به گزارش فارس، همزمان با اوجگيري مباحث درباره شيوه قيمتگذاري بنزين در لايحه بودجه 97، شبكه كانونهاي تفكر ايران (ايتان) با انتشار يك يادداشت تحليلي ضمن نقد پيشنهاد دولت مبني برافزايش 50درصدي قيمت بنزين، پيشنهاد داد كه قيمت اين فرآورده نفتي براي كممصرفها همان هزار تومان باقي بماند و صرفاً براي پرمصرفها به 2هزار تومان افزايش يابد و بخشي از منابع آزادسازي قيمت بنزين به توسعه حملونقل عمومي و سوختهاي جايگزين بهويژه CNG اختصاص يابد.
خلاصه اين يادداشت تحليلي به شرح زير است:
براساس تبصره 18لايحه بودجه 97، دولت قصد دارد درآمد 17 هزار و 400 ميليارد تومانی از محل تفاوت نرخ حاملهاي انرژي در سال آينده در مقايسه با ابتداي امسال را در حوزه اشتغال مصرف كند. بر همين اساس، شاهد افزايش قيمت حاملهاي انرژي در آينده نزديك خواهيم بود. مطابق با اخبار منتشر شده در رسانهها از جمله پايگاه اطلاعرساني دولت، دولت دوازدهم قصد دارد قيمت بنزين را به هزار و 500 تومان در هر ليتر افزايش دهد.
با توجه به اين موضوع كه هماكنون بنزين، 80 درصد سبد سوخت حملونقل سبك كشور را تشكيل ميدهد. عدم اعمال سياستهاي قيمتي و غيرقيمتي و توقف توسعه CNGدر سالهاي اخير موجب شد تا مقدار واردات بنزين در هفت ماهه ابتداي سال 96، به حدود 15 ميليون ليتر در روز (تقريباً هشت برابر واردات بنزين در سال 91) به ارزش حدود 5 هزار ميليارد تومان برسد. همچنين در 9 ماهه نخست سال 96 (تا 25 آذر) مصرف بنزين به بيش از 81 ميليون ليتر در روز رسيد كه با رشد 8 درصدي نسبت به مدت مشابه سال 95 همراه بود. اين افزايش مصرف و واردات بنزين در حالي رخ ميدهد كه طبق اعلام رسمي مسئولان، قيمت فروش داخلي هر ليتر بنزين، به ترتيب 300 و 890 تومان كمتر از قيمت تمامشده و قيمت فوب خليجفارس اين فرآورده نفتي است. در اين شرايط، هر كس بيشتر بنزين مصرف كند، دولت به او يارانه بيشتري بابت بنزين پرداخت ميكند كه خلاف اصول مديريت مصرف و در تضاد با عدالت است. بنابراين با توجه به نقش قيمتگذاري حاملهاي انرژي در مديريت مصرف مردم و همچنين تأثير اين اقدام بر عادلانه شدن توزيع يارانههاي انرژي، ضروري است كه شاخصهاي اصلي بر قيمتگذاري بنزين تعيين شده و سپس براساس آن نظام قيمتگذاري مطلوب و سياستهاي تكميلي پيشنهاد شود.
شاخصهاي سنجش مطلوبيت نظام قيمتگذاري بنزين
مهمترين شاخص سنجش مطلوبيت قيمتگذاري بنزين، پرداخت كمترين يارانه به مصرف آن است. در حال حاضر با توجه به اعلام رسمي مسئولان، دولت بابت هر ليتر بنزين داخلي 300 تومان و بابت هر ليتر بنزين وارداتي 890 تومان يارانه پرداخت ميكند، بنابراين با توجه به اينكه متوسط مصرف بنزين در 9 ماهه ابتداي امسال (تا 25 آذر) 81 ميليون ليتر در روز بوده است، ميزان يارانه پرداختشده بابت مصرف بنزين در سال جاري با فرض تداوم روند فعلي مصرف، حدود 12هزار ميليارد تومان است. همچنين با توجه به سيستم قيمتگذاري موجود، هر كس بيشتر بنزين مصرف كند از يارانه بيشتري استفاده ميكند كه اين امر برخلاف عدالت اجتماعي و اصول مديريت مصرف است. از ديگر شاخصهاي مطلوب در قيمتگذاري بنزين ميتوان به تأثيرگذاري بر كاهش ميزان وابستگي به واردات بنزين، تأثير مثبت بر تنوع سبد مصرف سوخت و تأثير مثبت بر كاهش آلايندگي هوا اشاره كرد.
بررسي آثار سياست احتمالي دولت و ارائه بسته سياستي مطلوب
دولت قصد دارد قيمت بنزين را به صورت تكنرخي تا هزار و 500 تومان افزايش دهد و درآمدي حدود 15هزار ميليارد تومان كسب كند. اين اقدام دولت در راستاي افزايش درآمد، پيامدهاي منفي زير را در پي خواهد داشت:
الف- تورم زيادي در بخش حملونقل ايجاد خواهد شد. ضمناً تورم رواني را در بخشهاي مختلف اقتصادي ايجاد ميكند. اين تورم موجب افزايش فشار اقتصادي بر جامعه، بخصوص دهكهاي پايين جامعه ميشود.
ب- تأثير افزايش محسوس قيمت بنزين بر كنترل مصرف، محدود و موقتي بوده و بعيد است بيش از يك سال به طول بينجامد. همانطور كه بهرغم افزايش قيمت و رشد 2درصدي مصرف بنزين در سال 94، شاهد رشد 5/5 و 8 درصدي مصرف اين فرآورده نفتي در سالهاي 95 و 96 بوديم.
بر همين اساس، شبكه كانونهاي تفكر ايران مخالف اين مدل افزايش قيمت بنزين است و براي اين كار، استفاده از مدل پلكاني افزايشي تعرفهها (IBT) را پيشنهاد ميكند. در صورت اجراي اين بسته سياستي علاوه بر تحقق نسبي اهداف درآمدي دولت از اين محل (حداقل 10 هزار ميليارد تومان)، از طرفي اثرات تورمي و فشار اقتصادي بر دهكهاي پايين جامعه كاسته ميشود و از طرفي ديگر شاهد اصلاح الگوي مصرف بهصورت گستردهتر و بلندمدتتر خواهيم بود. در واقع، با اين روش شاهد افزايش قيمت بنزين بدون ايجاد فشار سنگين بر عموم مردم خواهيم بود و اين امر، تنوع سبد سوخت و كاهش آلايندگيهاي هوا را هم به دنبال خواهد داشت. با توجه به آنچه گفته شد، بسته سياستي پيشنهادي شبكه كانونهاي تفكر ايران كه شامل سه بخش است، به شرح زير است:
1- اِعمال قيمت پلكاني بنزين از طريق:
- عرضه ماهانه 80 ليتر بنزين هزار توماني به هر خانوار.
- عرضه بنزين با قيمت 2هزار تومان براي مصارف بالاتر از 80 ليتر در ماه.
همچنين ميتوان صرفاً در سال آينده، موقتاً به تاكسيها و وانتهاي بنزيني سهميه بيشتري اختصاص داد تا از افزايش كرايه تاكسي و حمل بار جلوگيري شود، اما در سالهاي آينده با توسعه CNG، ضرورتي به تخصيص اين سهميه نيست.
2- تخصيص بخشي از منابع آزادسازي قيمت بنزين به حملونقل عمومي و توسعه سوختهاي جايگزين در همان استان:
- توسعه ناوگان مترو، اتوبوس و انواع وَن در كلانشهرها و بهبود زيرساختهاي جادهاي شهري و روستايي در ساير مناطق كشور
- تسهيل احداث جايگاههاي CNG بهويژه در كلانشهرها با افزايش كارمزد جايگاههاي سوخت متناسب با قيمت زمين
- توسعه جايگاههاي اختصاصي CNG براي تاكسيها و وانتبارها در كلانشهرها
- تسهيل فرآيندهاي دوگانهسوز كردن خودروها، تعويض مخازن فرسوده و رفع مشكلات فني خودروهاي دوگانهسوز
- عدم افزايش قيمت سوختهاي جايگزين
3- استفاده حداكثري از ظرفيت كارت هوشمند سوخت براي كاهش يا حذف سهميه خودروهاي فاقد معاينه فني: اطلاعات خودروهاي داراي معاينه فني در سيستم كارت سوخت ذخيره شود و خودروهاي فاقد معاينه فني، بنزين را با نرخ آزاد 2 هزار تومان خريداري كنند.
