دهه ۶۰ بود كه ماهي آمور با نيت خيرخواهانه و اشتغالزايي در هامون رهاسازي شد، اما اين ماهي معيشت حاشيهنشينان هامون را تا آستانه نابودي پيش برد.
حالا دوباره تاريخ در حال تكرار شدن است. كارشناسان حوزه مربوطه با اشاره به گونههاي مهاجم مثل شانهدار مهاجم در خزر و ماهي غيربومي آمور در هامون ميگويند پرورش ماهي تيلاپيا بهمراتب زيانبارتر از دو گونه مهاجم ياد شده است. هر چند اينجا پاي آقازادهها و جيبشان در ميان است!
تيلاپيا كه ارزانترين ماهي جهان لقب گرفته و با عنوان ماهي فقرا از آن ياد ميشود با قيمت يك دلار به كشور وارد ميشود، اما قيمت فروش آن در كشور حدود 5دلار است، اما اين تمام ابهامات پيرامون اين ماهي نيست.
ماهي تيلاپيا از نوع زيلي يك نوع ماهي مهاجم همهچيزخوار است كه در تمام زيستگاهها، قدرت زيست دارد و علاوه بر تأثير مخرب بر پوشش گياهي موجب از بين رفتن ساير آبزيان نيز ميشود. حالا چند روز پس از همايشي كه سازمان شيلات با حضور دو نفر متخصص خارجي در زمينه تكثير و پرورش ماهي تيلاپيا برگزار كرد، زمزمه صدور مجوز پرورش ماهي تيلاپيا و موافقت سازمان حفاظت محيطزيست با پرورش اينگونه مهاجم باعث نگراني كارشناسان محيطزيست شد.
در حالي كه كارشناسان سازمان محيطزيست معتقدند پرورش تيلاپيا براي سلامت مردم و محيطزيست كشور مخاطراتي به همراه دارد، رئيس سازمان محيطزيست همانطور كه با تمام حرف و حديثهاي پيرامون سلامت تراريختهها وجود دارد، پشت اين مدل خوراكيها ايستاده اينبار هم پشت ماهي تيلاپيا ايستاده و اين سازمان مجوز پرورش تيلاپيا در منطقه بافق را صادر كرده است.
در عين حال حميد ظهرابي، معاون محيط طبيعي سازمان محيطزيست البته با رد برخي اخبار مبني بر موافقت سازمان حفاظت محيطزيست با پرورش و تكثير ماهي تيلاپيا در كشور ميگويد: بر اساس تفاهمنامهاي كه سال 1394 بين سازمان حفاظت محيطزيست و سازمان شيلات ايران صورت گرفته و مقرر شده پرورش ماهي تيلاپيا بهصورت پايلوت در محدوده مركز تحقيقات بافق يزد آغاز شود و پس از مشخص شدن نتايج در خصوص پرورش آن در كل كشور تصميمگيري شود.
در برابر اين دكتر اصغر عبدلي، متخصص اكولوژي ماهي با هشدار نسبت به صدور مجوز براي پرورش اينگونه مهاجم معتقد است: اين درست نيست كه بگوييم در يزد ميخواهيم ماهي تيلاپيا پرورش بدهيم و اين ارزيابي مربوط به يزد است. آنچه مسلم است اين خطر وجود دارد كه با صدور مجوز براي پرورش در يزد، اينگونه از آبهاي شمال و جنوب كشور هم سر در بياورد. بنا به تأكيد وي تجارب جهاني نشان ميدهد: پرورش ماهي تيلاپيا و ورود آن به بخشهاي مختلف كشور باعث بروز مشكلات اقتصادي، اجتماعي و زيستمحيطي جبرانناپذيري ميشود.
عضو هيئت علمي گروه تنوعزيستي و مديريت اكوسيستمهاي پژوهشكده علوم محيطي دانشگاه شهيدبهشتي در اينباره توضيح ميدهد: ورود ماهي تيلاپيا از نوع «زيلي» و «اورئوس» در تالاب شادگان خوزستان به آفتي بزرگ تبديل شد و علاوه بر آنكه معيشت صيادان را مختل كرد، پيامدهاي منفي اقتصادي و اجتماعي متعددي را رقم زد تا آنجا كه استان خوزستان و پدافند غيرعامل اينگونه مهاجم را بهعنوان يك تهديد زيستي معرفي كرد.
حميد عبداللهپور، دكتراي تخصصي شيلات و استاديار گروه شيلات دانشگاه آزاد هم با اشاره به سود كلان برخي از آقازادهها از پرورش و واردات ماهي تيلاپيا به كشور ميگويد: پرورش تيلاپيا بهعنوان يك گونه مهاجم در هيچ منطقهاي در ايران نميتواند از مخاطرات آن بكاهد؛ چراكه اينگونه سريعالتكثير به راحتي به رودخانهها و منابع آبي پشت سدها و حتي درياي خزر راه پيدا خواهد كرد.
به گفته اين كارشناس آمار سازمان شيلات در خصوص واردات حدود 14 هزار تن تيلاپيا است، اما بر اساس آمار سازمان جهاني فائو و به گفته مسئولان چيني 43 هزار تن ماهي تيلاپيا به ايران فروخته شده است. البته آمار قاچاق تيلاپيا به ايران چيزي حدود 100 هزار تن برآورد ميشود.
اين در حالي است كه براي پرورش ماهي بايد سراغ گونههاي بومي كشور از جمله ماهيان خاوياري و ساير گونههاي بومي رفت كه هم اقتصادي است و هم از ماهي تيلاپيا كه يك گونه مهاجم است، بهتر است.