ازدواج دانشجویی؛ تسکین یا درمان

سوء برداشت نسبت به پدیده‌های اجتماعی که هم زمان فرهنگی نیز هستند در کشور ما رایج است و این اغلب به دلیل ضعف مدیریت مسائل مربوط به حوزه علوم انسانی است. همچنین پدیده‌های فرهنگی فرمایشی به لحاظ جامعه شناختی چندان مورد قبول نیستند.اساسا مسائلی که ریشه‌های فرهنگی- اجتماعی دارند، ‌ برنامه‌ریزی با نگاه مهندسانه را بر نمی‌تابند. به همین دلیل دستکاری و مداخله کردن در روند شکل‌گیری و تکامل آنها تا رسیدن به مرحله اجرا به منظور دستیابی به پیامد‌های خواسته و مطلوب، ‌ راست کردن درختی است که کج رشد کرده است. از طرفی اکثر پدیده‌های اجتماعی پیامدهای ناخواسته‌ای نیزدارند که بحران‌های جدی به همراه خواهند داشت. ازدواج به سبب تحولات اجتماعی که محصول پدیده‌های بسیاری در اجتماع است دستخوش تغییراتی شده است و این مساله ارتباطی به مسائل ارزشی- اعتقادی و معنوی ندارد. وضعیت اشتغال، ‌ اصرار به تحصیل، ‌ وضع مسکن و درآمد اقتصادی جوانان منجر به این شده است که امرازدواج متاثر شود و دیر هنگام صورت بگیرد. در این میان برخی به تجرد قطعی می‌رسند و برخی دیگر نیز به انتظار فرصت عمر می‌گذرانند، ‌ که تبعات منفی در هر دو گروه گریبانگیر جامعه می‌شود. در مقابل برای ازدواج‌های عجولانه و نسنجیده و نادیده گرفتن تفاوت‌های افراد در مسایل اجتماعی و اقتصادی سرنوشت مطلوبی انتظار نمی‌رود. ازدواج دانشجویی از جمله راهکارها و پیشنهادهایی است که برای ارائه الگو به جامعه متولد شد. نمونه‌ای که برنامه‌ریزان شاید بدون داشتن پشتوانه مطالعاتی جدی و نظارت‌های پیامدی و ارزیابی آن را اجرا می‌کنند. طی 12 دوره گذشته از برگزاری جشن‌های ازدواج دانشجویی تعداد زوج‌های شرکت کننده در این مراسم از 60 زوج در سال 76 به 44 هزار زوج در سال 87 رسید که 2 هزار نفر آنان در مقطع دکتری و 4 هزار نفر در مقطع کارشناسی ارشد مشغول به تحصیل بودند. تن دادن به این نوع ازدواج به دلیل فشارهای مالی آفت این برنامه است. دید جامعه نسبت به این گونه مراسم این است که زوج‌ها بعد از شرکت در جشن عمومی که عموما توسط نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها بر گزار می‌شود خود به صورت خصوصی و برای اقوام و آشنایان همان جشن مفصل و پر خرج را تدارک می‌بینند با این تفاوت که از هدایای جشن هم بر خوردار می‌شوند. از سال گذشته قرار شده است تمام جشن‌های ازدواج دانشجویی در مشهد، ‌ در جوار حرم امام رضا(ع) برگزار شود. در بسیاری از خانواده‌های ایرانی زوج جوان به جای بر گزاری جشن حاضر می‌شوند با یک سفر زیارتی زندگی مشترک خود را آغاز کنند؛ این سفر کمک می‌کند دانشجویانی که به فکر برگزاری جشن دیگری نیز بودند الان به آن موضوع نیز فکر نکنند، ‌‌ با این کارهم سنتی که در خیلی خانواده‌ها وجود دارداجرا می‌شود هم این زوج‌ها از کمک‌ها و حمایت‌های نهادها و سازمان‌های مختلف برخوردار می‌شود. گروه زوج‌های دانشجو به وسیله یک قطار تهران - مشهد تزیین شده به مشهد اعزام می‌شوند و سه روز در آنجا اقامت دارند. آنچه بعد از پیوند دو فرد مهم به نظر می‌رسد اداره زندگی مشترک است. مسئله‌ای که جدا از نحوه آغاز زندگی دوام آن را ضمانت می‌کند. گویا بر اساس وظایف تعریف شده این مسأله نیز از اولویت‌های سازمان ملی جوانان است. برخی صاحب نظران معتقدند ازدواج دانشجویی به حالتی که در حال اجرا است ازدواجی مصنوعی و خارج از زندگی طبیعی افراد است، ‌ در این صورت چه تضمینی وجود دارد که بعد از ازدواج دو زوج دانشجو در اداره زندگیشان دچار مشکل نشوند. آیا چنین خانواده‌های نوپایی از سوی نهادهای مددکار حمایت می‌شوند. برنامه ریزان اجتماعی و فرهنگی باید به خاطر داشته باشند که اگر می‌خواهند در چنین مسائلی مداخله کنند دخالتی مقطعی و تاریخ مصرف دار نباشد. نباید به پدیده‌های اجتماعی مقطعی و تاریخ مصرفی پرداخته شود. در جای خاصی از پدیده ممکن است فرآیندی پیچیده و طویل المدت شکل بگیرد. برنامه باید در سطوح وسیع و کلان جامعه طوری طرح ریزی شود که ادامه و اداره زندگی برای جوانان را تسهیل کند و بحث شروع و چگونگی آن که بر مبنای روابط پیچیده انسانی است به خود آنان واگذار شود. هر چند ازدواج دانشجویی به منظور فرهنگ سازی و تشویق به ازدواج آسان صورت می‌گیرد اما واقعیت تشکیل زندگی مشترک امر دیگری است. از 8 سال پیش مسأله موفقیت و دوام ازدواج‌های دانشجویی در کشور مطرح شد، ‌ در این قبیل ازدواج‌ها که آگاهانه صورت می‌گیرند و زوج‌ها به هم تحمیل نمی‌شوند و یا خانواده‌ها نقش اصلی را داشته باشند و زوج‌ها در حاشیه باشند قطعا انتظار بر این است که میزان طلاق کمتر از سایر ازدواج هاباشد. بر اساس آمارهای ثبت شده موجود در نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌های سراسر کشور این ازدواج‌ها برای انجام تحقیق و پژوهش نشان گذاری شده‌اند اما متولی پژوهش بر روی آمار طلاق در آنها مشخص نیست. طبق تنها ترین آمار موجود در رابطه با میزان طلاق در ازدواج‌های دانشجویی یک و نیم درصد آنها به جدایی منجر می‌شوند. انعطاف پذیری سنت ازدواج در مقابل شرایط روز جامعه و دنیا مطالعه دائمی می‌طلبد. در حال حاضر که شرایط کشور ما به تبع شرایط جهان دستخوش تغییر است باید برای بیمه کردن افراد جامعه در برابر انحرافات جدی به سنت‌های اصیل متمسک شد. از موانع جدی بر سر راه ازدواج جوانان تجمل گرایی است که پیوند زناشویی را در معرض آسیب جدی قرار می‌دهد و ازدواج دانشجویی سعی در تخفیف این مسأله دارد. از آنجا که از دانشگاه توقع فرهنگ سازی می‌رود بنا براین نهادینه کردن یک مسأله اجتماعی که از دانشگاه خارج شده باشد در میان مردم آسان تر است اما حاصل گفت‌وگو با چند دانشجو که خسته از گرمای تابستان بر روی پله‌های ورودی دانشکده فنی و مهندسی نشسته بودند این بود که هیچ موضوع دیگری نباید مسأله پرداختن به علم را در دانشگاه تحت الشعاع قرار دهد، ‌‌در حالی که همین دانشجویان ازدواج دانشجویی را دامن زدن به کشش به جنس مخالف هر چند به اسم ازدواج در دانشگاه‌ها می‌دانند. دکتر محمد رضایی، جامعه شناسازدواج دانشجویی به عنوان راهکاری است که حاصل گذرا و مقطعی دارد. به طور کلی به نظر نمی‌رسد چنین فرآیندی حداقل برای کسانی که تن به این نوع ازدواج می‌دهند و تحت تاثیر فشارهای مالی این کار را انجام می‌دهند ازدواج مقرون به سعادت و خوشبختی باشد. چرا که وقتی نظارتی بیرونی بر یک امر شخصی تعلق بگیرد هرگز مقرون به صرفه نخواهد بود. اینکه دستگاه‌های برنامه ریز و اجرایی کجای مسأله ازدواج باید دخالت کنند بسیار مهم است. آیا برای عمل ازدواج باید بر نامه ریزی شود و برای تبعات آن و یا اینکه در سطوح کلان تر ازدواج برای جوان‌ها باید تسهیل شود. وقتی تمام شرایط جامعه به سمت بالا رفتن سن ازدواج می‌رود آسان کردن عمل ازدواج به صورت تسکینی درست نخواهد بود. جوگیر می‌شوند، ازدواج می‌کنندجوانی که خودش در آستانه ازدواج است صبح تا شب را به امید پس‌انداز بیشتر تا زمان عروسی کار می‌کند از موضوع گزارش که مطلع می‌شود می‌گوید: ‌« این جوانان در سنی هستند که به ازدواج نیاز دارند جو گیر می‌شوند و با کسی که مدت کمی با آن آشنا شده‌اند ازدواج می‌کنند در حالی که نه خانه و نه در آمد کافی دارند. کسانی که خود تحصیل کردگان جامعه هستند با این قضیه منطقی بر خورد نمی‌کنند. کسی از اینها نمی‌پرسد مراسم کم خرج آیا زندگی کم خرج هم به دنبال دارد. کاری که دفعتا انجام شود دفعتا نیز قطع می‌شود. گستره زیاد تمام آشناهایش را کنار می‌گذارد و در محیط دانشگاه به دنبال فردی برای ازدواج می‌گردد». حجت الاسلام ابراهیم کلانتری *هدف از بر پایی این مراسم ایجاد فضای مناسب برای ازدواج جوانان که به سن ازدواج رسیده‌اند و زمینه‌ای برای رفع موانع و سدهای فزاینده در جامعه ما در برابر امر ازدواج و صورت گرفتن ازدواج آسان است. جشن‌های ازدواج دانشجویی با کم ترین هزینه و ساده طراحی می‌شود. در سال‌های گذشته زوج‌هایی که در این مراسم شرکت می‌کردند مجددا جشن دیگری نیز می‌گرفتند اما سعی بر این است که برنامه‌ها به سمتی حرکت کنند که زوج‌ها به همین مراسم قانع شوند و با هزینه کم و یک مراسم شاد بدون ابتذال و هزینه اضافی ازدواجی فرهنگی و تاثیر گذار صورت بگیرد. در حال حاضر با توجه به استقبال فراوان دانشجویان به این مسأله امکانات موجود اجازه خدمت رسانی به تمام آنها را نمی‌دهد.مسؤول نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه تهران تأثیرات اجتماعی ازدواج دانشجوییدر حال حاضر به صورت رسمی کانونی که دانشجویان بتوانند برای یافتن زوج مناسب خود به آنجا مراجعه و رایزنی کنند در دانشگاه‌ها وجود ندارد و جشن‌های پیوند هم برای این منظور طراحی نشده‌اند . آمار دقیقی برای اینکه مشخص کند که آیا ازدواج دانشجویی در بالا بردن آمار ازدواج به تناسب آمار جوانان موجود در سن ازدواج در سطح کلان جامعه تاثیر گذار بوده است یا خیر در دست نیست. سه میلیون و پانصد هزار دانشجو در سراسر کشور وجود دارند که این رقم در مقابل کل جوانانی که در سن ازدواج قرار دارند آمار چشم گیری نیست بنابراین براحتی نمی‌توان گفت ازدواج دانشجویی توانسته سن ازدواج در کشور را پایین بیاورد ولی برنامه ریزان بر این اعتقادند وقتی در فضای دانشگاه به این مسأله به صورت جدی پرداخته‌شود فرهنگ سازی می‌شود.