*آقای جعفری، ترکیب دولت آینده عراق را چگونه پیشبینی میکنید؟
دولت آینده عراق باید وضعیتی متفاوت با دولتهای سابق به وجود بیاورد و به سمت بهتر شدن، صعود و پیشرفت حرکت کند. از یک طرف ما مشکلات زیادی داریم و از طرف دیگر اهدافی که محقق نشده است، مشکلات سیاسی، اقتصادی، فساد اداری، فساد اجتماعی و... که هیچ یک محقق نشده است، عراق کشور بسیار ثروتمندی از نظر آب، کشاورزی و نفت است و دارای تاریخی بزرگ و تمدنی قدیمی است، ولی با تمام این مسائل میبینیم که به هدفمان نرسیدیم و مشکلاتمان بسیار است. معمولاً هر دولت و نظامی که میآید، اگر توانست از دایره مشکلات کم کند و بر دایره پیشرفت بیفزاید، نشان میدهد که آن دولت، دولت موفقی خواهد بود، الان جمهوری اسلامی ایران در سال 2009 با جمهوری اسلامی در سال 1979 بسیار فرق کرده و به پیشرفت بسیار بزرگی دست یافته است، حتی با 10 سال پیش هم فرق میکند و میبینید که از 1979 تا 1989 و 1989 تا 1999 و از 1999 تا 2009 جمهوری اسلامی همینطور پلههای ترقی را طی کرده است. به مرور زمان همه کشورها پیشرفت میکنند، اگر خودشان بخواهند. هرچند مشکلاتی هم دارند ولی با این حرکت رو به جلو پیشرفت میکنند. ما در عراق هنوز مشکلات بزرگی داریم که حل نشده و داریم سعی میکنیم آنها را حل کنیم و به آن پیشرفت مطلوب برسیم. من معمولاً خودم سعی میکنم با افراد وارد مشکل نشوم و هرکاری میکنم برای ملت عراق باشد و یک انسان ملی وظیفهاش همین است. این مشکلات حزبی و شخصی مهم نیست اولویت این است که بدانیم برنامه چیست و چه برنامهای باید برای مردم و پیشرفت عراق داشته باشیم، مهم این است که بدانیم چه کسی میتواند این برنامه را برای مردم و پیشرفت عراق تطبیق کند.
* همانطور که مستحضرید آقای مالکی برای پیوستن به ائتلاف ملی پیششرطهایی از جمله کسب 50 درصد کرسیها و نخستوزیری مجدد را مطرح کرده بود. اگر روزی به این نتیجه برسید که دوباره با همدیگر ائتلاف واحدی تشکیل دهید، این شروط را میپذیرید؟
آرزوی ماست که دوباره در یک ائتلاف واحدی باشیم و ما مشکلی با این مسأله نداریم، اما ائتلاف ملی هیچگونه پیششرطی تا قبل از انتخابات را نمیپذیرد، اما اگر بعد از انتخابات به این نتیجه برسد که آقای مالکی دوباره نخستوزیر شود، مشکلی نمیبینم. مهم این است که قبل از انتخابات هیچ شرطی را نمیپذیریم ولی بعد از انتخابات شاید شرایطی ایجاد شود که ائتلاف واحدی شکل بگیرد.
* برخی از احتمال بالای پیروزی ائتلاف ملی در انتخابات آینده عراق حرف میزنند و اگر چنین اتفاق بیفتد قطعاً نگاهها به سمت نخستوزیری حضرتعالی پیش میرود. با توجه به تجربه شما در این زمینه در صورت نخستوزیری چه تغییراتی را در سیاستهای داخلی و خارجی عراق انجام میدهید، نگاه شما به همسایگان عراق چگونه خواهد بود؟
اولاً اگر از من بپرسید که دوست دارم نخستوزیر شوم، بدانید که پاسخ من خیر است، من از کسی نخواستهام من را نخست وزیر کند، ولی اگر ملت از من خواست، حرفی ندارم میآیم و به ملت خدمت میکنم. این موضع دیگری است ولی برنامهریزی نکردهام که بیایم نخستوزیر شوم.
اما سیاست من درباره مسائل داخلی و خارجی عراق با سیاستهای کنونی عراق بسیار متفاوت است. من ایمان دارم که ما باید پلهای روابطمان را بین عراق و کشورهای همسایه ایران، ترکیه، اردن، عربستان، کویت و سوریه گسترده کنیم و اگر مشکلاتی هم هست که الان هم هست، من حلش میکنم؛ فکر میکنم.
*چگونه؟
همه کشورهای همسایه عراق منافع و حرفهایی نیز دارند و ما نیز منافع و برخی نگرانیها داریم و این مسأله دوجانبه و عادی است. باید سعی کنیم که منافع مشترک را پیدا کنیم و نگرانیهای مشترک را به آسانی حل کنیم، مثلاً منافع ایران در عراق چیست، منافع جمهوری اسلامی ایران در عراق این است که روابط خوب و بازی با عراق باشد که در سایه آن زوار ایرانی هم بتوانند به راحتی به عتبات عالیات بیایند و زیارت کنند، اینکه ایران میخواهد مطمئن شود که نظام و رژیمی که در عراق روی کار میآید برایش خطر ایجاد نکند مثل صدام که خطرناک بود یکی دیگر از نگرانیهای ایران وجود نیروهای خارجی و اشغالگر است که برای ایران ایجاد نگرانی میکند و یا وجود سازمان منافقین در عراق همینطور، ترکیه نیز نگرانیهایی مثل قضیه انفصال کردها، یا در قضیه «پ.ک.ک» که برای ترکیه ایجاد خطر میکند، ما نیز در ترکیه نگرانیهایی مثل رودخانههای دجله و فرات و مسأله آب داریم؛ و حتی در مورد قضیه کرکوک نیز ترکیه نگرانیهایی دارد، ما میخواهیم سعی کنیم که در مورد همسایگانمان نگرانیها و منافعمان را رعایت کنیم؛ در سال 2005 در دولت انتقالی عراق ما توانستیم که روابط بسیار خوبی را با ایران، ترکیه، اردن ،عربستان، سوریه و کویت داشته باشیم و هیچ مشکلی نداشتیم و به خوبی روابطمان را ایجاد کرده بودیم و من اعتقاد دارم که امکان بهبود روابط وجود دارد. نظر من این است که اگر عراق در داخل قدرتمند باشد، در خارج از عراق نیز دارای روابط بسیار قدرتمندی در جهت منافعش خواهد بود.
*با توجه به شخصیت کاریزماتیکی که دارید و همچنین سابقه نخستوزیری که در کارنامه خود ثبت کردهاید، اگر بار دیگر نخستوزیر شوید، چه پیامی برای کردهای عراق دارید؟
من کتابهای بسیاری دارم در این زمینه که توضیحات مفصلی در آنها نوشتهام. اولاً بین ملت کرد و گروههای سیاسی کرد و احزاب و شخصیتهای سیاسی کرد فرق قائلم؛ ملت کرد جزئی از ملت عراق هستند که برادران و دوستان ما هستند اما احزاب کرد، با احزاب بر اساس آئیننامههای داخلی و طبق قوانینی که خودشان پیشبینی کردهاند، برخورد میکنم. طبق آیینهای خودشان با آنها رفتار میکنم اما در مورد شخصیتهای کرد من با آنها رابطه دارم ولی درمورد برخی از صحبتها و برخوردهایشان یکسری ملاحظاتی قائل هستم. نصیحت من به برادران کردمان در عراق این است که در این فضای دموکراسی که در عراق حاکم است، میتوانند هر چه بخواهند محقق کنند و من فکر میکنم در این فضا اینگونه موفقیتها را به دست آوردهاند. شاهد بودیم که صدام چه بلاهایی را بر سر کردها آورد، حلبچه را بمباران شیمیایی کرد، حادثه انفال، اینها حتی نمیتوانستند به کوچکترین منصب دولتی هم برسند به خاطر ظلم رژیم بعثی عراق، امروز در عراق رئیسجمهور، وزیر خارجه، وزیر برنامهریزی، وزیر آب، معاون نخستوزیر، معاون رئیس مجلس، همگی کرد هستند و رئیس ستاد مشترک ارتش عراق نیز کرد است، 17 درصد بودجه عراق هم برای کردهاست، امروزه کردها به حقوق خود به خوبی دارند میرسند و من از دادن حقوق کردها حمایت میکنم، ولی باید برخی رفتارها و نوع رفتارهایی که از شخصیتهای کردی بروز میدهد، معتدل شود و با اجتماع عراق خودشان را وفق بدهند.
*نظر شما درباره حل مسأله کرکوک چیست؟
کرکوک وضعیت خاص خود را دارد و از نظر اجتماعی وضعیت ترکیبی دارد. شما ببینید سلیمانیه همه کرد هستند، ناصریه همه عرب هستند اما کرکوک این وضعیت را ندارد، در کرکوک، کرد، ترکمان، عرب کرد و کرد آشوری عرب زندگی میکنند و به همین دلیل من معتقدم که وضعیت اداره شهر کرکوک باید بر اساس وضعیت ترکیبی این شهر برنامه ریزی شود، کرکوک عراقی است و عراقی باقی خواهد ماند و مسؤولانی که کرکوک را اداره خواهند کرد باید به این نوع اداره کرکوک از نظر قومیتی احترام بگذارند تا مشکلی پیش نیاید.
*یکی از شعارهای ائتلاف ملی عراق تعامل با همه گروههاست، اعم از کرد، اهل سنت، عشایر عرب و سایر گروهها، سؤال این است که خط قرمز ائتلاف ملی عراق چیست، آیا با بعثیها هم تعامل خواهید داشت و آنها را به عرصه سیاسی عراق باز میگردانید؟
خطوط قرمز ما با بعثیها به شکل زیر است؛ اولاً حزب بعث به عنوان بعثی به طور کلی خط قرمزی برای ماست چون نه قانون اساسی اجازه تعامل با این گروه را میدهد که ما با آن ارتباط برقرار کنیم و نه ملت عراق، عراقیها از این حزب متنفر هستند، ثانیاً بعثیهایی دستشان به خون مردم آغشته است و جرائم متعددی را در این کشور انجام دادهاند و اموال ملت عراق را دزدیدهاند و جرائم سیاسی هم دارند، حتی اگر در حال حاضر هم حزبی نباشند و رفتارشان را عوض کرده باشند، ما هیچگونه همکاری با آنها نخواهیم داشت، اما بعثیهایی هستند که کارهای جنایتآمیز نداشتند و سابقاً بعثی بودند و بعداً ملی شدند و از حزب بعث خارج شدند، ما ممکن است با اینها همکاری کنیم و حتی اجازه دهیم که وارد ائتلاف ملی شوند.
*شاید این فضا پیش بیاید که نوری المالکی برای کسب کرسیهای بیشتر با بعثیها وارد تعامل شود و آرای آنها را به دست بیاورد، نظر شما در این باره چیست؟
این سؤال را باید از آقای مالکی پرسید اما آنچه به ما مربوط میشود اینکه بعثیها برای ما خط قرمز هستند و ما به هیچ وجه اجازه نخواهیم داد که وارد زندگی سیاسی مردم شوند و هرگز کوتاه نمیآییم و اجازه نمیدهیم حزب بعث فعالیت کند، اما اگر بعثیهای پشیمانی که جنایت علیه مردم عراق را در کارنامه خود نداشته باشند و از حزب بعث خارج شده باشند، ما اینها را میپذیریم و با آنها مشکلی نداریم و یک شرط دیگر اینکه اگر اینها آمدند به شرط اینکه مستقل عمل کنند میپذیریم، نه اینکه اینها وارد ائتلاف شوند و باز هم بخواهند به شکل گروهی و حزبی فعالیت کنند.
* نظر شما درباره توافقنامه امنیتی چیست؟
من به صراحت اعلام موضع کردهام. در 17 / 5 / 2008 و 31 / 5 / 2008 به ملت عراق گفتم که من این توافقنامه امنیتی را قبول ندارم چرا که به عراق اهانت میکند و وضعیت امنیتی ما را بدتر خواهد کرد و به عراق و منطقه اهانت میکند، باعث نگرانیهایی برای همسایگان به ویژه جمهوری اسلامی ایران میشود و حضور نیروهای اشغالگر را دائمی میکند.
*اگر نخستوزیر شدید، این توافقنامه را لغو میکنید؟
عراق بر اساس معاهدات بینالمللی عمل میکند و من به معاهدات احترام میگذارم. شاید این توافقنامه امنیتی تعدیل شده باشد، ولی بازهم تعدیل شده این توافقنامه به مصلحت دولت عراق و تأمینکننده منافع ملت عراق نیست.
*آقای جعفری چرا در سخنرانیهای مقامات عراقی تناقض دیده میشود و مواضعی چندگانه در محیطهای مختلف دارند؟ منظورم این است که هنوز یک شخص واحدی درباره مسائل مختلف صحبت نمیکند و شاهد موضعگیریهای افراد مختلفی هستیم. چرا؟
یکی از مشکلات ما در دوره کنونی همین است. متأسفانه برخی مسؤولان ما دیدگاه سیاسی واضحی ندارند و ما یک خطاب واحد در عراق نداریم، سخنگوی واحدی برای بیان مواضع عراق موجود نیست و ما متأسفانه سخنورهای بسیاری در عراق داریم و یک موضع سیاسی واحدی نداریم که فقط یک نفر آن را بیان کند. معمولاً یک خطاب سیاسی است که به نمایندگی از یک کشور و دولت مواضع سیاسی آن کشور را نشان میدهد ولی در عراق امروز هر کسی در هر نقطهای از جهان یک حرفی میزند که عراق را ضعیف میکند، در صورتی که در هر کشوری بالاترین مقام سیاسی آن کشور در هر حادثهای اعلام موضع میکند نه اینکه هر شخصی برای یک حادثه یک دیدگاهی ارائه کند. در عراق متأسفانه ما این مسأله را نداریم، مشکل دیگرمان این است که از نظر سیاسی دچار فقر هستیم؛ اینکه ما هنوز برنامه مشخصی برای روابط با کشورهای جهان نداریم و اگر دیدگاه سیاسی قوی نباشد این مسائل محقق نخواهد شد.
*آقای جعفری به عنوان یک شخصیت سیاسی عراق چه آرزویی دارید؟
گسترش عدالت. خداوند در قرآن کریم میفرماید: «ان الله یامرکم ان توئد الامانات لاهلها و اذا حکمتم بین الناس، ان تحکموا بالعدل و...»، عدالت مسأله اساسی در عقاید اسلامی و ملاکی برای ائمه جماعات و قضات است، برای خداوند 100 صفت ذکر شده اما چرا به عدالت تأکید شده است، بنابراین عدالت در همه امور زندگی باید باشد و آرزوی من گسترش عدالت در عراق است.
گفتوگو از عبدالحسین مشفق
