نويسنده : وحید زینالی
+++
در حـال حاضـر شهرسـازی نویـن و سـاخت و سـازهایی
کـه بـه سـبک پسـت مدرن، ناهمگـون و بیریشـه کـه در شـهر تبریز به سـرعت در حال شکلگیری
و توسعه است، به نوعی مسـئله شهرنشـینی و بهتبـع آن توسـعه شـهری را با بحران بیسـابقهای
رو بـه رو کرده و ضمن ایجـاد بافتهای بیهویـت و فاقـد تفکـر کالبـدی، بـا زیـر پـا
گذاشـتن مناظـر طبیعـی و محیط زیسـت، ارزش و ســنتهای قدیمــی و ســیمای شــهر را
نیــز دچــار نابســامانی کرده اســت.
حالا با اين شرايط مسئولان قصد اين را دارند که کلانشهر تبريز
را در سال 2018 ميلادي به عنوان شهر نمونه گردشگري جهان اسلام معرفي کنند. آنهم
زماني که نيمي از جمعيت شهر در مناطق حاشيهاي ساکن هستند و از حداقل امکانات
رفاهي اوليه هم محرومند و مابقي جمعيت هم در بناهاي بيهويت زندگي ميکنند.
صفر تا صد ســاماندهی بافتهـای ناکارآمـد
شهر تبریز
این طرحها در برگیرنده کاربریهای جدید و مورد نیاز
محدوده معینی از بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری بوده و اجرای آنها متضمن تأمین خدمات
عمومی و زیرساختهای شهری از قبیل شبکههای دسترسی، معابر و بدنه آنها، پروژههای عمران
و خدمات شهری، فضای سبز و غيره بوده که متکی بر ضوابط شهرسازی و به ویژه در راستای
معماری ایرانی- اسلامی و بومی هر منطقه است که به نظر میرسد، این مسائل کمتر در شهرسازی
مدرن مورد توجه قرار گرفته است.
در کنار موارد بیان شده، به عقیده کارشناسان
این حوزه و به خصوص مسائل شهری و شهرسازی شهر تبریـز بعـد از شـهر تهـران بـا 2 هزار
500 هکتار بیشـترین مقـدار بافتهـای فرسـوده شـهری را در کشـور داراسـت.ضمـن اینکـه 44درصـد از بافتهـای فرسـوده شـهری اسـتان آذربایجـانشـرقی
نیز فقـط در کلانشـهر تبریز پراکنده اسـت.
ناگفته نماند، یکـی از چالشهـای اساسـی توسـعه
پایدار شـهری، پدیده سـکونتگاههای غیررسـمی تبریـز است. کلانشـهر تبریـز بعـد از
تهـران بیشـترین تعـداد بافتهـای فرسـوده شـهری را در سـطح کشـور داراست کـه در مجمـوع 18درصـد مسـاحت و حـدود 50درصــد جمعیــت شــهر را شــامل میشــود.
اغلــب افــراد ســاکن در بافتهــای فرسـوده
و محـلات قدیمـی شـهر در مسـاکن بـا سـازههای کـمدوام و بـیدوام مسـتقر هستند و
از سـویی اکثریـت سـاکنان مناطـق حاشیهنشـین در بخـش شـمالی شـهر نیـز بــر روی گســل
فعــال تبریــز اســتقرار یافتهانــد کــه در صــورت بــروز حوادثــی چــون زلزلـه،
سیل و غيره فجایـع انسـانی جبرانناپذیـری رقـم خواهـد خـورد.
طرح تا اجراي نوسـازی و بهسـازی بافتهای فرسـوده
از سـوی دیگـر حـدود نزدیک500 هـزار نفـر حاشیهنشـین
در قالـب حـدود100هـزار خانـوار در چهـار پهنـه شـمالی، جنوبـی، جنـوب غربـی و شـمالغربـی
شـهر تبریـز پراکنش و اسـتقرار دارنـد کـه حـدود 72,5درصـد آنـان دارای منشـأ روسـتایی
هسـتند.
در همین راستا نباید فراموش کرد، شهر تبریز یکی از
شهرهای بزرگ ایران است که با تعداد زیاد حاشیهنشینها همیشه بر سر زبانها بوده است،
به طوریکه در حال حاضر شهروندان 20 منطقه از این شهر از جمله انتهای محلههایی چون
منبع، سیلاب، یوسفآباد، خلیلآباد، داداشآباد، کشتارگاه، عباسی، مارالان، حافظ، طالقانی،
حجتی، کجوار، قرهباغی، لاله، آخماقیه و غيره با داشتن حداقلهای امکانات رفاهی و خدماتی
برای یک زندگی سالم و ساده روزگار میگذرانند.
کوتاه سخن آنکه اسـکان پایـدار جمعیـت به منظـور
بـالا بـردن ظرفیـت امدادرسـانی و جابهجایـی در سـوانح و توانمندسازی حاشیهنشینان
شهر تبریز با رویکرد ساماندهی بافت فرسوده از جمله اهداف کلی بهســازی، ســاماندهی
و نوســازی بافتهـای ناکارآمـد موجـود شـهری تبریـز عنوان شده که برای رسیدن به این
اهداف راهبردهای چون اجرای طرح اسکان پایدار، تجمیــع بلوکهــای ثبتــی کوچــک به
منظــور افزایــش زیســتپذیــری و گشــایش فضایــی، جلوگیـری از گسـترش حاشیهنشـینی
در شـهر تبریـز و سـاماندهی بافتهـای حاشـیهای و نامناسـب آن، اجـرای سـند ملـی بازآفرینـی
پایـدار شـهری بـا محوریـت مشـارکت مردمـی و بخشهــای خصوصــی و عمومــی ضروری است.
پيگيري نوسـازی و بهسـازی بافتهای فرسـوده
با این وجود، دسـتیابی به اصول هادی سـند ملی
توانمندسازی سـکونتگاههای غیررسمی کشور، بهسـازی و نوسـازی بافتهـای فرسـوده تبریـز
و توانمندسـازی سـکونتگاههای غیررسـمی در سـطح 2 هزار و700هکتـار، حفـظ هویـت تاریخـی
در توسـعه مـوزون شـهر و روسـتا بـا احیـاء بافتهـای تاریخـی و بهسـازی یـا نوسـازی
دیگـر بافتهـای قدیمـی، جابهجایی سه هزار خانوار ساکن در سکونتگاههای غیررسمی و
ســاماندهی 150کیلومتــر مســیلهای خطــرزا، بهســازی و نوســازی 2 هزار هکتــار از
بافتهــای فرســوده از جمله دیگر اهداف کلان ســاماندهی و نوســازی بافتهـای ناکارآمـد
موجـود شـهری تبریـز بیان شده است.
در همین راستا نیز به باور تحلیلگران این
حوزه اجرای سیاستهای اجرایی همچون توجـه بـه پیوسـتها و عناصـر فرهنگی در طراحـی
و اجـرای پروژههـای عمرانی، اجـرای قانـون حمایـت از احیاء، نوسـازی و بهسـازی بافتهای
فرسـوده شـهری و جلب مشارکت ساکنان برای اجرای پروژههای توانمندسازی لازم است.
حال با اين شرايط که 50 درصد شهروندان این
شهر در بافتهای فرسوده و حاشیهنشین زندگي ميکنند، اين سوال مطرح ميشود که آیا با
وجود این معضل بزرگ اجتماعی و شهری(بافتهای فرسوده و حاشیهنشین)، میتوان به انتخاب
تبریز در سال 2018 به عنوان شهر نمونه گردشگری کشورهای اسلامی امیدوار شد يا نه؟
در این راستا همچنین هنوز سوالات بیشماری
در این خصوص مطرح بوده و هست و اینکه آیا تبریز همچنان شهر اولینها در بین شهرهای
کشورمان در زمینههای مختلف پیشتاز است؟!
