اکبر محمودی
اجراي طرحهاي موقت و بدونپشتوانه در حوزه نوسازي بافتهاي فرسوده سبب شده است تا در سالهاي متمادي بحث نوسازي و احياي بافتهاي فرسوده در كشور جدي گرفته نشود و به كندي و بعضاً بدون پيشرفت چشمگير ادامه يابد. براين اساس رئيسجمهور در سه سال باقي مانده عمر دولت دوازدهم، برنامه ملي بازآفريني شهري را براي بازسازي مناطق فرسوده ارائه و تأكيد كرد: اين اقدام، طرحي نو براي تأمين مسكن خانهاوليهاست و مردم بدون پرداخت پولي ميتوانند صاحب ساختمانهايي شوند كه در برابر زلزله تا5/7 ريشتري مقاوم باشد. آنچه بايد در اين طرح مدنظر قرار گيرد آن است كه آيا مردم حاضرند زمين خود را بدهند و آپارتمان نوساز با 20 درصد مساحت بيشتر تحويل بگيرند؟ دولت چه تضميني براي اجرايي كردن كامل اين طرح دارد تا اين طرح هم به سرنوشت ساير طرحها نوسازي بافتهاي فرسوده كه دولت راهبر آن بوده دچار نشود دارد؟
براساس آمار اعلامي از سوي وزير شهرسازي بيش از 30درصد از جمعيت كشور در زير سقفهاي فرسوده زندگي ميكنند و با توجه به زلزلهخيز بودن كشور هم خسارتهاي سنگين مالي و جاني به كشور وارده ميشود. بر اين اساس در بسياري از موارد اقدامات صورت گرفته براي احياي بافتهاي فرسوده به كندي پيش رفته يا با اقبال صاحبان املاك فرسوده مواجه نشده است. در حقيقت ارزش افزوده بافتهاي فرسوده با طرحهاي غيركارشناسي سود نوسازي بافتهاي فرسوده را به جيب سازندگان واريز كرده است. رئيسجمهور در پايان هفته گذاشته در مراسم آغاز اجراي برنامه ملي بازآفريني شهري با اشاره به اينكه مهمترين پيام زلزلههاي اخير، نوسازي سريعتر بافتهاي فرسوده است، اظهار داشت: مهمترين اصل دولت در بخش مسكن، حفظ سلامتي و زندگي مردم است. حسن روحاني با تأكيد بر اينكه مردم ساكن در بافتهاي فرسوده بايد با شرايط آسان به خانه امن برسند، گفت: به هر ساكن بافت فرسوده، مسكني با 20 درصد زيربناي بيشتر تحويل ميشود.
رئيسجمهور گفت: طرح بازآفريني شهري برنامه اساسي دولت براي مسكن خانهاوليها، صيانت از جان و سلامت مردم و نوسازي محلات كهنه و فرسوده است.
وي گفت: زلزله اخير صداي بسيار روشن و رسايي داشت و با توجه به اينكه بخشي از كشورمان روي گسل و خط زلزله قرار دارد، لازم است براي پيشگيري از آسيبهاي ناشي از آن آماده باشيم، بنابراين اولين هدف دولت در بافتهاي فرسوده در كنار نوآفريني و احياي اين مناطق، صيانت از جان و حيات مردم است.
وي تصريح كرد: در طرح بازآفريني شهري كساني كه در محله فرسوده زندگي ميكنند به جز واگذار كردن خانه فرسوده خود لازم نيست هيچ چيز ديگري پرداخت كنند و چنانچه 80 متر ساختمان فرسوده دارند به جاي آن 100 متر ساختمان جديد تحويل ميگيرند و ساختمانهايي كه تحويل مردم ميشود، بايد در برابر زلزله تا 5/7 ريشتري مقاوم باشد.
رئيسجمهور خاطرنشان كرد: براي ساخت واحدهاي مسكوني جديد دولت نيازي به بودجه ندارد، البته بانكها بايد وارد عمل ميشوند و در اين طرح دولت زمين رايگاني را در اختيار توسعهگر قرار ميدهد و با توافقي كه بين دولت و توسعهگر انجام ميشود، حدوداً دو برابر خانههاي فرسودهاي كه تحويل داده شده، خانه جديد ساخته ميشود و در ساخت اين خانهها همه تلاش دولت اين است كه مسائل بهداشتي، سلامت و كاهش مصرف انرژي در ساختوسازها رعايت شود و به لحاظ مسائل فني و مهندسي بتواند در برابر زلزلههايي با قدرت 7 يا 8 ريشتر مقاومت كند.
رئيسجمهور با بيان اينكه بانكها موظف هستند تسهيلات لازم را سريعاً در اختيار توسعهگر قرار دهند، گفت: براساس نامهاي كه شهرداري و وزارت راه و شهرسازي به توسعهگر ميدهند، بانكها موظف هستند بلافاصله تسهيلات لازم را در اختيار وي قرار دهند.
رئيسجمهور گفت: زوجين با سرمايهگذاري در صندوق پسانداز مسكن، بيش از شش برابر تسهيلات دريافت ميكنند و دولت خود را متعهد ميداند در توانمندسازي زوجين به آنها از طريق ارائه وام با كاهش تسهيلات بانكي كمك كند.
وي به بانك مركزي توصيه كرد هر زوجي كه پولي را در صندوق پسانداز مسكن سرمايهگذاري ميكند، تسهيلاتي با نرخ سود 8 درصد دريافت كند و اگر بخواهند در منطقه بازآفريني خانهاي تهيه كنند، نرخ تسهيلات براي آنها 6 درصد محاسبه شود.
زندگي 6 ميليون نفر در بافتهاي فرسوده
وزير راه و شهرسازي با اشاره به اينكه ۳۰درصد جمعيت كشور در محلههاي داراي بافت فرسوده زندگي ميكنند، گفت: بازآفريني 2 هزار و 700 محله داراي بافت فرسوده يا حاشيهاي موجب بهبود زندگي 6 ميليون نفر خواهد شد، لذا از رئيسجمهور درخواست ميشود نرخ سود تسهيلات براي بازآفريني شهري به 6 درصد كاهش يابد.
عباس آخوندي در مراسم آغاز طرح ملي بازآفريني شهري گفت: سياست ما بازآفريني شهري است، زيرا ما شهرها را يك سازمان اجتماعي با هويت مشخص ميدانيم؛ بنابراين سياست ما هم توانمند ساختن اين سازمان اجتماعي و بازگشت به هويت شهري است. ما 2 هزار و 700 محله فرسوده يا حاشيهاي را در ۵۴۳ شهر و ۱۴۱ هزار هكتار شناسايي كرديم و بازآفريني اين محلهها منجر به بهبود زندگي 6 ميليون نفر خواهد شد.
وي افزود: در مرحله اول هزار و 324 محله براي بازسازي در نظر گرفته شده و هدف ما دسترسي ساكنان اين محلات به خدمات زيربنايي و مسكن مناسب است و با كمترين اقدام در جهت احياي هويت محلات، استقبال گستردهاي از سوي ساكنان خواهد شد. برنامه ما، توسعه امكانات روبنايي، ارتقاي امكانات زيرساختي، ارتقاي فضاي شهري، بازآفريني محلات و ارتقاي ظرفيتهاي اقتصادي محلات است و به ۷۵ هزار ميليارد تومان اعتبار در پنج سال نيازمنديم.
فاصله زياد وعده تا عمل در نوسازي
بايد توجه داشت كه بافتهاي فرسوده همچون زخمهاي كهنه پاشنه آشيل شهرها و روستاهاي كشور هستند و اين زخم در گذر زمان مزمن شده است و به هر دارويي جواب مناسب نميدهد؛ بنابراين بايد هرچه سريعتر و با دقت فراوان به نوسازي و مقاومسازي اقدام كرد؛ چراكه در اين طرح يك طرف دولت قرار دارد و طرف ديگر آن مردم محروم هستند كه با دست خالي تاكنون نتوانستهاند براي خود سقف مقاومي را مهيا كنند.
به هر حال طرح بازآفريني شهري در چند استان كشور قرار است به اجرا درآيد و تا زماني كه اين طرح عملياتي نشود، نميتوان به صورت صددرصد به نتايج آن اميدوار بود. اجراي يكسان اين طرح را در تمام شهرهاي كشور كه داراي بافتهاي فرسوده هستند بايد به فال نيك گرفت، اما بايد توجه شود كه ارزش افزوده خانهها در شهرها و حتي برخي مناطق بسيار متفاوت است؛ بنابراين پيشبيني ميشود در برخي شهرها اين طرح با استقبال خوبي مواجه شود، ولي در شهرهاي بزرگ و كلانشهرها بايد نوعي شيوه ارائه تسهيلات متفاوت و متناسب با شرايط موجود و با توجه به اقتصاد آن منطقه باشد.
تاكنون دولت در طرح نوسازي بافتهاي شهري بهخوبي عمل نكرده است؛ چراكه قرار بود طبق قانون هر سال 10درصد از بافتهاي فرسوده احيا شود، ولي دولت درگامهاي اوليه برداشته شده درجا زده است.
بايد اهتمام داشت در نهايت اين طرح كه با مشاركت تمامي دستگاهها و سازمانها قرار است اجرا شود، چه فرقي با مسكن مهر دارد. اگر از تنها تفاوت موجود اين طرح با مسكن مهر كه ايجاد نشدن شهركها و شهرهاي جديد در حاشيه شهرهاست بگذريم، چه مزيت ديگري بر طرح مسكن مهر دارد؟ چه تضميني براي ادامه فعاليت احداث و نوسازي بافتهاي فرسوده وجود دارد؟
بهتر بود دولت اين طرح بزرگ را ابتدا در يك شهر به اجرا درميآورد، سپس كلنگ اجراي آن را در ساير شهرها به زمين ميزد تا ضمن رفع موانع احتمالي كار با سرعت بيشتري پيش برود.
