شبكههاي اجتماعي به عنوان مهمترين رسانه عصر حاضر، نقش بسزايي در پروژه «بيهويتسازي» ايفا ميكند. امكان ايجاد هويتهاي چندگانه، يكي از مهمترين دستاوردهاي فضاي مجازي براي بشر روزگار ما است. هر فردي ميتواند با استفاده از هويتهاي جعلي پايه گذار ناهنجاريهاي بسياري در جامعه باشد. ادامه اين حركتهاي خارج از عرف و هنجارگريز و در عين حال مجهول بودن هويت فرد عامل، وي را به انجام حركتهاي مشابه با هويتهاي جعلي ترغيب ميكند. ارتباط با جمعيت بيشتري از آنچه كه در جامعه پيراموني فرد حضور دارند و از بين رفتن مفهوم مكان و زمان از جمله ديگر ويژگيهاي اينترنت است كه فرد را به استفاده بيشتر از آن مجاب ميكند. از جمله پيامدهاي ناگوار استفاده نادرست از اين شبكهها، كم رنگ شدن ارزشهاي مترقي است.
هر جامعه صاحب ارزشهايي است كه ناشي از فرهنگ آن است، اما برخي ارزشهاي مترقي در جوامع اسلامي است كه به موجب تأثير از فرهنگ بيبندوباری و اباحه گر غرب در حال كم رنگ شدن است. ارزشهايي مثل: حيا و عفت زن، اهميت داشتن شخصيت انسان نه جنسيت آن و قبح عرياننمايي بدن. از ديگر آسيبها، تضعيف فرهنگهاي كم حضور است. گرچه اين فضا گذرگاه فرهنگهاي متنوع و گوناگوني است كه هر يك در صدد عرضه خويش هستند، اما تنها فرهنگي پيشتاز خواهد بود كه حضور پر رنگتر و گستردهتري داشتهباشد و بدين سبب است كه در آن فرهنگ غالب، فرهنگي جز فرهنگ قدرتمند، اما منحط غرب نيست؛ چراكه با به كارگيري صحيح از امكانات وسيع و تلاشي وافر، به عرضه گسترده خود پرداخته و يكهتاز اين عرصه شده است.
تضعيف اعتقادات و گسترش شبهات فكري هم از ديگر پيامدهاي ناگوار شبكههاي مجازي است. گرچه دستيابي آسان به انواع اطلاعات از مزاياي شبكههاي اجتماعي است، اما معايبي نيز دارد. از جمله اينكه طرح و نشر انواع شبهات در آن، موجب تزلزل در باورهاي كاربران سست عقيده و كم اطلاع ميشود. شبكههاي اجتماعي چاقويي دو لبه است كه ما ميتوانيم از آن به سود خود مدد بگيريم، اما هجمه و تنوع و گسترش فرهنگ مهاجم غربي، به حدي است كه در شرايط فعلي كوششهاي مدافعان فرهنگي مسلمان را بسيار كم اثر ميكند؛ خاصه اينكه مديريت اصلي اطلاعات نيز در دست غرب و غربيان است. از ديگر آسيبهاي استفاده نادرست از شبكههاي اجتماعي و فضاي مجازي رواج سطحينگري فكري است. آزادي بيان و طرح انديشههاي متضاد در شبكههاي اجتماعي، از اهداف اوليه ايجاد چنين فضايي است؛ اما چنانچه انديشهاي بدون هيچ بنيان و اساس معتبري در اين فضا مطرح شود، ثمره آن انباشته شدن انديشههاي بسياري است كه توان بررسي و نقد و تحليل همه آنها از عهده مخاطبان خارج است و بدين سبب، كاربران بدون بررسي و تحقيق در مباني و زواياي پنهان انديشههاي نو ظهور، به سبب كثرت و رواج بيحد و حصر آن در شبكههاي مجازي، از آن متأثر ميشوند و در نتيجه، روحيه حقپذيري كاربران به ويژه جوانان، به سطحي نگري و مسامحهكاري در پذيرش انديشههاي نو ظهور مبدل خواهد شد.
استفاده نابهجا از اين شبكهها همچنين موجب ايجاد سر درگمي ميشود. آن گاه كه كودكي را بخواهند آموزش دهند، ابتدا او را بامفاهيم سادهاي در حد فهم او آشنا ميكنند. طرح مفاهيم متنوع و انديشههاي متضاد براي او، ثمرهاي جز حيرت نخواهد داشت. شبكههاي اجتماعيگر چه مولد آزادي بيان و تضارب آرا است، اما انباشت اطلاعات خوب و بد، گزينش اطلاعات صحيح را دشوار كرده و طرح نامحدود و طبقهبندي نشده آن، موجب سردرگميكساني خواهد شد كه در تحليل افكار و انديشهها دچار ضعف هستند. از اين رو، ضروري است كه پيش از هر چيز استفاده صحيح و طبقهبندي شده اين فضا را به كاربران بياموزيم.
گسترش اباحهگري عملي نيز از آسيبهاي پيش رو است. حفظ حرمت قوانين اجتماعي و رعايت آموزههاي اخلاقي، از ريشهايترين اصول هر فرهنگي است. بديهي است با گسترش اباحهگري در شبكههاي اجتماعي، نهايتاً اين روند در ميزان خودداري افراد جامعه از ارتكاب اعمال غير اخلاقي و ناهنجار در فضاي جامعه نيز تأثير خواهد گذاشت. منشأ برخي از اعمال خلاف اخلاق در سطح جامعه، مباح شدن آن در شبكههاي اجتماعي است.
به خطر افتادن حقوق مادي و معنوي مؤلفان نيز از پيامدهاي ناگواري است كه بسياري اين روزها با آن دست به گريبان هستند. يكي از نگرانيهاي مؤلفان آثار علمي، ادبي يا هنري ارائه آثارشان به صورت ديجيتال است. با توجه به گسترش روزافزون سرقت دادههاي گوناگون و نرمافزارها و نيز عدم توانايي مسئولان در برخورد با اين قبيل جرائم و دشوار بودن نظارت و حفاظت از دادهها، حقوق مادي و معنوي مؤلفان در شبكههاي اجتماعي دو چندان به خطر خواهد افتاد، چراكه با توجه به قدرتمند شدن انواع ابزارهاي قفل شكن و نبود نظارت لازم بر شبكههاي اجتماعي، مؤلفاني كه بخواهند از منافع مادي و معنوي اثر خويش بهره ببرند، از ارائه اثرشان در غالب دادههاي الكترونيكي خودداري ميكنند.
معاونت اجتماعي فاتب اداره آموزش همگاني
