بالاخره همهپرسي تجزيهطلبانه در اقليم كردستان عراق انجام شد و مسعود بارزاني نشان داد كه براي هوسهاي شخصي خود كردهاي عراق را به دردسرهاي بزرگ مياندازد. نتيجه رفراندوم هم از پيش معلوم بود؛ رأي معنادار و مناقشهبرانگيز بيش از 90 درصدي به جدايي در شرايطي كه گزارشهاي متعددي از تخلف و تقلب مخابره ميشود. در چنين شرايطي رئيس جمهور تركيه گفت وقتي كردها محاصره غذايي و نفتي شوند حتي اسرائيل هم نخواهد توانست به آنها كمك كند.
كميسيون عالي مستقل رفراندوم و انتخابات در كردستان مدعي است بيش از 93 درصد از رأيدهندگان در منطقه كردستان عراق از استقلال حمايت كردهاند، اين نتيجه بر اساس شمارش 282هزار رأي (9درصد رأيدهندگان) بهدست آمده است. نماينده كميسيون خاطرنشان كرد كه شمارش ادامه مييابد. نتايج رسمي در روز پنجشنبه اعلام خواهد شد. با توجه به دادههاي منتشر شده، در همهپرسي حدود 3/3 ميليون نفر حضور داشتند، ميزان مشاركت نيز 16/72 درصد بوده است. اين در حالي است كه هوشيار عبدالله، نماينده جنبش كردي التغيير قبل از اينكه همهپرسي اقليم كردستان به مدت يكساعت تمديد شود، از مشاركت ضعيف در همهپرسي خبر داد. وي افزود: پيشبينيهاي ما درباره مخالفت شديد با اين همهپرسي حزبي و شخصي درست بود زيرا ميزان مشاركت در استانها ضعيف بود. در سليمانيه ميزان مشاركت به ۴۰ درصد هم نرسيد و در بيشتر مناطق از ۵۰ درصد فراتر نرفت و پس از تمديد يكساعته همهپرسي، رأيگيري غير قانوني براي بالا بردن ميزان مشاركت به ۷۰ درصد صورت گرفت. از سوي ديگر «منير حداد»، قاضي تحقيقات دادگاه صدام با اشاره به بيتفاوتي آشكار شهروندان به همهپرسي جدايي كردستان از عراق در استانهاي كركوك و سليمانيه گفت: ميزان مشاركت در همهپرسي جدايي كردستان از اين كشور در دو استان كركوك و سليمانيه از 20 درصد فراتر نرفت.
مُردگان و آوارگان رأي دادند!
علاوه بر اختلاف در آمارهاي اعلام شده از منابع مختلف در مورد ميزان مشاركت در همهپرسي منطقه كردستان عراق، مشاركت هزاران مرده در اين همهپرسي و اجبار اقليتهاي ساكن در اين منطقه به رأيدادن از موارد مناقشهبرانگيز در اين انتخابات است. ديدهبان حقوق بشر عراق اعلام كرد: نيروهاي امنيتي اقليم كردستان عراق از خانوادههاي آوارهاي كه نميخواستند در همهپرسي شركت كنند، خواستند از اين استان خارج شوند. براساس شهادت افرادي كه مجبور به خروج از اين استان شدند، نيروهاي «آسايش» فشار زيادي بر اين خانوادهها آوردند تا يا به نفع همهپرسي رأي بدهند يا كركوك را ترك كنند. منابع عراقي در اردوگاههاي آوارگان در دهوك و زاخو تأكيد كردند كه نيروهاي امنيتي اقليم كردستان خانوادههاي آواره را در اردوگاههاي خانك و جم مشكو تهديد كردند كه اگر در همهپرسي شركت نكنند آنها را بيرون كرده و از غذا محروم ميشوند. علي البياتي، رئيس نهاد «نجات تركمانها» در عراق هم گفت كه خانوادههاي تركمان از سوي نيروهاي احزاب كرد تهديد شدهاند. منابع آگاه كردي اپوزيسيون ميگويند دولت منطقه كردستان 500 ميليون دلار بابت خريد يك برنامه انتخاباتي از يك شركت اسپانيايي متعلق به يك كارشناس متخصص در دستكاري نتايج انتخابات پرداخت كرده است تا قابليت آن را داشته باشد كه آراي مخالف را به آراي موافق در همهپرسي تبديل كند. در كنار دستكاري برنامهريزي شده نتايج انتخابات، منطقه كردستان، افرادي را از برخي كشورهاي فقير مانند فيليپين، پاكستان، هند و بنگلادش به عنوان شاهدان و ناظران جعلي بر روند همهپرسي دعوت كرده بود تا به اين همهپرسي مشروعيت بخشد.
خواب كركوكي و سرايت تجزيه به سوريه
يك افسر عاليرتبه در نيروهاي پيشمرگه گفت كه رئيس منطقه كردستان شمار زيادي از نيروهاي نظامي ذخيره و بازنشسته و 50 درصد از نيروهاي پليس محلي و دفاع شهري را فراخوانده است تا آنها را به مناطق مورد منازعه از جمله كركوك اعزام كند. اين اقدام به منظور جلوگيري از هرگونه اقدام دولت عراق براي اجراي درخواست پارلمان اين كشور مبني بر بازپسگيري مناطق مورد منازعه و كنترل ميدانهاي نفتي در اين مناطق، صورت ميگيرد. در همين حال روزنامه وطن تركيه از تشكيل نشستي سري پيش از انجام همهپرسي جدايي از سوي مقامات اقليم كردستان خبر داد. بر اساس اين گزارش در اين نشست كه در منزل هوشيار زيباري، مشاور بارزاني انجام گرفته تصميمات مهمي از جمله انتخاب شهر كركوك به عنوان پايتخت و تشكيل ارتش مشترك با كردهاي سوريه اتخاذ شده است. همچنين قرار است دو منطقه كردنشين در عراق و سوريه مرزهاي مشترك را برداشته و اقدام به صدور گذرنامههاي يكسان كنند. به نوشته اين روزنامه تركيهاي، تصميم ديگر اين نشست سري، ادامه سياست اخراج اقوام تركمن و عرب از مناطق كردنشين بوده است. شركتكنندگان در اين نشست همچنين تأكيد كردهاند كه سياست ايجاد كردستان بزرگ بايد ادامه يابد و اقدامات تدريجي براي افزايش مرزهاي كشور جديد انجام گيرد.
امريكا مخالف يا موافق!
در حالي كه ظاهراً وزارت خارجه امريكا از برگزاري همهپرسي اعلام نااميدي عميق كرده است اما ساختار سياسي امريكا نشان ميدهد كه استعداد به رسميت شناختن تجزيه عراق را دارد. اليوت اِنگِل، نايب رئيس دموكرات كميته روابط خارجي مجلس نمايندگان امريكا با انتشار بيانيهاي از همهپرسي جدايي كردستان از عراق حمايت كرد. در بيانيه «اِنگِل» آمده است: «حالا كه فروپاشي و نابودي داعش در افق ديده ميشود، مردم كرد با تهديدات شبهنظاميان شيعه مواجه هستند. من قاطعانه به حق كردها براي تعيين سرنوشت خودشان معتقدم.»
وي افزود: « من از همه طرفها در منطقه ميخواهم راهي رو به جلو براي ساختن خانه و موطني قدرتمند براي مردم كرد بيابند.» اين درحالي است كه وزارت خارجه امريكا در واكنش به برگزاري همهپرسي در كردستان عراق يك بيانيه منتشر كرد. در اين بيانيه آمده است: واشنگتن از برگزاري اين همهپرسي كه به صورت يكجانبه انجام شد و مناطق خارج از منطقه كردستان عراق را نيز شامل شد، عميقاً نااميد شده است. براساس اين بيانيه، برگزاري اين همهپرسي غيرالزامآور تغييري در روابط تاريخي امريكا با منطقه كردستان عراق ايجاد نخواهد كرد. در اين بيانيه همچنين آمده است كه امريكا از يك عراق دموكراتيك و فدرال حمايت ميكند و همه تلاشهاي خود را براي دستيابي عراق به آرزوهاي خود در چارچوب قانون اساسي انجام خواهد داد.
تهديد عبادي و اردوغان
نخستوزير عراق ديروز همزمان با ادامه شمارش آرا در تماس تلفني با رؤساي جمهور ايران و تركيه، روي انجام برخورد تنبيهي عليه اربيل توافق كرده است و از سوي ديگر، رئيس منطقه كردستان نيروهاي پيشمرگه را به حالت آمادهباش درآورده است. حيدر العبادي همچنين در يك نطق تلويزيوني بعد از پايان همهپرسي كردستان تأكيد كرد كه همهپرسي براساس استانداردهاي عراق و قوانين بينالمللي غيرقانوني است. اگر مشكلي با قانون اساسي داريم اينجا دادگاه قانون اساسي وجود دارد. ما از شهروندان كرد عراق دفاع خواهيم كرد و اقدامات تنبيهي لازم را عليه كساني كه مسئول اين فتنه هستند، انجام خواهيم داد. وي با اشاره به نحوه برگزاري همهپرسي گفت كه شهروندان را با تهديد و ارعاب براي رأيگيري جابهجا كرده و نتيجه همهپرسي را دستكاري كردهاند. ما نتيجه همهپرسي را قبول نداريم و درباره آن هيچ بحث و مذاكرهاي نخواهيم كرد. نخستوزير عراق همچنين گفت كه بغداد و بقيه عراق مسئول بيعدالتيهايي كه به كردها اعمال شده است، نيستند. همسو با لحن هشدارآميز عبادي تركها هم در بيان اظهارات تهديدآميز كم نگذاشتند. وزارت خارجه تركيه روز سهشنبه اعلام كرد گزينه عمليات مشترك با عراق عليه همهپرسي كردستان مطرح است. اما خود رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور تركيه هم طبق معمول وارد صحنه شد و اعلام كرد كردهاي عراق در مورد اينكه چگونه يك كشور تشكيل دهند، آگاهي ندارند و به دنبال اعمال تحريمهاي تركيه تنها خواهند ماند.
اردوغان در سخنراني خود در آنكارا گفت: زماني كه تركيه از انتقال نفت جلوگيري كند، همه چيز تمام خواهد شد. زماني كه مانع ورود كاميونها به شمال عراق شويم، كردهاي عراق با گرسنگي روبهرو خواهند شد. رئيسجمهور تركيه با بيان اينكه همه گزينهها از جمله گزينههاي نظامي و اقتصادي در واكنش به همهپرسي شمال عراق پيش روي تركيه قرار دارد، افزود: جدايي شمال عراق گام خطرناكي است و شخص مسعود بارزاني مسئول پيامدهاي آن است. هرگز همهپرسي جدايي شمال عراق را به رسميت نخواهيم شناخت و بر غيرقانوني بودن آن تأكيد داريم. اين همهپرسي تهديدي براي تماميت ارضي ماست. اردوغان با بيان اينكه تا آخرين لحظه فكر نميكرديم مسعود بارزاني مرتكب اين اشتباه شود، افزود: ميگويند 90 تا 92 درصد به اين همهپرسي رأي مثبت دادند. اين آمارها هيچ ارزشي ندارد. چه كسي جدا شدن تو (مسعود بارزاني) را به رسميت خواهد شناخت. جهان فقط از اسرائيل تشكيل نشده است. اردوغان افزود: در شمال عراق از قوميتها و اديان مختلفي زندگي ميكنند و برگزاري همهپرسي از طرف يك گروه خاص فقط زمينهساز كشمكش و رنجهاي جديد ميشود. اداره شمال عراق همهپرسي را برگزار كرد كه حامي آن اسرائيل است و طرفداران «پ.ك.ك» آن را پيش از شمارش آرا جشن گرفتند. بدون شك اين اقدام قانوني نيست. وي خاطرنشان كرد: زماني كه تحريمهاي خود را بر منطقه شمال عراق اعمال كنيم، هيچ منبع درآمدي در دست آنها باقي نخواهد ماند. در آن شرايط، اسرائيل چه كاري ميتواند براي آنها صورت دهد؟
