شهید آیتالله دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی، متولد دوم آبان ۱۳۰۷، در محله لومبان اصفهان و در خانوادهای روحانی، در چهار سالگی به مکتبخانه و سپس در هفت سالگی، به دبستان رفت. در سال ۱۳۲۱، برای تحصیل علوم اسلامی به مدرسه صدر اصفهان راه یافت. از ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۵، ادبیات عرب، منطق، کلام، سطوح فقه و اصول را آموخت. در ۱۳۲۵ به قم رفت و کفایه را نزد آیتالله مرتضی حائری یزدی و مکاسب را نزد آیتالله محمد محقق داماد خواند. در سال ۱۳۲۶، خارج فقه را نزد آیتالله محقق داماد، آیتالله بروجردی و امام خمینی آموخت. در سال ۱۳۲۷، به صورت متفرقه دیپلم ادبی گرفت و به دانشکده معقول و منقول رفت و همزمان با یک استاد خارجی، به آموختن زبان انگلیسی پرداخت و پس از آن برای تأمین هزینه تحصیل خود، مشغول تدریس شد. در سال ۱۳۳۰، لیسانس گرفت و برای ادامه تحصیل، به قم برگشت. در اردیبهشت ۱۳۳۱ ازدواج کرد و صاحب دو دختر و دو پسر شد. از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵، در دروس اسفار و شفاء علامه طباطبایی، به آموختن فلسفه پرداخت و مدت پنج سال، همراه با بزرگانی، چون استاد مطهری، در شبهای پنج شنبه و جمعه، جلسات ارزشمندی را برگزار کرد.
شهید بهشتی از سال ۱۳۳۱، به فعالیتهای سیاسی پرداخت و در واقعه ۳۰ تیر آن سال، در جمع اعتصابکنندگان تلگرافخانه اصفهان سخنرانی کرد. در سال ۱۳۳۳ و با همکاری عدهای از همفکرانش، دبیرستان «دین و دانش» را در قم تأسیس کرد و مدیریت آن را به عهده گرفت. در فاصله ۱۳۳۵ تا ۱۳۳۸، در دوره دکترای فلسفه دانشکده معقول و منقول، به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۳۸، در تهران جلسات «گفتار ماه» را برای آشنایی نسل جوان با معارف اسلامی برگزار کرد، که مباحث آن بعدها در سه جلد، به نام کتاب «گفتار ماه» و یک جلد به نام «گفتار عاشورا»، منتشر شد. در سال ۱۳۳۹، به تشکیل مدارس دینی نمونهای پرداخت، که معروفترین آنها، مدرسه حقانی یا منتظریه است. در سال ۱۳۴۱ با آغاز نهضت امام خمینی، به شکل جدی وارد مبارزات شد و برای ایجاد رابطه بین حوزه و دانشآموزان، کانون دانشآموزان قم را، به سرپرستی شهید مفتح راهاندازی کرد. در سال ۱۳۴۲، به عضویت شورای روحانیت هیئت مؤتلفه اسلامی درآمد. در سال ۱۳۴۲، به توصیه آیتالله میلانی، به هامبورگ رفت تا مسجد آنجا را که آیتالله بروجردی بنا نهاده بود، اداره کند. با حضور شهید بهشتی در هامبورگ، انجمنهای اسلامی دانشجویان شکل گرفت و مرکز اسلامی هامبورگ، رونق یافت. در سال ۱۳۴۹، به ایران برگشت. در سال ۱۳۵۰، جلسات تفسیر قرآن را با عنوان مکتب قرآن، در روزهای شنبه با شرکت حدود ۵۰۰ نفر، راهاندازی کرد. در سال ۱۳۵۵، برای انجام کارهای تشکیلاتی، هستههایی را ایجاد کرد که در سال ۱۳۵۶، منجر به شکلگیری «جامعه روحانیت مبارز» شد. پس از آن که امام خمینی از عراق به پاریس رفتند، چندی به آنجا رفت و با راهنماییهای ایشان، شورای انقلاب را تشکیل داد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از مؤثرترین اعضای شورای انقلاب بود و در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی در مجلس خبرگان، نقشی تعیینکننده داشت و با قدرت و صلابتی مثالزدنی، مجلس را اداره کرد و بهرغم مخالفخوانیهای لیبرالها، توانست اصل ولایت فقیه را به تصویب رساند. وی پس از آن، از سوی امام خمینی به ریاست دیوان عالی کشور انتخاب شد و نظام نوین قضایی بر اساس مبانی اسلامی، توسط او شکل گرفت. از جمله خدمات وی، احیای حکم قصاص بود که در دوره پهلوی، از نظام قضایی ایران حذف شده بود! شهید آیتالله بهشتی پس از پیروزی انقلاب، با همکاری آیتالله خامنهای، شهید باهنر، آیتالله موسوی اردبیلی و آیتالله هاشمی رفسنجانی، «حزب جمهوری اسلامی» را تأسیس کرد، که نقش عمدهای در کادرسازی در سالهای اولیه انقلاب داشت و موفقترین تشکیلات اسلامی، در تاریخ ایران است. او سرانجام در ۷ تیر ۱۳۶۰، همراه با بیش از ۷۲ تن از همفکرانش، در انفجار حزب جمهوری اسلامی به شهادت رسید.
