سرویس بین الملل جوان آنلاین: بعد از امضای توافقنامه صلح امریکا و طالبان، بیبرنامگی امریکا و تلاشهای ناکام این کشور برای حل بحران سیاسی در افغانستان، هرج و مرج سیاسی در این کشور را بیشتر کرده است. این در حالی است که چشم امید بیشتر چهرههای سیاسی در افغانستان برای حل بحرانهای موجود به امریکا بود، اما زهی خیال باطل و امریکا به خصوص در شرایط کنونی که درگیر بحران داخلی کرونا است، مسئله افغانستان را فراموش کرده است.
به نظر میرسد ویروس کرونا، زلمی خلیلزاد فرستاده ویژه امریکا برای صلح افغانستان را نیز زمینگیر و قرنطینه کرده باشد، زیرا پس از ناکامی سفر وزیر خارجه این کشور به کابل، دیگر خبری از او نیست و به کابل سفر نکرده است. به هر حال، بیبرنامگی امریکا و رها کردن افغانستان به حال خود در هفتههای اخیر، از یکسو روند تطبیق توافقنامه این کشور با طالبان، به خصوص مسئله رهایی ۵ هزار زندانی طالبان را مختل کرده و این توافق از سوی جناحهای مختلف در حال نقض است و از سوی دیگر، بحران سیاسی میان دو چهره مدعی پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان لاینحل باقی مانده است.
هرچند برخی تلاشهای سیاسی حول محور حامد کرزی، رئیسجمهور پیشین افغانستان و رسول سیاف، کریم خلیلی و یونس قانونی، از رهبران سیاسی این کشور برای میانجیگری بین محمد اشرف غنی و عبدالله عبدالله همواره در طول هفتههای اخیر جریان داشته، اما با لجاجتهای دو مدعی ریاست جمهوری، به خصوص اشرف غنی به جایی نرسیده است.
محمد اشرف غنی قانع شده که رهبری روند صلح افغانستان و مذاکرات بینالافغانی را به عبدالله عبدالله و حامیان او بدهد و برخی چهرههای نزدیک به عبدالله را به کابینه راه دهد، اما عبدالله عبدالله خواهان پست معادل نخستوزیری یا ریاست اجرایی حکومت وحدت ملی در پنج سال گذشته و ۴۰ تا ۵۰ درصد قدرت است. سخنگویان عبدالله تأکید میکنند که هر طرحی بدون داشتن صلاحیت اجرایی برای او، قابل قبول نخواهد بود. رایزنیهای سیاسی حول محور این طرح ادامه دارد، اما تنوع و تعدد جناحهای سیاسی حاضر در تیم انتخاباتی عبدالله عبدالله، هرگونه تصمیمگیری انفرادی یا تجمیع دیدگاهها را سخت و عملاً غیرممکن کرده است. اما آنچه مشخص است، به نظر میرسد پیرامون طرح کنونی روی میز، چنددستگی در تیم عبدالله عبدالله به وجود آمده است. هرچند در شب و روزهای اخیر برخی گمانهزنیها در مورد نزدیک شدن دو طرف به توافق دهان به دهان میشود، اما با توجه به پیچیدگیهایی که مطرح شد، هنوز هیچ روزنهای در این زمینه دیده نمیشود. این در حالی است که محمد اشرف غنی در حال تکمیل کابینه خود است و برخی چهرهها را به عنوان نامزد وزیر و سرپرست وزارتخانههای خارجه، مالیه و اطلاعات و فرهنگ، شهردار کابل و رئیس اداره امور ریاست جمهوری پیشاپیش تعیین کرده است. هرچند رهبران سیاسی از اشرف غنی خواستهاند برای دستیابی به توافق سیاسی با عبدالله عبدالله، روند تعیین کابینه خود را متوقف کند، اما پس از چند روز توقف، این روند دوباره از سر گرفته شده است. با این حال، عبدالله عبدالله تاکنون از خود خویشتنداری نشان داده است.
از طرف دیگر، روند مذاکرات مستقیم نمایندگان دولت افغانستان با تیم فنی طالبان برای رهایی زندانیان دو طرف نیز پس از چند روز مذاکره پشت درهای بسته، عملاً با بنبست مواجه شد. تیم طالبان پس از گذشت ۲۰ سال از سقوط حاکمیت این گروه، برای نخستین بار در کابل حاضر شده بود. به گفته یکی از اعضای تیم دولت افغانستان، طالبان در طول مذاکرات خواستار آزادی حداقل ۱۵ نفر از فرماندهان کلیدی خود بودند، اما دولت با توجه به جنایاتی که این فرماندهان مرتکب شده و فشارهای نهادهای حقوق بشری و مردم، عملاً توان و صلاحیت آزادی آنها را ندارد. در نهایت، طالبان هیئت فنی خود را از کابل فراخواند.
باید اذعان کرد یک قسمت از نگرانیهای حکومت افغانستان در مورد رهایی زندانیان طالبان، بر اساس خواست مردم و نهادهای حقوق بشری، نگرانیهای مشروع و قابل تأمل است. سؤال اساسی این است که آیا طالبان رها شده به میدانهای جنگ بازخواهند گشت؟ تجربه تلخی که در دو رهایی بزرگ زندانیان طالبان، یکی در دوره حامد کرزی که جنگجویان رهاشده، رهبری جنگ در ولایات شمالی را به عهده گرفته و وضعیت امنیتی کشور به خصوص در شمال را متحول کردند و دیگری سال گذشته توسط محمد اشرف غنی، نشان داد که طالبان رهاشده، با وجود ضمانتهای داده شده، دوباره به میدان جنگ بازگشتهاند. در شرایط کنونی هم هرچند زندانیان طالب تعهد میدهند به میدان جنگ بازنمیگردند، اما عملاً هیچ ضمانتی در این راستا وجود ندارد. البته شاید یک تقصیر بزرگ در بازگشت این زندانیان به میدانهای جنگ به گردن دولت افغانستان و همچنین امریکا باشد که زمینه بازجذب این زندانیان رهاشده به زندگی عادی و فراهم کردن زمینههای اشتغال و زندگی آبرومند را برای آنها فراهم نکردهاند و در نهایت، آنها برای امرار معاش، مجدداً سلاح به دست گرفته و به میدان جنگ بازگشتهاند. گروه داعش نیز با وعده و وعیدهای هزار و یک رنگ و پرداخت حقوقهای دلاری، قطعاً در کمین این زندانیان و سایر بدنه طالبان نشسته است.
در مورد امریکا نیز که ادعای تلاش برای تأمین صلح در افغانستان و خروج از کشور را دارد، باید گفت این کشور به جای کاهش یک میلیارد دلاری کمکهای خود، به خصوص به نیروهای امنیتی افغانستان، باید بودجه مشخصی را برای بازگشت طالبان به روند صلح و زندگی غیرنظامی، به خصوص برای بازجذب اجتماعی زندانیان و نیروهای این گروه اختصاص دهد تا زمینه پروژههای بازسازی و اشتغالزایی برای آنها فراهم شود. اما با وجود ناکامی مذاکرات نمایندگان برای رهایی زندانیان، دولت افغانستان با توجه به فرمان قبلی ریاست جمهوری در مورد آزادی ۱۵۰۰ زندانی طالبان تا قبل از شروع مذاکرات بینالافغانی، این روند را آغاز کرد و طی سه روز، به گفته شورای امنیت ملی افغانستان، ۳۶۱ طالب از زندان بگرام در گوشهای از پایگاه بزرگ نیروهای امریکایی در شمال کابل، رها شدند. گروه طالبان در نخستین واکنش به این رهایی، هویت افراد رهاشده را «نامعلوم» خواند و از آن استقبال نکرد، اما پس از سه دور، این گروه نیز تشویق شد ۲۰ نفر از زندانیان دولت افغانستان را در ولایت قندهار آزاد کند. آزادی این زندانیان از سوی طالبان، به عنوان چراغ سبزی برای بازگشت به مذاکرات جهت تثبیت زندانیان طالبان و تطابق آنها با فهرست این گروه به حساب میآید؛ کما اینکه سخنگوی طالبان در گفتگو با خبرگزاری آوای افغانستان، تأکید کرده که از هر اقدامی در مورد رهایی زندانیان این گروه، استقبال میکند و تلاشها باید به سوی اعتمادسازی بین دو طرف گام بردارد. با وجود این چراغ سبز نیز هنوز هیچ زمینه و نشانهای در مورد بازگشت دو طرف به پای میز مذاکره در مورد رهایی باقی زندانیان وجود ندارد. از سوی دیگر، سرنوشت آغاز مذاکرات بینالافغانی در هالهای از ابهام قرار دارد.
در چنین شرایط بغرنج سیاسی در داخل افغانستان که از یکسو چنددستگی سیاسی در داخل این کشور موج میزند و از سوی دیگر، روند مذاکرات با طالبان بسیار بغرنج و پیچیده و با موانع متعدد پیش میرود، شیوع ویروس کرونا در این کشور که اکنون وارد گردش اجتماعی شده و به سرعت در حال افزایش است، بیش از پیش همه تلاشها را به کندی کشانده است.
