گزارش «جوان» از طرح نصب عكس شهدا در ورودي كوچه‌ها

زنده نگه داشتن شهادت، هنر مردان خداست

به دنبال شهادت در شهر مي‌گردم. هر جايي كه به ذهنم مي‌رسد. چرا رد شهادت را ميان زندگان مي‌جويم. شايد چون هنوز نفس مي‌كشند. نمي دانم چرا اصرار دارم كه اين نگاه زند ه بماند. نمي‌دانم چرا تلاش مي‌كنم ثابت كنم كه مي‌توان چنين ارزش‌هايي را زنده نگه داشت. چه كسي گفته است اين ارزش‌ها مرده اند؟ چه كسي گفته است اين ارزش‌ها نياز به تجديد قوا دارند؟ اشتباه مي‌كنيد اين ارزش‌ها زنده اند، نفس مي‌كشند. به اندازه سهمشان از زندگي بگذاريد زنده باشند. در منطقه 7 شهرداري تهران، اين منطقه 1540 هكتاري با 329920 نفر جمعيت، سهم اين شهيدان در قالب طرح جالبي در نظر گرفته شده است. بر اساس اين طرح، هر كوچه كه به نام شهيدي مزين است عكس آن شهيد به همراه جمله‌اي از وصيت نامه او در تابلويي 90×65 از جنس فلكسي و قاب PVC در ورودي آن كوچه نصب شده است. جمع‌آوري اطلاعات، طراحي فرمت، چاپ روي فلكسي، قاب كردن با PVC و نصب كردن از مراحل اجراي اين طرح بوده‌اند. با توجه به اينكه متوسط عمر سكونت در تهران 3 سال است، پروژه نصب تصوير شهدا كمك مي‌كند بسياري از شهدا و خانواده شان كه در محل خود ناشناس هستند معرفي شوند. اين طرح ادامه دار از 8 ماه پيش آغاز شده و در طول آن 1100 تابلو نصب شده است و اعضاي تيم پروژه همچنان آن را پيگيري مي‌كنند. اطلاعات براي انجام اين كار از پايگاه‌هاي بسيج مساجد، شوراياري محلات و به صورت ميداني از اهالي محل جمع آوري شده است. همچنين براي انجام پروژه در خيابان‌هاي اصلي كه اطلاعاتي از شهداي آنها در دسترس نبوده از طريق بنياد شهيد اقدام شده است. در قاب تعدادي از شهدا كه وصيت‌نامه‌اي از آنها در دسترس نبود يك جمله از امام يا مقام معظم رهبري در باره ايثار و شهادت نوشته شده است. در كنار اين پروژه يك بانك اطلاعاتي با نام نرم افزار ياد ياران كه قابليت جست‌وجو با اسم كوچك، محل سكونت، تاريخ تولد و شهادت، محل تولد و شهادت، ‌قابليت چاپ، عكس طراحي نشده و شده شهيد را دارد، در دست تهيه است؛ آدرس محل دفن شهيد نيز در نرم افزار تعبيه شده است. در ميان كوچه‌هايي كه اين طرح در آنجا اجرا شده ، كوچه‌اي نيز پيدا مي‌شود كه با اينكه اسم شهيد بر روي كوچه است اما به علت عدم دسترسي به اطلاعات آن شهيد بخصوص عكسش بر ورودي گذر ديده نمي‌شود، در حالي كه عكس شهداي ديگر كوچه كار شده است. در برخي از كوچه‌ها تا 8 عكس شهيد نيز كار شده است. يكي از ماموريت‌هاي معاونت فرهنگي شهرداري‌ها ترويج فرهنگ ايثار و شهادت است، و اكثر اعضاي تيم اين كار نيز از كاركنان معاونت فرهنگي شهرداري هستند. متوسط سن شهدايي كه عكسشان در طرح نصب تصوير شهدا در مناطق مورد استفاده قرار گرفته است 17 تا 21 سال است. عبارت باور نكردني در مورد مسائلي كه به شهدا مربوط مي‌شود كاربردي ندارد. مراحل اجرايي اين طرح از زبان دست اندركاران آن داستان مفصلي است اما نصب اتفاقي عكس سيدمهدي و سيدصاحب محمدي بر روي ديوار اتاق خواب آن دو برادر در سالروز شهادتشان خاطرهاي نيست كه اعضاي گروه آن را فراموش كنند. طرح نصب عكس شهدا به عنوان طرح نمونه به ساير مناطق شهر ابلاغ شده است و مسؤولان آن تلاش مي‌كنند آن را در سراسر كشور فراگير كنند. امکان داشت مشکلي در نصب تصاوير نزديکي تابلوي مغازه‌هاي تجاري وجود داشته باشد، اما کاسب محل وجود شهيد را افتخار محل مي‌دانسته و خود مکان مناسبي را براي نصب پيشنهاد کرده است.اين حرکت قرار است با برگزاري مسابقه از دست نوشته‌ها، مقاله‌ها، تصاوير و خاطره از خانواده شهيد پيگيري شود.اين قبيل کارها به اضافه هزينه‌کرد فرهنگي براي آنها علاوه بر نشان‌دادن يادمان‌‌هاي دفاع مقدس به اين امر کمک مي‌کند که شهدا به ميان مردم بيايند و خود از آرمان‌هايي که روزي با هيچ مد و جرياني آنها را عوض نمي‌کردند و بگويند.طراحان شهري از طرح نصب عکس شهدا در معابر به عنوان طرح فرهنگي هدفدار ياد مي‌کنند که پيام آن به شهر روح مي‌دهد.موهايش را ژل مي‌زد و درست مي‌كرد خيلي خوشگل مي‌شد. با اينكه الان هم سر كوچه ايستاده ولي فكر نمي‌كنم سر كوچه مي‌ايستاد. اسمش را خيلي شنيده‌ام‌؛ راستش تقريبا هر روز كه سوار تاكسي مي‌شوم ابتداي خيابان شهيد خسرواني پياده مي‌شوم. با اينكه خيلي اسمش را تكرار كرده بودم اما چهرهاش برايم غريبه بود. اصلا فكر نمي‌كردم اينقدر كم سن باشه. راستش اسم شهيد محمود كارون به كسي مي‌آد كه سن و سالي ازش گذشته باشد، نه يك پسر بچه لاغر اندام كه تازه سال دوم دانشكده ادبيات دانشگاه علامه را گذرانده باشد. متخصص تبليغاتطرح اطراف عكس شهدا از لحاظ گرافيكي جذابيت ندارد و زنده نيست. چيدمان اجزاي داخلي يك تابلو اعم از طرح و عكس بسيار مهم است. بايد طوري اين اجزا كنار هم قرار بگيرند كه مخاطب را به هدف مجري نزديك كنند. در حال حاضر اين كار در سطح شهر با دقت و ظرافت انجام نمي‌شود. برخي فقط به نيت رفع تكليف و يا اينكه كاري انجام داده باشند به قرار دادن عكس شهدا در معابر مي‌پردازند. تهران يك كلان‌شهر است كه سازه‌هاي زيادي كنار خيابان‌هاي آن وجود دارد، مي‌توان از فضاي آنها و تركيب نور و رنگ براي گذاشتن عكس شهدا استفاده كرد. اين تابلو‌ها اغلب توسط افرادي طراحي مي‌شوند كه متخصص نيستند. شهرداري بايد انجام اين دست كارها را به گروه‌هاي متخصص و گرافيست‌ها بسپارد. اگر من هم دهه 60 بودم...تو نگاه اول مي‌شه فهميد كه تو انتخاب لباس، مارك براش خيلي مهمه. تمام تارهاي موي بلندش نمي‌دونم به احترام چي قيام كرده بودند. سر كوچه ايستاده و بين جمله‌هاش به عكس شهيد نگاه مي‌كنه. يه جوري جوابمو مي‌ده انگار از دستم عصبانيه. فكر مي‌كنه بايد از خودش دفاع كنه. احساس مي‌كنه بهش ظلم شده: خيلي‌ها هستند ادعاشون مي‌شه و زياد هم حرف مي‌زنند اما موقع عمل پاشون مي‌لنگه. كي گفته جووناي امروز نمي‌تونند مثل جووناي دهه 60 فداكاري كنند و از آب و خاكشون دفاع كنند. حالا چون طرف به ظاهرش نمي‌ياد بايد درباره‌اش اينطور قضاوت كرد؟ اتفاقا اين تيپ جوونا بيشتر پاي كارند. خود من اگه دهه 60 بودم شايد الان عكسم رو ديوار كوچه بود. دكتر محمد رضايي جامعه شناسبسياري از پديده‌ها در جامعه شكل مي‌گيرند و بعد از مدتي زمينه‌هاي ظهورشان از بين مي‌رود و ضرورت وجودي‌شان را از دست مي‌دهند. از اين ميان برخي كاركردي را تأمين مي‌كنند و خود به خود زمان مند، ‌‌موقعيت مند و تاريخ‌مند هستند، مسأله ايثار و شهادت به شكلي كه در جبهه‌هاي جنگ تحميلي وجود داشت از اين جمله‌اند. برنامه‌ريزان فرهنگي جامعه نبايد نگراني عمده بازتوليد شكل خاصي از ارزش‌ها را در ميان تمام مردم داشته باشند، همواره دوزي از دگرخواهي در سطح جوامع وجود دارد. در مقابل توليد و بازتوليد اينگونه پديده‌ها جامعه خود، تصميم مي‌گيرد. البته زنده نگه داشتن خاطرات و يادمان‌هاي شهدا فرق مي‌كند، اين امر براي ما فرض است، مگر مي‌شود شهيد همت‌ها را فراموش كرد؟ محمد كي‌خواه عضو گروه انجام پروژهاين نوع كارها دلي هستند و ابلاغيه‌اي نيستند و با اين جوانب جلو نمي‌روند. در معاونت اجتماعي اينقدر كار است كه برخي از مأموريت‌ها انجام نمي‌شود و كسي هم سراغي از آنها نمي‌گيرد. پروژه نصب عكس شهدا يك كار تيمي و دغدغه شخصي بچه‌هاي گروه بوده و به اين پروژه به عنوان كار نگاه نكردند. اهالي محل هم خيلي همكاري و استقبال كردند. بسياري از تابلوها روي فضاي بيروني منازل نصب شده‌اند كه بدون توافق صاحب منزل امكان نداشت.خانواده شهدا هم در محل شأن بالايي پيدا كردند براي چنين كارهايي روي ديوارها وسعت عمليات كمتر مي‌شود، در حالي كه به صورت تابلو تأثيرگذاري آن بيشتر است. خود كي‌خواه متولد 59 است، سنش كه به جبهه و جنگ قد نمي‌ده، چرا دلش مي‌خواد براي شهدا كاري بكنه؟