شهر موجود زنده است كه نياز به نگهداري و مراقبت دائمي دارد و كسب در آمد پايدار ميتواند شهر را از وابستگي به درآمدهايي كه تبعات منفي زيادي براي شهر دارد نجات دهد. براين اساس نخستين گزارش عملكرد مالي شهردار پايتخت به شوراي اسلامي شهر تهران نشان ميدهد همچنان79 درصد از درآمد شهرداري تهران از محل درآمدهاي ناپايدار تأمين ميشود كه شامل 42 درصد عوارض شهرسازي، 7درصد تسهيلات دريافتي از بانكها، 6 درصد وصول مطالبات از محل اسناد دريافتي، 15 درصد فروش ملك و پروژههاي مشاركتي، 8 درصد ساير عوارض و 3 درصد نيز ساير موارد است. درحقيت اولويت مديريت شهري (شورا و شهرداري) گام برداشتن بهسوي منابع درآمدهاي پايدار است و اگر اين امر محقق نشود شهر و شهروندان هميشه بدهكاران شهرخواهند بود،بنابراين ميتوان گفت منابع درآمد پايدار حلقه گمشده پازل اقتصاد شهري است.
***
براساس اطلاعات ارائه شده تنها 21 درصد از درآمدهاي مصوب شهرداري تهران در سال جاري از محل درآمدهاي پايدار مانند درآمد حاصل از ماليات بر ارزش افزوده 14 درصد و ساير درآمدهاي پايدار 7 درصد تأمين ميشود. همين مسئله نشان ميدهد در كنار عدم توجه دولت به ارائه لايحه درآمدهاي پايدار شهرداريها به مجلس، مديران شهري نيز در طول سالهاي اخير تلاشي براي جايگزين كردن راهكارهاي اقتصادي براي افزايش درآمدهاي پايدار انجام ندادهاند. به نظر ميرسد تا زماني كه تنها منبع درآمدي دولتها نفت باشد؛ شهرداريها نيز ضمن حفظ وابستگيهاي خود به منابع مالي دولتها تلاشي براي كسب درآمدهاي پايدار براي اداره شهرها نميكنند.
بر اين اساس شهردار تهران نخستين گزارش درآمد و هزينههاي شهر تهران را به شوراي شهر ارائه كرد.
بودجه سال 96 شهرداري تهران در سال گذشته بر مبناي 44 درصد تملك دارايي سرمايهاي،39 درصد هزينهاي و 17 درصد تملك دارايي مالي در بخش مصارف به تصويب رسيده است. همچنين بودجه امسال در بخش نقدي
115/ 115 ميليارد ريال معادل 64 درصد و بخش غير نقدي معادل 63/885 ميليارد ريال معادل 36 درصد و در مجموع 179/000 ميليارد ريال در نظر گرفته شده است.
عملكرد درآمدها در 6 ماهه اول 1396
عملكرد درآمدي شهرداري تهران در شش ماهه اول سال جاري نشان ميدهد در بخش غير نقدي با وصول
45/593 ميليارد رياله توانسته است 78 درصد از سهم خود را محقق كند. در بخش غير نقدي نيز با تحقق 20/083 ميليارد ريال به ميزان 62 درصد از درآمد غير نقدي بودجه سال جاري شهرداري تهران محقق شده است كه با اين احتساب ميتوان گفت در مجموع با تحقق 67/676 ميليارد ريال حدود 72 درصد از درآمدهاي ناپايدار و 79 درصد از درآمدهاي پايدار شهرداري تهران تا كنون محقق شده است. اما آنچه در اين ميان مهم به نظر ميرسد اين است كه ريز تحقق درآمدهاي شهرداري تهران در دو بخش پايدار و ناپايدار نشان ميدهد بيشتر ميزان كسب درآمد در بودجه سال جاري شهرداري تهران از محل درآمدهاي ناپايدار و در بخش عوارض مازاد تراكم و تغيير كاربريها بوده است. مشكلي كه در سالهاي اخير باعث تغيير كاربريهاي بسياري از املاك بر اساس طرح تفضيلي شده است. البته در اين ميان ساخت و سازهاي غير مجاز و خارج از قاعده نيز با ارجاع پرونده مالكان متخلف به كميسيون ماده 100 بيشترين منبع درآمد شهرداري تهران در شش ماهه نخست امسال بوده است.
تأثير بخشنامههاي ضد فساد شهرداري بر اقتصاد شهر
حال بايد ديد با ابلاغ بخشنامههاي ضد فساد اداري شهردار در كمتر از يك ماه اخير در شهرداري تهران وضعيت تحقق درآمدي سال جاري پايتخت چگونه خواهد بود؟ بعد از عوارض مازاد تراكم، ساير عوارض شهرسازي 94 درصد و درآمد حاصل از ماليات بر ارزش افزوده 88 درصد از تحقق درآمد شهرداري را در شش ماهه نخست امسال شامل ميشود. بخش عملكرد هزينهاي گزارش شهردار نشان ميدهد از درآمدهاي محقق شده شهر در شش ماهه نخست امسال 29/739 ميليارد ريال در بخش هزينهاي كه مربوط به حقوق و مزايا و نگهداشت شهر ميشود و مبلغ26/709ميليارد ريال نيز در بخش تملك داراييها تا كنون خرج شده كه بخش هزينهاي شهر تهران با 37 درصد بيشترين سهم را به خود اختصاص داده است.
اما در بخش سهم مبالغ پرداختي جالب است بدانيد 20 درصد از درآمد شهرداري در بخش بازپرداخت ديون و ساير هزينههاي جاري، 13 درصد حقوق و مزاياي پرسنل شهرداري تهران، 12 درصد بازپرداخت فاينانس، وامها و اوراق مشاركت سنوات گذشته، 10 درصد جبران هزينه سازمانها و شركتها، 11 درصد ايجاد و توسعه خطوط مترو، 8 درصد كمك به مابهالتفاوت قيمت بليت اتوبوس و مترو، 8درصد كمك به مدارس و مساجد، 7 درصد تملك املاك، 7 درصد ايجاد و توسعه، 6 درصد مطالعه و پژوهش، 5 درصد نگهداشت شهر، 3 درصد تعمير و تجهيز، 2 درصد اجراي برنامهها و تعمير و تجهيز، 2 درصد تملك املاك متصرفي و برداشتهاي فضايي از بودجه شهرداري هزينه شده است. با توجه به آمار مطرح شده در بررسي گزارش عملكرد درآمدها و هزينههاي شهرداري پايتخت درشش ماهه نخست امسال ميتوان نتيجه گرفت تمامي هزينههاي شهرداري تهران در شش ماهه اول سال جاري معادل79/262 ميليارد ريال بوده كه نسبت به ميزان درآمدهاي وصولي13/586 ميليارد ريال بيشتر است. در واقع اين اختلاف مربوط به وامهاي دريافتي به ميزان9/738 ميليارد ريال و درآمدهاي استردادي واحدهاي شهرداري 2980 ميليارد ريال است كه تا كنون در سيستم درآمدي ثبت نشده است. همچنين از كل هزينههاي شهرداري تهران معادل 58792 ميليارد ريال (با احتساب وامهاي دريافتي، واريزها و برداشتها) به صورت نقدي بوده كه معادل 74 درصد از كل هزينهها ميشود. اين در حالي است كه مبلغ470/20 ميليارد ريال معادل 26 درصد كل هزينهها از پرداختيهاي شهرداري به صورت غيرنقدي ثبت شده است.
از سوي ديگر از كل درآمدهاي در اختيار خزانه شهرداري تهران پس از كسر مواردي كه فقط براي كارهاي خاص از آن استفاده شده است (مانند واريز و برداشتها، برداشتهاي قضايي، وامها) معادل 31280 ميليارد ريال بوده است؛ به عبارت ديگر فقط 68 درصد از درآمدهاي نقدي شهرداري قابليت تصميمگيري و هزينه كردن براي تمام فعاليتهاي شهرداري را داشته است.
