از همان روز ۲۸ آبان ماه كه كلنگ احداث اولين واحد تخريب شده در جريان زلزله كرمانشاه در روستاي «چالاوبكر» اسلامآباد غرب به زمين خورد، نگراني ديگري در كنار سرما ، لباس گرم ، چادر ، باران و امثال آن اضافه شد. اولين علامت سؤال اين بود كه حد مقاومت واحدهايي كه بنياد مسكن ميخواهد بسازد چقدر است؟ با اينكه بنياد مسكن ميگويد ۳۹ درصد واحدهاي مسكن روستايي كه از سال ۱۳۸۴ به بعد مقاوم شدهاند تحمل زلزلههاي ريشتر بالا را دارند، به نظر ميرسد در دو لايه بعد از طراحي، خانههاي روستايي دچار چالش هستند.
با وجود اينكه بنياد مسكن در حد توان خود وظيفه تأمين اعتبارات و طراحي واحدها را انجام ميدهد،اما كارشناسان ميگويند در بخش اجرا و نظارت، دقت كافي انجام نميشود و غالب نظارتها صوري است. ظاهراً هيچ نقطهاي در ايران از پديده امضافروشي در امان نيست.
كارشناسان ميگويند در زلزله رودبار و منجيل، واحدهاي روستايي سنتي سالم مانده بودند و نوسازها تخريب شدند و علتش هم ضعف در اجرا بود. مثلاً جوشكار ماهر كم داريم؛ اگر هم داريم درست كار نميكند؛ چون نظارت ضعيف است. مهندسان هر از گاهي بر سر پروژه حاضر ميشوند زيرا هرچه حضور مهندسان بيشتر باشد هزينههاي دستمزد بالا ميرود. اغلب مهندسان در يك زمان چندين پروژه را نظارت ميكنند و آجرها توسط كارگران ناوارد چيده ميشود.
ريزش ساختمانهاي نوساز بتني در زلزلهها
عباس سعيدي ، استاد دانشگاه شهيد بهشتي در اين خصوص ميگويد: در ساخت مسكن اعم از شهري و روستايي، اجرا و نظارت دقيق نيست. در بعضي زلزلهها شاهد بوديم ساختمانهاي بتني همچون بيمارستانها فرو ريختند. علت را كه جستوجو كرديم متوجه شديم در كلاف بندي، اصول ايمني رعايت نشده بود. وي بيان ميكند: قبلاً بنياد مسكن، رأساً واحدهاي روستايي را ميساخت ولي سالهاست كه شرط را وا گذاشته تا اصول ساختوساز رعايت شود،اما اين اصول پايه در حد شناژ است كه معمولاً خوب نظارت ميكند، اما در مراحل بعد كار از دست بنياد مسكن خارج ميشود.
عضو هسته پـژوهش معماري روستايي دانشگاه شهيد بهشتي با اشاره به تخريب واحدهاي نوساز در جريان زلزله كرمانشاه ميگويد: در قصر شيرين، كرمانشاه و در روستاها شاهد بوديم كه سازهها پابرجا بودند، اما ديوارها خراب شدند. متأسفانه مهندس ناظر در حد يك امضاكننده است و حساسيت لازم را ندارد. كساني كه با ساختوساز انبوه سر و كار دارند - خصوصاً در مسكن مهر - به دنبال مهندساني ميروند كه صرفاً امضاكننده باشند.
سعيدي معتقد است در ساختوسازها معمولاً مطالعات علمي را شوخي ميگيريم و اقتصاد بازار برايمان مهم است. اين موضوع هم در نهادهاي رسمي و هم در بازار آزاد ديده ميشود.
از سال ٨٣ به بعد ۳۹ درصد مسكن روستايي نوسازي شد
براي اطلاع از چگونگي ساخت واحدهاي روستايي با مديركل مسكن روستايي بنياد مسكن گفتوگو كرديم. حميدرضا سهرابي ميگويد: سال ۱۳۸۴ كه تسهيلات نوسازي و بهسازي مسكن روستايي تصويب شد مجموعاً در كشور ۷ درصد واحدهاي روستايي در برابر حوادث مقاوم بودند كه به لطف خداوند از آن سال تا كنون اين رقم به ۳۹ درصد رسيده است. وي خاطرنشان ميكند: از سال ۱۳۸۴ به بعد يك ميليون و ۶۱۰ هزار واحد مسكوني روستايي مقاومسازي شدند. به موازات اين موضوع حدود ۳۵۰ هزار واحد هم در حوادث بازسازي شدند. يعني الان تقريباً ۲ ميليون و ۱۰۰ هزار واحد مقاوم داريم كه اگر حادثهاي اتفاق بيفتد خيالمان راحت است اين واحدها حداقل آسيب را خواهند داشت.
علت تخريب گسترده واحدهاي روستايي در زلزله چه بود؟
سهرابي در پاسخ به اين سؤال كه علت تخريب گسترده واحدهاي روستايي در جريان زلزله استان كرمانشاه چه بود بيان ميكند: در استان كرمانشاه اغلب با نقاط صعبالعبور مواجه بوديم. از سوي ديگر بيشتر اين روستاها در زمان جنگ بازسازي شدهاند كه از مصالح آجر و آهك در آنها استفاده شده و سازه فني براي آنها پيش بيني نشده بود. آن موقع هم مقررات ملي ساختمان، شرايط امروز را نداشت، اما الان هر واحدي كه ساخته ميشود با نظارت مهندسان ناظري است كه با عنوان نظام فني روستايي فعاليت ميكنند. اين در واقع لايه اول نظارتي است. مديركل مسكن روستايي بنياد مسكن ميگويد: لايه دوم ناظران عالي شهرستاني بنياد مسكن هستند كه بر كار ناظران نظام فني نظارت ميكنند. لايه سوم هم ناظران فني استاني هستند كه كار نظارت بر دو لايه اول را انجام ميدهند. وي بيان ميكند: لايه چهارمي هم وجود دارد كه اداره كل دفتر فني نظارت و ارزيابي بنياد مسكن است. به صورت مشخص همكاران ما بر كار سه لايه اول نظارت فني كرده و هر نواقصي ببينند گوشزد ميكنند.
