«بازگشايي مدارس و پيشگيري از آسيب‌پذيري كودكان»

همه ساله با آغاز ماه مهر و بازگشايي مدارس، فصل جديدي از دفتر زندگي بر روي خانواده‌ها گشوده مي‌شود؛ شروع سال تحصيلي براي دانش‌آموزاني كه با فضاي مدرسه آشنا هستند، با شور و نشاط وصف‌ناپذيري همراه است؛ اما اين شور و نشاط معمولاً براي والدين با اضطراب و نگراني خاصي توأم مي‌گردد. به‌طور قطع مي‌توان گفت كه سلامتي و امنيت كودكان، بيشتر از مسائل مربوط به درس و مدرسه براي خانواده‌ها اهميت دارد. به هر حال نمي‌توان اين واقعيت را انكار نمود كه كودكان همواره در معرض آسيب‌ قرار دارند. اگر چه آسيب‌پذيري كودكان هم در فضاي خانه و هم محيط خارج از خانه محتمل است؛ اما تا زماني كه آنان در خانه به سر مي‌برند، زمينة دلواپسي پدران و مادرانشان را كمتر فراهم مي‌كنند. از اين منظر كه حمايت خانواده از كودكان در داخل منزل، تا حد زيادي آنها را از خطرهاي ناشناخته دور مي‌سازد. بررسي‌هاي صورت گرفته حكايت از آن دارد كه بسياري از انحرافات كودكان و نوجوانان در مسير مدرسه به خانه اتفاق مي‌افتد. متأسفانه برخي از خانواده‌ها توجه خود را آن‌گونه كه شايسته است، به اهميت و تأثير اين مسير و خطرات نهفته در آن معطوف نمي‌كنند. بدون ترديد مصونيت بخشيدن به كودكان در مقابل خطرات پيراموني‌شان، نيازمند صرف انرژي، وقت و حوصلة فراوان توسط والدين به‌ويژه در ارتباط با آموزش و آگاهسازي فرزندان است كه البته قبل از هر چيز به دانش و مهارت خود آنان بستگي دارد. با اين وجود پيشگيري از آسيب‌پذيري كودكان و افزايش احساس امنيت خانواده‌ها، به وجود هماهنگي‌هاي لازم ميان اوليا و مربيان از يك سو و پليس از سوي ديگر نياز دارد. به عبارت ديگر بسترهاي توليد و افزايش امنيت دانش‌آموزان در ابعاد مختلف پيشگيري از بزهكاري و بزه‌ديدگي، داراي سه ضلع مهم و تعيين‌كننده شامل خانواده، نظام آموزش و پرورش و پليس مي‌باشد.

كودكان و پيشگيري از خطر تصادف:

يكي از خطراتي كه با آغاز سال تحصيلي، دانش‌آموزان را تهديد مي‌كند، خطر تصادف با وسايل نقليه در نقش عابر پياده است. بر همين اساس مي‌توان گفت مهم‌ترين و ضروري‌ترين آموزش مورد نياز دانش‌آموزان، آموزش مسائل ترافيكي است. اما اينكه چرا كودكان بيشتر از بزرگسالان در معرض خطر تصادف قرار مي‌گيرند، به تفاوت ويژگي‌هاي فكري و رفتاري آنان مربوط مي‌شود.

كمتر كودكي را مي‌توان يافت كه بتواند در يك مقطع كوتاه زماني به چند مسئله فكر كند؛ ايجاد تغييرات ناگهاني در وضعيت ترافيك، ذهن كودكان را آشفته كرده و قدرت تصميم‌گيري را از آنان سلب مي‌كند. بزرگسالان معمولاً براي عبور از خيابان، از تمام حواس خود به‌خوبي بهره مي‌گيرند؛ يكي از اين حواس، حس شنوايي است. اما كودكان ممكن است تشخيص درستي از جهت حركت خودروها بر اساس صداي آنها نداشته و دچار اشتباه شوند. كودكان همان‌گونه كه در بيشتر مسائل بازيگوشي مي‌كنند، نسبت به توصيه‌هاي ترافيكي پدر و مادرشان نيز بي‌توجهند. شايد مهم‌ترين عامل آن نيز اين باشد كه خانواده‌ها براي مجاب نمودن فرزندشان، توجه آنها را به مجروحيت يا مرگ معطوف مي‌كنند؛ در حالي كه دانسته‌هاي بيشتر كودكان در خصوص نتايج تصادف عابران پياده با خودرو بسيار محدود است؛ به همين دليل توصيه‌ها را چندان جدي نمي‌گيرند. اشتباه در تخمين سرعت وسايل نقليه، يكي از مهم‌ترين نقاط ضعف كودكان در عبور از خيابان است.

بزرگسالان در عبور از عرض خيابان، به چيزهايي كه در خارج از زاويه ديدشان قرار دارد نيز توجه مي‌كنند و احتمال مي‌دهند كه به يك‌باره خودرو يا موتورسيكلتي از پشت يك خودروي ديگر ظاهر شود؛ اما بيشتر كودكان خردسال به اين نكته بي‌توجهند. اين نكته‌اي است كه رانندگان بايد همواره در نظر داشته باشند و همواره انتظار حضور ناگهاني كودكان را در خيابان به‌ويژه در اطراف مدارس ابتدايي داشته باشند؛ بزرگسالان همواره مراقب خودروهايي كه از پشت سرشان نزديك مي‌شوند، هستند؛‌ اما كودكان بيشتر به روبروي خود توجه مي‌كنند و در بيشتر مواقع از پشت سر خود غافل مي‌شوند.

از ديگر عوامل آسيب‌پذير بودن كودكان در عبور از خيابان، كوچك بودن جثة آنهاست كه باعث مي‌شود در لحظة ورود به خيابان، فاقد ديد كافي از سطح سواره رو باشند. بنابراين بايد آنها را مجاب نمود كه اولاً از پل عابر يا خط كشي محل تردد عابران استفاده كنند و در صورت عدم امكان (به دليل نبودن پل يا خط‌كشي عابر در برخي نقاط) در ورود به خيابان هرگز عجله نكنند و از افسر پليس يا ساير عابران كمك بگيرند (با رعايت ساير نكاتي كه به امنيت آنان را در ساير ابعاد مربوط مي‌شود).

آموزش‌هاي پيشگيرانة والدين به كودكان عمدتاً شامل موارد زير است:

* بر حذر داشتن كودكان از دويدن و بازي كردن در خيابان؛

* ممنوعيت شوخي كردن در سطح سواره‌رو؛

* ممنوعيت دويدن به‌دنبال وسايل نقليه؛

* عبور از محل‌هاي مجاز آشنايي با چراغ عابر پياده و توجه به آن؛

* ممنوعيت مطالعه در خيابان؛

* خودداري از قدم‌زدن چند‌نفره در سطح سواره‌رو؛

* عجله نكردن هنگام عبور از سطح سواره‌رو؛

* خطر عبور در شب از خيابان با لباس تيره و در روشنايي ناكافي؛

* توجه به جهت حركت وسايل نقليه در خيابان؛

* آشنايي با خطر عبور از مقابل وسيلة نقلية عمومي؛

* ممنوعيت پريدن از روي نردة وسط خيابان‌ها.

* آشنايي با خطر عبور از محل پيچ كه در آن رانندگان فاقد ميدان ديد مناسب هستند.

مهم‌ترين نكته در بحث آموزش نكات ترافيكي به كودكان، اين است كه خود والدين با مسائل مربوط به اين حوزه آشنا باشند و آن را در رفتار خود كاملاً رعايت كنند؛ چرا كه در غير اين صورت هرگز قادر به تأثيرگذاري مثبت بر فرزندانشان نخواهند بود.

با كمي دقت در آن چه تاكنون اشاره نموده‌ايم، در مي‌يابيم كه كودكان در سنين 7 تا 11 سال در خطرناك‌ترين مرحله آسيب‌پذيري در ارتباط با تصادفات عابر پياده قرار دارند. اگر پدرها و مادرها بتوانند شناخت كافي از مسير ايمن خانه به مدرسه و برعكس حاصل كنند، اين مسير را چندين روز همراه با كودكانشان طي كنند و آموزش به آنان را در طي مسير و البته در بهترين زمان‌هاي تأثيرگذار مثل زمان بازي با او ارائه نمايند، تا حد زيادي در پيشگيري از آسيب‌پذيري فرزندان خود موفق خواهند بود. آموزش صِرف زباني و در محيط خانه، كمترين ميزان اثربخشي بر كودكان را دارد. بنابراين حضور به همراه كودك در معابر و آموزش نكاتي مثل عبور از پل‌ها و خطوط عابر پياده، شناخت تابلوها و چراغ‌هاي راهنمايي و رانندگي، شيوه صحيح عبور از خيابان‌هاي يك طرفه و دوطرفه و مانند اينها، به توانمندي و اعتماد به نفس كودكان كمك شاياني خواهد نمود. نكته مهم ديگري كه خانواده‌ها بايد آن را همواره در نظر نداشته باشند، اين است كه اگر چه اين قبيل آموزش‌ها بر عهدة نظام آموزشي كشور و پليس نيز مي‌باشد، اما لازم است انجام اين امر خطير و حساس را خود بر عهده گرفته و در انتظار اقدام ديگران، از آن فروگذاري نكنند.

مقابله با ساير تهديدها:

كودكان ما بايد بدانند كه ممكن است در مسير خانه به مدرسه يا برعكس از سوي افراد غريبه مورد سوء استفاده قرار بگيرند. مهم‌ترين نكاتي كه لازم است خانواده‌ها به كودكانشان آموزش دهند، اين است كه به هيچ عنوان سوار خودرو يا موتورسيكلت افراد ناشناس نشده و آنها را همراهي نكنند؛ هيچ‌گونه هديه و خوراكي از آنان قبول نكنند. بايد به آنها توضيح بدهيم كه افراد كمي هستند كه ممكن است بخواهند آنها را مسموم كنند؛ اما مشخص نيست كه اين افراد چه كساني هستند. به هر ترتيب بايد مطئن شويم كه كودكانمان نزد ما از مطرح كردن اتفاقات احتمالي يا رفتارها و گفتارهايي كه سلامتي و امنيتشان را تهديد مي‌كند، ابايي ندارند.

از نكات حائز اهميت كه لازم است براي موفقيت آينده كودكانمان به آن توجه نماييم، آموزش وقت‌شناسي و نظم است؛ اينكه فرزند ما بلافاصله از مدرسه به منزل مراجعه كند، هرگز نكته كوچكي در پيشگيري از آسيب‌پذيري او در برابر انواع تهديدها به‌شمار نمي‌رود.

همة آموزش‌هايي كه به آن پرداختيم، زماني ارزش مطلوب خواهد داشت كه يقين حاصل كنيم كودكان خود را حتي در آستانة ترس مرضي و مشكلات روحي و رواني ناشي از آن قرار نداده‌ايم.

تهيه کننده : معاونت اجتماعي فاتب – اداره آموزش و مشارکت عمومي