سرویس ایران جوان آنلاین: همدان نیز مثل استانهای دیگر ایران با چالش خشکسالی و کمبود آب مواجه است. منطقهای که تا چند دهه قبل به دشتها و سفرههای عظیم آب زیر زمینیاش مینازید و به خاطر نزولات آسمانی، با محصولات دیم و میوههای باغاتش مشهور بود. اما حالا تمام هم وغم مسئولان استان در درجه اول تأمین آب شرب و سپس آب مورد نیاز کشاورزان است. به همین بهانه به سراغ منصور ستوده، مدیرعامل شرکت آب منطقهای همدان رفتیم تا در گفتوگویی از وضعیت آبی این استان و برنامههای شرکت آب منطقهای برای مدیریت وضع موجود آگاه شویم.
وضعیت آبی همدان چطور است؟
با توجه به بارش کم در سالهای قبل که ذخایر برف نداشتیم و امسال که هیچگونه بارندگی در فصل بهار و تابستان نبود، خیلی وضعیت مناسبی نداریم، به همین دلیل اکثر رودخانههای ما آوردی ندارند و میتوان گفت که خشک هستند. به لحاظ وضعیت جغرافیایی، همدان در سر شاخه سه حوزه آبریز کرخه، فلات مرکزی و دریچه سفید قرار دارد و از طرفی وسعت استان کوچک است. بنابراین میتوان گفت که حوزه آبریز بسیار کوچکی داریم و در واقع آنچنان منابع آب سطحی نداریم. منابع آب سطحی برخی از استانهای پایین دست از بالا دست سریز میشود که برای نمونه میتوان به سریز آب به استان خوزستان اشاره کرد، اما همدان اینطور نیست. به ویژه در بخش کشاورزی بیشتر به بخش آب زیرزمینی وابسته است.
یعنی در زمان خشکسالی از آبهای زیر زمینی استفاده میشود؟
بله. در مدیریت استفاده از آب زیرزمینی در بخشهای مختلف به ویژه در بخش کشاورزی که ۹۰ درصد از منابع آب سطحی و زیرزمینی استان را مصرف میکند، ناگزیر به استفاده از ابزارهای بر روی چاههایی هستیم. در این راستا کنتورهای هوشمند آب و برق، حجمی یا الکتورمغناطیسی نصب میشود که برداشت منابع آب کنترل شود.
این کنتورها توسط پژوهشگاه وزارت نیرو تأیید شده که استاندارهای لازم را دارند. با توجه به اینکه در قانون توزیع عادلانه آب مسئولیت نصب کنتور به عهده مالکین چاهها و بهرهبرداران است، آنها را تشویق کردیم این کنتورها را نصب کنند.
برای تصفیه برخی آبها و استفاده دوباره از آنها برنامهای دارید؟
ما با تصفیه آبها و استفاده مجدد، از برداشت ۲۹۰ میلیون متر مکعب آب در همدان جلوگیری کردیم. ضمن اینکه تصفیهخانه آب شرب تویسرکان تا پایان شهریور ماه افتتاح میشود. امسال با توجه به میزان بارشها در کشور، اکثر استانها نسبت به سال گذشته وضعیت خوبی ندارند. همدان در وضعیت وخیم بارندگی نسبت به سال گذشته تقریباً دوازدهمین استان کشور به شمار میآید.
آیا آمار چاههای استان را دارید و در حال حاضر استفاده از آب چاهها مدیریت میشود؟
۱۵ هزار چاه مجاز در استان وجود دارد که تقریباً برروی ۵ هزار و ۳۰۰ چاه کنتور هوشمند آب و برق نصب شده است. اکثر این کنتورهای هوشمند کارت شارژ دارند و براساس پروانه بهرهبرداری و مجوزی که آب منطقهای به هر یک از بهرهبرداران داده فعال هستند. مشخصات این کنتورها بر روی کارتهای شارژ درج شده و میزان مصرف آب سالانه آنها شارژ میشود و اگر کشاورزی بخواهد مازاد بر پروانه مصرف کند، کنتور قطع میشود.
مدت شارژ کارتها چقدر است؟
این کارتها معمولاً هر سه ماه یک بار برای کشاورزان شارژ میشود که یکی از ابزارهای کنترل برای استفاده از منابع آب زیرزمینی به شمار میآیند. امسال با توجه به شرایط خشکسالی وضعیت آب سدها نیز برای تأمین آب شرب خوب نیست و ناگزیز هستیم از چاههای کشاورزی که در نزدیکی خطوط انتقال آب شرب هستند در فصل غیر کشاورزی استفاده کنیم. صحبتهایی با کشاورزان انجام و چاههای آب آنها شناسایی شده است. برخی از کشاورزان ترس این را داشتند که اگر چاههای خود را برای شرب به شرکت آب و فاضلاب بدهند ممکن است به خاطر کنتورهایی که دارند از سوی شرکت آب منطقهای جریمه شوند، اما چون اولویت ما تأمین آب شرب مردم همدان بوده اعلام کردهایم به هیچ وجه این اتفاق نمیافتد و حتی طرحهای تشویقی و مساعدت لازم را در ادامه همکاری با آنها خواهیم داشت.
سیلابها خسارات زیادی به استانها وارد میکنند. آیا برای کنترل آنها در همدان تدبیری اندیشیده شده است؟
در سال ۹۸ نه تنها همدان بلکه در سطح کشور بسیاری از استانها به واسطه ورود به ترسالی و بارشهای خوب با سیلاب مواجه شدند که کنترل این موضوع بسیار حائز اهمیت است.
سیلابها در رودخانهها اتفاق میافتد و رودخانهها به عنوان شریانهای حیاتی هر استان و شهر هستند. رودخانههایی که سیلابها در آن اتفاق میافتد معمولاً به لحاظ گذری آب دارای حجم بالایی از آب هستند و در حقیقت در بسیاری از استانها به ویژه در همدان برروی رودخانههایی که آب خوب و عرض بستر مناسبی دارند، قبلاً برنامهریزی انجام شده و سدهایی احداث شدهاند. یکی از اهداف سدسازی کنترل سیلاب در بالا دست است که اضافه بر موضوع تأمین آب، تولید برق، گردشگری و بسیاری از موضوعاتی که احداث یک سد میتواند در منطقه ایجاد کند یکی از موضوعات مهم نیز کنترل سیلاب است.
در اکثر شهرهای استان قبلاً برنامهریزی شده و سدهایی ساخته شده که میتوان به اکباتان بر رودخانه ابرو و چشین در همدان، ملایر بر روی رودخانه کلان و در رزن سد شنجور، شیرینسو سد شیرین سو اسدآباد سد نعمتآباد، تویسرکان سد سرابی اشاره کرد. در حال حاضر نیز سد خرمرود در تویسرکان و گرین در نهاوند در دست اجراست.
نه تنها سدسازی در همه شهرستانها اتفاق افتاده بلکه نکته حائز اهمیت این بوده که ساماندهی لایه روبی رودخانهها نیز مورد توجه بوده تا اگر سیلابی رها شد رودخانه بتواند آن را عبور دهد.
چه برنامهای برای جلوگیری از برداشتهای بیرویه دارید؟
برنامه سازگار با کم آبی تنظیم شده و باید براساس آن جلو برویم تا طبق قانون برنامه ششم توسعه بتوانیم در چند سال آینده افت آبهای زیرزمینی را ثابت کنیم. با توجه به عملکرد خوب استان که از سال ۹۳ طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی را اجرایی کرد و در ادامه طرح سازگار با کم آبی را پیش برد، تقریباً ۴ هزار و ۸۰۰ حلقه چاه غیرمجاز با همکاری دستگاه قضایی پر و مسدود المنفعه شدند و حاصل این اقدام آن بوده که اجازه ندهیم ۲۹۰ میلیون متر مکعب آب بیشتر برداشت شود. اتفاق دیگر این بود کنتور هوشمند بر روی چاهها نصب شده که از اضافه برداشت چاههای غیرمجاز جلوگیری کرد.
