فعالیت‌های هسته‌ای ایران (1)

در دوران رژیم پهلوی از دهه 50 میلادی آیزنهاور رئیس‌جمهورآمریکا برنامه‌ای را تحت عنوان برنامه اتم برای صلح اعلام کرد. ‌‌‌‌هدف از اعلام این برنامه این بود ‌‌‌‌که به کشورهای دنیا اعلام کند، انرژی هسته‌ای صرفاً برای جنگ نیست، ‌‌‌‌بلکه برای مقاصد صلح آمیز هم به‌کار می‌رود. ‌‌‌‌از اواخر دهه 50 میلادی ایران فعالیت‌های هسته‌ای خود را آغاز کرد. ‌‌‌‌در سال 1958 میلادی ایران به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پیوست ‌‌‌‌و آمریکا همکاری اتمی‌اش را با ایران شروع کرد. ‌‌‌‌در سال 1345 شمسی یا 1967 میلادی اولین راکتور تحقیقاتی ایران با توان 5 مگاوات توسط یک شرکت آمریکایی در دانشگاه تهران منطقه امیرآباد نصب شد. ‌‌‌‌همان زمان آمریکا نزدیک 5500 کیلو گرم اورانیوم بسیار غنی شده و 200 کیلوگرم پلوتونیم به ایران تحویل دادکه البته اینها دقیقاً تحت نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و پروتکل تدابیر ایمنی یا پادمان هسته‌ای (Safeguard) بود. ‌‌‌‌چون کشورهایی که به آژانس ملحق می‌شوند، ‌‌‌‌متعهد می‌شوند که پروتکل تدابیر ایمنی(Safeguard)یا پادمان هسته‌ای را هم اجرا کنند که نکته کلیدی یا مرکز ثقل پادمان هسته‌ای، ‌‌‌‌اجرا و نظارت مداوم و همه جانبه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر فعالیت‌های هسته‌ای، ‌‌‌‌تأسیسات هسته‌ای و مواد هسته‌ای است. ‌‌‌‌ایران هم در این چارچوب این بحث را قبول کرده بود. ‌‌‌
برنامه احداث نیروگاه‌های هسته‌ای دررژیم شاه
با توجه به اینکه ایران از اوایل دهه 70 از درآمد نفتی قابل توجهی برخوردار شد، ‌‌‌‌در چارچوب برنامه‌های 5 ساله توسعه از دهه 50 به بعد ایران ‌طرح جامع و بلندمدتی را برای احداث حداقل 23 نیروگاه هسته‌ای اجرا کرد. ‌‌‌‌در سال 1974 رژیم شاه قراردادی را با بنیاد پژوهشی دانشگاه استانفورد منعقد کرد تا چشم انداز توسعه ایران را ارائه بدهد. ‌‌‌‌در این چشم انداز توسعه (SRI Report) یعنی گزارشی که مؤسسه استانفورد تهیه کرد، ‌‌‌‌گفته شده بود، ‌‌‌‌که پیشرفت صنعتی و اقتصادی ایران متکی به تولید 20000 مگاوات برق تا سال 1995است و به عنوان راهکار اساسی تولید این مقدار برق استفاده از نیروگاه‌های برق هسته‌ای توصیه شده بود. ‌‌‌بدین ترتیب رژیم شاه در چارچوب برنامه‌های 5 ساله توسعه احداث نیروگاه‌های هسته‌ای را به طور رسمی شروع کرد. ‌‌‌‌در این راستا قراردادهای متعددی با آمریکا، ‌‌‌‌فرانسه، ‌‌‌‌انگلیس، ‌‌‌‌هند، ‌‌‌‌آفریقای جنوبی و آرژانتین منعقد نمود. ‌‌‌‌دو تای آنها خیلی مهم است. ‌‌‌‌اولی قراردادی که ایران با آلمانی‌ها (شرکت زیمنس) در سال 1974 در مورد احداث دو نیروگاه 1300 مگاواتی در حوالی بوشهر به اضافه تأسیسات آب شیرین کن منعقد کرد. ‌‌‌‌این نیروگاه‌ها قرار بود تا سال 1980 تکمیل بشوند. قرارداد دیگری رژیم شاه با کنسرسیوم آلمانی به نام کرافت ورک یونیون امضا کرد که چهار تا نیروگاه دیگر هم احداث بشود. ‌‌‌‌از طرف دیگر شاه باز هم قراردادهای مهمی را با آمریکایی‌ها برای ساخت نیروگاه اتمی منعقد نمود. ‌‌‌رژیم شاه با فرانسوی‌ها هم دو قرارداد مهم امضا کرد. ‌‌‌‌قرارداد اول قراردادهای ساخت نیروگاه‌های اتمی 700 مگاواتی در دارخوین بود. ‌‌‌‌پس بنابراین دو پروژه اساسی، ‌‌‌‌پروژه بوشهر و پروژه دارخوین در زمان شاه در حال انجام بود. ‌‌‌‌علاوه براینها پروژه غنی سازی لیزری هم داشتیم که بحث آن جداست. ‌‌‌‌دو نیروگاهی که در بوشهر در دست ساخت بود، ‌‌‌‌یکی تا زمان انقلاب 85 درصد ودیگری 65 درصد تکمیل شده بود. ‌‌‌‌زیرساخت‌های نیروگاهی که در سال 1977 قرارداد آن با فرانسوی‌ها منعقد شد، ‌‌‌‌قبل از انقلاب تکمیل شده بود. ‌‌‌‌به دلیل فشارهایی که به ویژه بعد از جنگ 1973 به دلیل روابط نزدیک مصر و ایران از جانب صهیونیست‌ها به منظور محدودسازی فعالیت‌های هسته‌ای ‌‌‌‌به ایران وارد می‌شد، ‌‌‌‌رژیم شاه درآن زمان قرارداد بسیار گسترده‌ای با رژیم آفریقای جنوبی منعقد کرد ‌‌‌‌که تا سال 1984 معتبر بود. ‌‌‌‌این قرارداد که با آفریقای جنوبی منعقد شده بود ‌مربوط به توسعه فناوری هسته‌ای، ‌‌‌‌خرید مواد هسته‌ای و آزمایشات هسته‌ای بود. ‌‌‌‌بنابراین همکاری‌هایی که ایران با آفریقای جنوبی داشت واقعاً خیلی گسترده بود. ‌‌‌