ميثم حسينپور *
سرقت از جمله جرائمي به شمار ميرود كه از ديرباز و با تشكيل زندگي گروهي و ارج نهادن به مالكيت خصوصي شكل گرفته است. با پيشرفت تكنولوژي و تغيير شكل جوامع، شيوه ارتكاب سرقت نيز تحولاتي اساسي به خود ديد. سرقت علاوه بر مذمـوم بودن در بين جوامع و قبح آن ميان مـردم در دورههاي مختلف تاريخ، در اديـان مختلف نيز براي آن مجازات در نظر گرفته شد.
در حقوق كيفري نيز سرقت به عنوان يكي از جرائم مهم عليه اموال و مالكيت و در جرمشناسي به علت بالاترين آمار نرخ ارتكاب آن همواره مورد بحث و كنكاش بوده است تا با بررسي پرونده شخصيت مجرم و عوامل دخيل در ارتكاب آن به دنبال راهكارهاي پيشگيرانه بود. نظريات مهم حوزه جرمشناسي به موضوع سرقت پرداخته است طي تحقيقات صورت گرفته کاشف به عمل آمده است که رابـطه معناداری بين متغيرهاي سرقت و اعتياد، سرقت و محيط اجتماعي و محيط خانوادگي، سرقت و معضلات اقتصادي وجود دارد. مثلاً 90 درصد مرتكبان تكراركنندگان سرقت بودهاند و...
امروزه به دليل مصرف مواد روانگردان شاهد نرخ بالايي از سرقتها هستيم، بدين نحو كه معتادان جهت تأمين مواد مخدر خود دست به ارتكاب سرقت ميزنند، حال با رعايت نكات پيشگيرانه ميتوان در كاهش سرقت گامهاي مهمي را برداشت. براي مثال آمار سرقت خودرو و قطعات داخل خودرو بالاترين نوع سرقت را به خود اختصاص داده كه بالا بردن ضريب امنيت خودرو از جمله قفلهاي آن توسط شركتهاي خودروسازي و نصب سامانه هوشمند رديابي خودرو ميتواند در كاهش اين نوع سرقت نقش مهمي را ايفا كند.
وجود دوربينهاي مداربسته در محل سرقتها به كشف مجرمان كمك شاياني كرده و متهمان با دانستن وجود دوربين مداربسته از آن مكانها كمتر تردد ميكنند. طراحي محيطي و رفع معايب شهري از جمله نصب روشنايي و جدولكشي و پاكسازي مناطق جرمخيز شهري نيز از عوامل پيشگيرانهاي به حساب ميآيد كه در جرمشناسي مورد بحث قرار گرفته است.
كيفقاپي نوعي ديگر از ربودن مال ديگران است كه نرخ بالايي را به خود اختصاص داده است. كيفقاپها به دنبال طعمههايي ميروند كه به لحاظ جسمي يا نوع پوشش خصوصاً خانمها سهولت را براي آنان فراهم كند، لذا مردم بايد با انواع روشهاي كيفقاپي آشنا باشند و بدانند كه قاپيدن از داخل بانك، قاپيدن به شيوه تخممرغمالي (روشي كه در آن سارقان سوژهاي را كه از خودرو استفاده ميكند و اموال خود را در داخل كيف دستي قرار داده انتخاب كرده و در يك فرصت مناسب با پرتاب تخممرغ به شيشه اتومبيلش او را وادار به استفاده از برفپاككن ميكنند در نتيجه به علت كف كردن تخممرغ، راننده توجه و ديد خود را از دست ميدهد و سارقان از حواسپرتي سوژه سوءاستفاده ميكنند و از طريق شيشه پايين يا باز كردن يكي از سه درب اتومبيل به جز درب راننده در اقدامي سريع اموال وي را قاپيده و متواري ميشوند) و قاپيدن از داخل مغازه و اتومبيل به همراه قاپيدن طلا از اهم فعاليت مجرمانه متهمان است.
در صورت امكان سعي كنيد از چكهاي رمزدار بين بانكي استفاده كنيد، در داخل خودرو همواره از قفل مركزي استفاده كرده و هنگام حمل وجوه يا اموال قيمتي از پايين كشيدن شيشهها امتناع كنيد، از قرار دادن گوشي تلفن روي داشبورد خودداري شود، چنانچه پياده بوديد هنگام مكالمه با تلفن يا داشتن كيف رودوشي از دستي كه مجاور ديوار قرار دارد، استفاده كنيد، بدين نحو كه كيف يا گوشي در سمت ديوار قرار گيرد تا سارقان به وسيله موتور نتوانند از كنار آنها عبور كنند و امكان كف زدن آن يا قاپيدن وجود نداشته باشد و از حركت در سطح سواره خيابان پرهيز شود.
خانمها از آويختن گردنبند و دستبند در اوقات غيرضروري پرهيز كنند و در صورت لزوم هنگام استفاده در اماكن عمومي آن را به نحوي مناسب مخفي كنند. در نزاع و درگيريها مواظب گردنبند و دستبند خود باشيد، زيرا ممكن است اينگونه درگيريها ساختگي باشد. النگو، گوشواره و گردنبند كودكان را هنگام خروج از منزل جهت بازي در كوچه خارج كنيد و نظارت مستمر بر آنان داشته باشيد.
در پايان هشداري به مجرمان داده ميشود كه قانونگذار مجازات سنگين را براي مرتكبان سرقت درنظر گرفته، براي مثال در ماده 657 قانون مجازات اسلامي بخش تعزيرات براي كيفقاپي حبس يك تا پنج سال و تا 74 ضربه شلاق را در نظر گرفته و براي ساير سرقتها حبس تا 15 سال را بسته به نوع آن پيشبيني كرده و رسيدگيهاي قضايي در رابطه با سرقت هم بدون اغماض صورت ميگيرد.
مالباخته هم بايد به محض وقوع سرقت به سرعت به همراه مدارك به نزديكترين كلانتري و دادسراي محل جرم مراجعه كند.
*دكتراي حقوق كيفري و جرمشناسي - مدرس دانشگاه
