پديده اربعين را ميتوان از ابعاد مختلفي مورد تحليل قرار داد. ظرفيت اين راهپيمايي عظيم و تأثيرات فرهنگي آن بر شركتكنندگان در آن به حدي است كه حتماً نميتوان آن را در قلم آورد. بزرگترين پيادهروي دستهجمعي جهان اما با تمام عظمت خود، با بايكوت خبري سنگيني از سوي رسانههاي غربي روبهروست. در اين فضا به نظر ميرسد معدود خبرهاي پراكنده در اينجا و آنجا نيز نه نشاندهنده تمايل رسانههاي غرب براي پوشش راهپيمايي اربعين، كه نتيجه تحميل واقعيت اين پديده شگرف بر ساختار رسانهاي غرب است. اگر اربعين را بزرگترين ظرفيت فرهنگي موجود در اختيار فعالان فرهنگي جبهه انقلاب اسلامي بدانيم، آنگاه ميتوان اين سؤال را مطرح كرد كه: رسالت دانشگاه و تشكلهاي دانشجويي در قبال اين فرصت استثنايي چيست؟ به بياني ديگر ما چقدر توانستهايم از فرصت اربعين براي درمان دردهاي فرهنگي موجود در جامعه بهرهبرداري كنيم؟
هر دانشجو طبيعتاً خانوادهاي دارد و به دليل وجهه نخبگي خود ميتواند در تغيير مناسبات فرهنگي موجود در متن اجتماع نقشآفريني كند. بر اين اساس، شركت هر يك نفر دانشجو در اين راهپيمايي عظيم، واجد تأثيرات چندبعدي خواهد بود و ميتواند علاوه بر سازندگي شخص او، به ايجاد دومينوهاي فرهنگي مثبت در متن اجتماع منجر شود. اين مسئله از آن جهت حائز اهميت است كه ما هماكنون در متن محيط دانشگاهي خود با سيل عظيم علوم انساني غربي و تأثيرات عميق آن بر بينش سياسي- اجتماعي اين قشر مواجه هستيم. ما اما براي اربعين چه كردهايم؟ علي بهرامي، مسئول قرارگاه نور بسيج دانشجويي اخيراً در همين زمينه گفته است: «ستاد اربعين دانشگاهيان با مسئوليت وزارت علوم و با دبيري بسيج دانشجويي و عضويت ساير دستگاههاي آموزش عالي اعم از وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد و دانشگاههاي ستادي تشكيل جلسه داده و ظرفيتسازي را براي اربعين آغاز كرده است.»
بهرامي در تشريح جزئيات اين تلاشها ميگويد: «دانشجويان ميتوانند در سامانه اينترنتي سماح كه براي ستاد اربعين كشور و سامانه كلي براي اطلاعات زائران است ثبت نام كنند. يكي ديگر از خدماتي كه دانشجويان در اين ايام دريافت ميكنند مجوز خروج دانشجوياني است كه سربازي نرفتهاند. اين امر با همكاري نظام وظيفه و نهاد رهبري اخذ ميشود. دانشجويان ميتوانند با مراجعه به سايت EVAZIFEH و قرار دادن وثيقه مالي با تعهد محضري به بسيج دانشجويي كه از طريق سايت بارگذاري ميشود، مجوز خروج را دريافت كنند.» پرداخت بخشي از هزينه اعزام دانشجويان توسط بسيج دانشجويي و اسكان دانشجويان در نجف و كربلا توسط ستاد اربعين دانشجويي از ديگر اقدامات مورد اشاره بهرامي در اين زمينه است. وي علاوه بر اين گفته است: «براي اعزام دانشجويان در ايام اربعين وامهاي قرضالحسنه عتبات از سوي نهاد رهبري يا دانشگاه به دانشجويان پرداخت خواهد شد.»
از قرار معلوم، ظرفيت اسكان مورد اشاره اين مسئول بسيج دانشجويي در هر كدام از شهرهاي نجف و كربلا، 5 هزار نفر خواهد بود. اينها را ميتوان مهمترين اقدامات دانشجويي در زمينه گسترش حضور دانشجويان در مراسم استثنايي اربعين تلقي كرد. در كنار اينها البته ظاهراً ديگر تشكلهاي دانشجويي انقلابي نيز هر كدام به فراخور ظرفيتهاي خود كاروان خاص خود را اعزام ميكنند. تلاشهايي كه آنها را نيز ميتوان ذيل اقدامات ستاد اربعين دانشگاهيان تلقي كرد. مجموعه اين تلاشها ستودني و قابل تقدير است و حرفي در لزوم تداوم و گسترش آن نيست. در اين ميان، حل مسئله خروج دانشجويان مشمول را شايد بتوان بهترين اقدام ممكن در ميان تمام اقدامات دانست. با اين حال، ماهيت نخبگي قشر دانشگاهي شايد ايجاب كند تا تشكلهاي دانشجويي براي فرهنگسازي در زمينه اربعين، نقشي بيش از تداركاتچي را عهدهدار شوند.
اين مدعا البته به معناي كمارزش بودن تلاشها براي فراهم كردن امكانات و زمينه حضور قشر دانشجو در پيادهروي عظيم اربعين نيست. با اين حال، وظيفه همزمان افسران جنگ نرم در اين حوزه شايد اين باشد كه واقعيتهاي اربعين را با زباني علمي به جامعه دانشگاهي كشور منتقل كنند. تعريف و انجام پژوهشهاي ميداني توسط دانشجويان شركتكننده در راهپيمايي اربعين، حركت به سمت خلق توليدات رسانهاي مؤثر در اين حوزه، تلاش براي شكستن سانسور رسانهاي اربعين در كشورهاي غربي، تعريف و انجام پاياننامه و رسالههاي ارشد و دكتري در تحليل پديده اربعين، رفتن به سمت توليد مقالات انگليسيزبان در اين حوزه و نهايتاً تلاش براي همگاني شدن و همرساني نتايج تمامي اين فعاليتها شايد بخش مغفول مانده رسالت افسران جنگ نرم در اين حوزه باشد.
روشن است كه حركت به سوي چنين اهدافي، خواهد توانست بيش از هر فعاليت ديگري پديده عظيم اربعين را به جامعه ايراني و جهاني بشناساند. به نظر ميرسد در آن صورت ديگر نياز چنداني به اتخاذ تمهيدات رسمي براي شركت دانشجويان و عموم مردم ايران و جهان در راهپيمايي اربعين نخواهد بود. مخالفين فرهنگ اسلام ناب غالباً سعي ميكنند پديده عظيم اربعين را نيز در نوشتجات خود به يك پديده احساسي- هيجاني تقليل دهند. تلاش دانشگاهيان و تشكلهاي دانشجويي انقلابي در مسيرهاي مذكور اما ميتواند عمق و ابعاد گسترده پديده عقلاني اربعين را بازنمايي كرده، باعث گسترش هرچه بيشتر آن شود. لازم است در اينجا مجدداً تأكيد كنيم همه اينها به معناي ناديده گرفتن تلاشها براي فراهم نمودن تمهيدات حضور دانشجويان در راهپيمايي عظيم اربعين نيست. چنانكه در ابتداي اين گزارش نيز اشاره كرديم، حضور هر يك دانشجو در درياي مطهر اربعين، فرصتي استثنايي و عظيم است كه بايد براي افزايش هر چه بيشتر آن تلاش كرد. واقعيت اما اين است كه ما در همين زمينه نيز به نسبت ظرفيتهاي موجود، چندان موفق عمل نكردهايم. به عنوان مثال، جديدترين آمارهاي مسئولان آموزش عالي كشور نشان ميدهد ما هم اكنون ۴ ميليون و ۳۴۸ هزار و ۳۸۳ دانشجو در سطح كشور داريم. در صورتي كه حداكثر ظرفيت مكان اسكان دانشگاهيان در شهرهاي نجف و كربلا، 10 هزار نفر است. اين در حالي است كه اگر دانشگاه رسالت اصلي خود در مواجهه با پديده اربعين را درك و به آن عمل كند، بدون فراهم شدن اين تمهيدات نيز حجم حضور دانشگاهيان، مردم- اعم از مردم ايران و جهان- در راهپيمايي عظيم اربعين افزايش چشمگيري را تجربه خواهد كرد. در يك كلام شايد در باب رسالت دانشگاه در اين حوزه بتوان اينگونه گفت: «دانشگاهيان بايد رسانه اربعين باشند.»
