح نامی برده نشد، اما به خوبی روشن است که چین مخاطب اصلی این بیانیه بود چراکه این چهار کشور در بیانیه خود بر پشتیبانی از رفتار مبتنی بر قانون در منطقه تحت نفوذ چین تأکید کردند.
امریکا با توجه به اهمیت اساسی منطقه استراتژیک ایندو-پاسیفیک همواره بر حضور قدرتمند در این منطقه تأکید زیادی داشته است. واشنگتن در صدد ائتلافسازی با کشورهای مهم این منطقه و نیز افزایش رایزنیها با آنهاست. با توجه به افزایش تقابل امریکا و چین به عنوان اولین و دومین قدرت اقتصادی، این امر از اهمیت فزایندهای برخوردار است. گروه «کواد» نیز اساساً با هدف مقابله با اقدامات چین شکل گرفته است. امریکا در این گروه از همراهی دو متحد اصلی و دیرینه خود یعنی استرالیا و ژاپن به منظور پیشبرد اهداف مد نظرش یهره میبرد، ضمن اینکه هند نیز به عنوان قدرت اصلی در عرصه اقیانوس هند در سالهای اخیر اختلاف فزایندهای با چین بر سر مناطق مرزی داشته که موجب بروز درگیریهای مرزی بین دو کشور نیز شده است. در عین حال هند بهرغم همراهی با چین در گروههای منطقهای و بینالمللی مانند سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، اما به پکن به عنوان رقیب اقتصادی و امنیت خود مینگرد و خواهان محدود شدن قدرت آن در ایندو -پاسیفیک است. اکنون به نظر میرسد نوعی توافق بین این چهار کشور برای جلوگیری از توسعه حضور و نفوذ پکن در این منطقه شکل گرفته است. در سند امنیتی دولت بایدن موسوم به «راهنمای موقت راهبرد امنیت ملی» ضمن اشاره به افزایش تأثیرگذاری چین در عرصه جهانی تصریح شده که چین تنها رقیبی است که میتواند قدرت اقتصادی، دیپلماتیک، نظامی و فناوری خود را برای اعمال چالشی پایدار بر نظام باثبات بینالمللی ترکیب کند». لبه تیز انتقادات واشنگتن بر اقدامات چین در ابعاد مختلف اقتصادی و تجاری، نظامی و امنیتی و حقوق بشری متمرکز شده و اکنون در صدد مهار چین از جمله از طریق اقدامات مشترک با متحدان خود در حوزه هند آرام است.
ادعاهای واشنگتن
امریکا مدعی است اقدامات چند سال اخیر چین به ویژه در دریای چین جنوبی موجب به خطر افتادن آزادی کشتیرانی و تهدید امنیت کشورهای این حوزه آبی شده است. ضمن این که پکن با جدیت به احداث جزایر مصنوعی با هدف توسعه قلمرو آبی در راستای اهداف اقتصادی و استراتژیک خود در دریای جنوبی چین ادامه میدهد؛ لذا امریکا به همراه متحدانش به تقویت حضور نیروهای دریایی و هوایی خود در این منطقه پرداختهاند. واشنگتن اکنون به همراه کشورهای اروپایی عضو ناتو مانند انگلیس و فرانسه و نیز کشورهای حوزه اقیانوسیه مانند استرالیا حضور دریایی فزایندهای در دریای چین جنوبی پیدا کرده تا به ادعای خود در مقابل ادعاهای دریایی و توسعه نفوذ چین ایستادگی کند. ضمن اینکه واشنگتن منطقه نظارت هوایی که چین بر فراز دریای چین جنوبی اعلان کرده را به رسمیت نمیشناسد و به همین دلیل هواپیماهای امریکایی و متحدان آن مدام در این منطقه بدون کسب اجازه از پکن پرواز میکنند. با این حال برخی تحلیلگران بر این باورند که ایالات متحده، بهرغم هزینههای هنگفت نظامیاش، در جنگی تمامعیار با چین بازنده خواهد بود. دریاسالار فیلیپ دیویدسون میگوید: «ارتش چین طی شش سال آینده بر ارتش امریکا «برتری» خواهد یافت و «ناگزیر وضعیت موجود در شرق آسیا را دگرگون خواهد کرد.»
امریکا اخیراً ائتلاف سه گانهای را با همراهی بریتانیا و استرالیا موسوم به «آکوس» تشکیل داده که آشکارا در راستای تقویت همکاری نظامی، تسلیحاتی و سایبری با هدف مقابله با گسترش قدرت نظامی چین است. هدف اصلی این ائتلاف نظامی، امنیتی و سیاسی جدید در واقع مقابله منسجم این سه کشور مهم بلوک غرب با چین در منطقه ایندو- پاسیفیک به ویژه در دریای جنوبی چین است به ویژه اینکه این سه کشور مدعی نگرانی از رشد قدرت و حضور نظامی چین در این منطقه گسترده و استراتژیک هستند. دولت بایدن حتی حاضر شده تا زیردریاییهای هستهای در اختیار استرالیا قرار دهد که اعتراض شدید پکن را به دنبال داشته است. با این حال واشنگتن در راستای معیارهای دوگانهاش، این اقدام خود را در راستای اشاعه هستهای تلقی نمیکند. در حالی که تجهیز استرالیا به این زیردریاییها منجر به تشویق و تحریک دیگر کشورهای این منطقه برای کسب توانمندی مشابه و تشدید مسابقه تسلیحاتی خواهد شد.
جمعبندی
دولت بایدن در رویکردش درباره چین نه فقط قصد تداوم سیاست دولت ترامپ را دارد بلکه در پی افزایش تنشها با پکن و همراه ساختن متحدان و شرکای خود در این زمینه است. تلاش واشنگتن بر همراه ساختن شرکای منطقهای خود و نیز برخی کشورهای بلوک غرب برای حضور نظامی هر چه بیشتر در منطقه ایندو-پاسیفیک و ایجاد ائتلافهای جدید در این منطقه متمرکز شده است. مسلماً اقدامات واشنگتن حاصلی جز بروز مسابقه تسلیحاتی و افزایش تنشها و احتمال بروز درگیری و جنگ در این منطقه بهدنبال نخواهد داشت.
