محمد اسماعیلی
1ـ در شرايطي كه نشانههاي مستندي مبني بر اعلام عدم پايبندي ايران به برجام توسط ترامپ با اتمام مهلت۹۰روزه(مأموريت ترامپ به وزارت امور خارجه براي بيان موارد نقض برجام از سوي ايران)و ارجاع تصميمگيري در باب توافق هستهاي به كنگره وجود دارد، دولتمردان كشورمان هنوز نتوانستهاند با مجموعه اقدامات و موضعگيري هماهنگ، در جهت منافع فرا هستهاي كشورمان گام بردارند.
پرسش اصلي اين است، در حالي كه دولت ترامپ تهديد به خروج اين كشور از توافق هستهاي و تحريمهاي جديدي عليه ايران كرده و احتمالاً عدم پايبندي كشورمان به برجام را رسماً اعلام و تهديدات و گستاخي عليه ايران را مكررا بيان ميكند، آيا دولت دوازدهم تنها بايد «از اجراي برجام احساس رضايت كند» و در اين زمينه فقط«به هشدار به امريكاييها اكتفا كند»؟
ايالات متحده امريكا به بهانه اجراي مفاد برجام و قطعنامه2231 تلاش ميكند عناوين اتهامي جديدي عليه ايران طرح و همراه با تكرار اين مسئله كه ايران روح توافق هستهاي را نقض كرده، زمينه وضع تحريمهاي جديد هستهاي و غيرهستهاي را عليه كشورمان مقدمهسازي كرده و ايران را به شرايط ماقبل از برجام بازگرداند.
بازگشايي پرونده موسوم بهpmd ، استمرار پروژه ايران هراسي، افزايش تحريمهاي ضدايراني و معرفي كردن ايران به عنوان تهديدي براي امنيت و صلح بينالمللي از جمله اهداف حاضر دولت ترامپ است كه در عباراتي مانند: «ايران بازيگري بد در منطقه است و به كره شمالي كمك مالي ميكند، خواهيد ديد كه ما درباره ايران چه خواهيم كرد(ترامپ)»، «انتظار داشتيم كه برجام باعث ثبات منطقه شود ولي نشد(تيلرسون)»و«اقدامات ايران ثباتزدا است و... ايران روح برجام را نقض كرده است(سخنگوي سياست خارجه امريكا)»قابل رويت است.
2- حال در مقابل سخنان هدفمند امريكاييها ، موضعگيري دولتمردان دوازدهم فاقد وصف «آينده نگري بر پايه منافع ملي كشورمان»است؛ به گونهاي كه روحاني: «منافع ما از برجام غيرقابل بازگشت و10 ترامپ هم نميتواند مانع اين منافع شود»، و محمد جواد ظريف: «اظهارات رئيسجمهور امريكا به صلح و امنيت منطقه كمك نميكند و به منافع طولاني مدت امريكا ضربه وارد ميكند ... ترامپ و دوستانش، برخي سياستها را دنبال ميكنند كه جز ضرر براي خودشان و امريكا و منطقه چيزي نخواهد داشت.»
3- ويژگي مهم سخنراني رئيسجمهور كشورمان همانند ساير سخنرانيهاي ايشان«احساس و ابراز رضايت از برجام»است، ويژگياي كه نه تنها ميتواند حيات نباتي برجام را به معناي مطلق به خطر اندازد، بلكه منجر به افزايش تحريمهاي ايراني توسط امريكاييها نيز شود، چرا كه تصور دولت كنوني امريكا اين است كه«برجام ايدهآل ايران است» و دولت روحاني تمايل دارد به هر قيمت اين توافق را حفظ كند و حاضر نيست در هيچ سطحي به نقض آن توسط امريكاييها پاسخ دهد.
اين دست موضع گيريها كه ويژگي بارز آن «ابراز احساس رضايت از متن و اجراي برجام » به تقويت و پايدارسازي عناصر تشكيل دهنده دستگاه محاسبه سنجي امريكاييها -كه از سال92شكل گرفته- انجاميده و اعلام عدم پايبندي ايران به توافق هستهاي توسط ترامپ را رقم بزند و وضع تحريمها آني توسط كنگره امريكا را– تام كاتن سناتور امريكايي: بعد از60 روز، تحريمهاي ايران را بر ميگردانيم ـ به همراه بياورد.
بيان غلوآميز درباره دستاوردهاي برجام طي چهار سال گذشته قابل توجيه بود كمااينكه به موفقيت انتخاباتي دولت در انتخابات رياست جمهوري دوازدهم نيز منجر شد، اما بايد يادآور شد كه احساس رضايت توام با عبارات مبالغهآميز به افزايش تحريمها توسط كنگره خواهد انجاميد.
به معناي ديگر زماني كه دولتمردان امريكا از واژگاني نظير«برجام فاجعهآميز»و«برجام وحشتناك» استفاده ميكند توقع نيست كه دولتمردان كشورمان از مشابه چنين لغاتي - كه خودزني سياسي در داخل كشور محسوب ميشود-استفاده كنند بلكه جهت تحت تأثير قرار دادن باورهاي دولتمردان امريكا كه دستگاه محاسبه سنجي آنها را شكل داده، حداقل از احساس رضايت خودداري كرده و متعرض نقض برجام به صورت متراكم - براي ايجاد رويه در حقوق بينالملل-شود.
كمااينكه گفتههاي تلويحي و هزينهزاي حميد بعيدينژاد مبني بر «تمايل ايران براي مذاكره مجدد درباره برجام» تأثير قابل توجهي برمحاسبات امريكا درباره ايران وجهت«اعمال فشار به ايران جهت وادار كردن به مذاكرات مجدد»داشته است.
4- تيم مشاوران دولت در حوزه توافق هستهاي بايد در نظر داشته باشند كه برخورد شعاري توأم با ابراز رضايت از اجراي برجام، به احاله تصميمگيري درباب برجام از سوي ترامپ به كنگره منجر خواهد شد ، مسئلهاي كه افزايش تحريمهاي گسترده ضدايراني را به همراه دارد آنهم در شرايطي كه ايران در هيچ كدام از مراجع چهارگانه حل و فصل اختلافات نميتواند مانع از چنين اقدامي شده و بر اساس ماده37 برجام(مكانيسم ماشه) امريكاييها ميتوانند هر گونه تصميم نظامي، سياسي و اقتصادي درباره ايران اتخاذ كنند.
5- محمد جواد ظريف در موضع گيريهاي مورد اشاره تلاش ميكند براي منصرف كردن ايالات متحده از رويكردهاي ضدايراني، به خطر افتادن منافع بينالمللي امريكايي را گوشزد كرده!آنهم در حالي كه دولتمردان ارشد اين كشور با عبارات و واژگان بسيار گستاخانهاي از فعاليتهاي ايران ياد ميكنند. همانطور كه گفته شد«ابراز احساس رضايت از برجام و اجراي كنوني آن توسط امريكا»و يا«صرفاً يادآوري به خطر افتادن منافع ملي امريكا»نمي تواند مانع جدي در مسير دست يابي غرب به منافع ضد ايراني ايجاد واز سوي ديگر منافع ملي را حداقل دربعد هستهاي و بينالمللي تقويت كند. اين درحالي است كه وزيرامورخارجه كشورمان به جاي هشدار صرف درباب يادآوري منافع ملي امريكا بايد از واكنش جدي و قاطع ايران نسبت به نقض برجام توسط امريكاييها هشدار دهد كه از جمله تهديدهاي رفتاري محمدجواد ظريف ميتواند به قاعده«اصل اعتبار امرمختومه» استناد كند.
اگر چه هنگام انتشار گزارش دوپهلو مشهور به خاتمهPMD، دستگاه سياست خارجه نسبت به آن اعتراض درخور توجهي نکرد اما امروز وزيرامور خارجه ميتواند بااستناد به اينكه طبق برجام و قوانين بينالمللي، آژانس بينالمللي انرژي اتمي مرجع رسمي و فني فعاليتهاي هستهاي كشورهاست«ابعاد نظامي احتمالي»در پرونده هستهاي ايران را«اعتبار امر قضاوت شده»عنوان و سؤال كند چنانچه امريكا مخالف گزارش مورداشاره بوده چرا درهمان زمان نسبت به آن اعتراض نكرده است؟
