علیرضا سزاوار
ميزان بارندگي در سال ۹۶ اميدواركننده نبود و بارش اخير برف مسكني كوتاهمدت است. حتي با وجود بارش سنگين برف در بسياري از استانهاي كشور همچنان خطر كمآبي جدي است. اكنون در تازهترين تلاشها، وزارت نيرو قصد دارد از هواپيماهاي نيروي هوايي سپاه پاسداران براي بارورسازي ابرها استفاده كند.
ايران براي بارورسازي ابرها تنها دو فروند هواپيماي اجارهاي آنتونف ۲۶ در اختيار داشت. معاون وزارت نيرو چندي پيش هم اعلام كرد كه اين دو هواپيما ديگر مستهلك شدهاند و از سال آينده مجوز پرواز ندارند.
بارورسازي ابرها نيازمند تجهيزات و هواپيماهاي تخصصي است. ايران تاكنون دو آنتونف اجارهاي خود را در تاجيكستان تعمير ميكرد، اما اكنون با از كارافتادگي اين هواپيما قرار است از امكانات صنايع هواپيمايي و نيروي هوايي سپاه استفاده شود.
دولت دوازدهم اميدوار است با اين روش تا حدي بتواند با خشكسالي در اين كشور مقابله كند، به همين خاطر بودجه سالانه بارورسازي ابرها از ۴ ميليارد تومان به ۹ميليارد تومان افزايش يافته است.
شهريورماه امسال نيز مركز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها كه زيرنظر وزارت نيرو اداره ميشود، اعلام كرده بود به منظور باروركردن ابرها و تگرگزدايي با شركت «افكياي» آلمان تفاهمنامه همكاري امضا كرده است.
دولت در حالي مجدداً توجه خود را بر پروژههاي بارورسازي ابرها متمركز كرده كه درباره ميزان تأثيرگذاري اين روش ترديدهايي مطرح است. از جمله اينكه روشهاي موجود براي بارورسازي ابرها در هيچ كشوري در دنيا تاكنون نتوانسته است به طور قابلتوجهي ميزان بارش را تغيير دهد و با خشكسالي و كمآبي به طور جدي مقابله كند.
رحيم ميداني، معاون وزارت نيرو ميگويد: «باروري ابرها در بهترين شرايط ۱۵درصد ميزان بارش را افزايش ميدهد، اما همين مقدار بارش در برخي مناطق بسيار مؤثر است.»
در دولت دوم محمود احمدينژاد اعلام شد كه براي نجات درياچه اروميه از روش بارورسازي ابرها استفاده ميشود، اما اين تلاش نيز نتايج ملموسي به دنبال نداشت.
اوج عمليات ايران براي بارورسازي ابرها در ۹۴- ۹۳ بود كه در آن ۱۰۶ سورتي عمليات پرواز صورت گرفت.
فريد گلكار، مدير مركز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها نيز ميگويد: «در برخي مناطق توانستهايم بين ۳۰ تا ۴۰ درصد افزايش بارش ايجاد كنيم، اما ميانگين افزايش بارشي كه توانستهايم ايجاد كنيم ۱۵ تا ۲۰درصد بوده است.»
در آگوست ۲۰۱۳ هنگامي كه در ژاپن خشكسالي شد، مسئولان ژاپني تلاش كردند ابرها را با نيترات يد بارور كنند. اين تلاشها ثمر چنداني نداشت، به مدت دو ساعت فقط ۱۷ ميليمتر باران باريد و آبهاي زيرزميني هم به يد آلوده شد.
گروهي از رياضيدانان، دادههاي به دست آمده از بارورسازي ابرها را در پنج قاره جهان، در فاصله بين سالهاي ۱۹۴۷ تا ۱۹۷۴ با هم مقايسه كردند و به اين نتيجه رسيدند كه دولتها نميتوانند با بارورسازي ابرها ميزان بارندگي را در درازمدت به طور محسوسي افزايش دهند.
بارور كردن ابرها جزو يكي از روشهاي مهندسي اقليم است كه مخالفتهاي بسياري را برانگيخته است. از جمله در سال ۲۰۱۰ گروه زيادي از فعالان محيطزيست از سازمان ملل متحد خواستند تا بهكارگيري روشهايي را كه باعث تغييرات مصنوعي و عمده در اقليم و آب و هواي كرهزمين ميشود، ممنوع كند. ايجاد آتشفشان مصنوعي، باروركردن ابرها و باروركردن اقيانوسها از جمله روشهايي است كه با آن مخالفت شده است.
