نعیم شرافت
پس از وساطت ایمانوئل مکرون رئیس جمهور جوان فرانسه برای جلوگیری از استعفای
سعد حریری نخست وزیری لبنان و همچنین نقش کلیدی او در هدایت اتحادیه اروپا برای
مقابله با تصمیم دونالد ترامپ در تعیین اورشلیم به عنوان پایتخت رژیم اشغالی، به
نظر میآید مکرون به دنبال آن است که در سایه انفعال آمریکا و اقتدار روسیه، نقش
هدایتگر اصلی را در خاورمیانه بازی کند.
ترامپ در شرایط کنونی هیچ برگ برندهای در خاورمیانه ندارد و کاملا در لاک
دفاعی خود پنهان شده است، در مقابل،روسیه چیدن محصولات خود در سوریه و در کل
خاورمیانه را آغاز کرده است و در این میان ترکیه و ایران و عراق نیز با او همراهی
میکنند.
ژیل کپل استاد علوم سیاسی و اسلامشناس فرانسوی بوده که هماکنون ریاست کرسی
مطالعات خاورمیانه و مدیترانه مرکز مطالعات سیاسی پارسی را عهدهدار است. کپل در
گفتگو با روزنامه نیویورک تایمز گفته است: «بحران سعد حریری اگر پنج سال پیش رخ میداد،
آمریکا اولین کسی بود که برای حل آن دخالت میکرد، اما مدیریت ترامپ غیر قابل پیشبینی
است. او هر صبح تصمیمی میگیرد و بعد از ظهر عکس آن عمل میکند».
کپل متخصص جریانهای رادیکال اسلامی است و سالها برای این موضوع مطالعه و
تحقیق داشته و به کشورهای مختلف عربی به خصوص مصر سفر کرده و با رهبران بزرگ جریانهای
سلفی و تکفیری گفتگو کرده است. او را مشاور در سایه مکرون میدانند که سیاستهای
دولت فرانسه در خاورمیانه و جهان عرب را برای مکرون جوان دیکته میکند.
مکرون به خوبی میداند که مسلمانان در فرانسه و اروپای جدید چه جایگاهی دارند
و برآوردن انتظارات آنان توسط دولت فرانسه میتواند آینده سیاسی او را با شرایط
بهتر و باثباتتری روبرو کند.
همچنین کریم امیل بیتار، پژوهشگر موسسه روابط بینالملل و استراتژیک پاریس با
تایید عقبنشینی آمریکا در منطقه خاورمیانه بیان کرده است: «عقبنشینیهای آمریکا
در منطقه از زمان ریاست باراک اوباما آغاز شد و با ریاست ترامپ افزایش یافت. در
مقابل در پرونده سوریه، شاهد بازسازی قدرت روسیه در منطقه بودیم. در مصر و حاشیه
مدیترانه، این فرانسه بود که سفرهای متعدد به شمال آفریقا و مغرب عربی داشت. کلید
موفقیت مکرون در برخورد با خاورمیانه و کشورهای عربی آن است که نزدیکان او همه با
مسائل خاورمیانه کاملا آشنا و آگاه هستند. تیم مشاور او شامل ایمانوئل بون و
استفان پاولی دو سفیر سابق فرانسه در لبنان و اورلیان لوشوفالیبه هستند که سالها
در لبنان زندگی میکردند. همچنین جان اف لودریان وزیر امور خارجه مکرون روابط
محکمی با رهبران کشورهای منطقه به خصوص عربستان و امارات برقرار کرده است. او وزیر
دفاع کابینه فرانسوا اولاند رئیس جمهور سابق فرانسه بود.»
در مسئله قدس، صدای مکرون از دیگر رهبران اروپایی بلندتر بود، چه بسامیخواست
از کینهای که مردم مسلمان جهان از آمریکا و به خصوص شخص ترامپ به دلیل جابجایی
سفارت آمریکا از تلآویو به اورشلیم یا دیگر اقدامات ضداسلامی او مانند تحریم ویزای
هفت کشور مسلمان داشتند، بهترین بهرهبرداری سیاسی را بکند.
با وجود درگیری رهبران کشورهای اروپایی با بحرانهای داخلی خود، مکرون برای حل
بحران کنونی فلسطین تلاش بسیاری کرد که ارائه طرح توقف شهرکسازی اسرائیل در
اتحادیه اروپا و گفتگوهای اعتمادسازی با تشکیلات خودگردان فلسطین از جمله این تلاشها
بود.
همچنین پیش از حادثه قدس، مکرون در ماه نوامبر گذشته، برای میانجیگری میان
عربستان و لبنان و حل بحران سعد حریری ورود کرد. مکرون منافع سیاسی و اقتصادی
فرانسه در لبنان را میشناسد و به دنبال بازگشت به دوران اقتدار سیاسی فرانسه در
منطقه است. نیویورک تایمز در یادداشتی حرکتهای مکرون در لبنان را با رفتار پوتین
در سوریه مشابه گرفته و بیان داشته که مکرون میخواهد پایگاههای آمریکایی از دست
رفته در منطقه را به نام فرانسه فتح کند. به همین دلیل حمایت از سعد حریری و
بازگشت او به قدرت در راستای حفاظت از منافع و اقتدار سیاسی فرانسه تحلیل میشود،
این در حالی است که ترامپ هیچ گونه مساعدتی برای حل بحران سیاسی لبنان نشان نداد.
در رابطه با پرونده سوریه، مکرون باز موضع جدیدی نسبت به دولت پیشین فرانسه
اتخاذ کرد و اتحادیه اروپا را به سمت حمایت از بشار اسد و بقای او در قدرت هدایت
کرد. پاریس در مواضع جدید خود روسیه و ایران را بزرگترین بازیگران پرونده سوریه
دانسته و برای حل بحران سیاسی سوریه با این دو کشور به گفتگو نشست. مواضع
پروگماتیک مکرون درباره پرونده سوریه حاکی از درک درست او از واقعیتهای سیاسی و
دیپلماتیک منطقه است.
مکرون در گفتگو با شبکه فرانس 24، از برنامههای جدید فرانسه برای کمک به
بازسازی سوریه پرده برداشت و بیان کرد که تا آخر سال 2017 شاهد پیروزی کامل عراق و
سوریه در برابر نیروهای داعش خواهیم بود و دولت فرانسه بنا دارد اواسط یا اواخر
فوریه جشنی برای مردم عراق و سوریه برپا کند.
تعیین تاریخ پایان جنگ در برابر تشکیلات داعش از سوی رئیس جمهور فرانسه، نشانه
آن است که او میخواهد نقش کلیدی خود در عملیات نظامی منطقه علیه داعش را نشان دهد
و سخنان مکرون دقیقا در مقابل سخنان سران کاخ سفید است که میگویند جنگ با داعش
پایانی ندارد. و همچنین میتوان موضع جدید فرانسه در سوریه را نیز در راستای همان
پروژه حرکت موازی با روسیه قلمداد کرد.
آزمندی فرانسه برای شکلگیری پایگاهی قدرتمند در خاورمیانه، منجر به همراهی و
همکاری دولت فرانسه با سیاستهای ایران نیز شده است. لحن جدید سخنان مکرون و وزیر
امور خارجه او نسبت به سیاستهای منطقهای و هستهای ایران،حاکی از همان رویکرد
بازتولید منافع و تثبیت حضور سیاسی فرانسه در خاورمیانه است. درباره
پرونده هستهای ایران، مکرون آمادگی خود برای سفر به ایران در سال میلادی جدید را
اعلام کرده و بیان داشته که از برنامههای او در این سفر، تحکیم برجام و میانجیگری
میان ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس است. مکرون برخلاف سران آمریکایی، فعالیتهای
موشکی ایران را خارج از توافق برجام دانسته و هیچ سخنی از افزودن تحریمها علیه
ایران نکرده و بر استراتژی اتحادیه اروپا مبنی بر محافظت از برجام و پایبندی به
تعهدات آن اصرار میکند.
در پایان
باید گفت که سیاستهای پروگماتیک مکرون در خاورمیانه در مقابل انفعال سیاسی،
نظامی و دیپلماتیک آمریکا باعث شده است که فرانسه کم کم نقش بازیگر اصلی غرب در
منطقه را ایفا کند. اما باید دید تا چه زمان آمریکا در مقابل سیاستهای فرانسه
سکوت میکند.
