آسيه كلايي
احترام و تكريم انسانها در همه جوامع امري پسنديده است. همان چيزي كه در اسلام از آن به عنوان حفظ عزت نفس افراد نام برده ميشود. جامعه ما با توجه به اسلامي بودن ساختارش طبيعتاً بيشتر از جوامع ديگر درگير مفهوم تكريم انسانهاست. شايد يكي از مصداقيترين مواردي كه لزوم حفظ عزت نفس افراد در آن به چشم ميخورد برخورد كاركنان ادارات و سازمانها يا هر مكان و ارگان دولتي با افراد مراجعهكننده باشد. شايد گاهي مشكلات و شلوغيهاي زندگي آنقدر بر تحويلدار بانك، مسئول دبيرخانه فلان اداره، مسئول پذيرش بيمارستان يا هر فرد پشت ميزنشيني با هر مسئوليتي غلبه پيدا ميكند كه يادمان ميرود يكي از شرطهاي حلال بودن رزق مان تكريم ارباب رجوع است. در واقع حلال بودن نان سفره هر كسي در گرو مشتري و ارباب رجوع اوست.
دويدن براي گرفتن يك امضا!
دويدن يا بالا و پايين كردن پلههاي ادارات براي گرفتن يك امضا يا از اين اتاق به آن اتاق شدن پي در پي مراجعهكنندگان همان چيزي است كه ارباب رجوع مدتهاست در ادارات با آن دست و پنجه نرم ميكند و اين برخلاف معيارهاي ديني و اخلاقي ماست، چراكه به ما توصيه شده است امور را براي مردم تسهيل كنيم و مسئولان جامعه تا آنجايي كه توان دارند بايد در جهت خدمت به مردم قدم بردارند و اين از مؤلفههاي جامعه اسلامي است.
خيرخواه هم باشيم
قطعاً يكي از لوازم جامعه سالم و به دور از استرس توجه به اصل اخلاق مداري است و آن چيزي كه يك مسئول را در هر ادارهاي موظف به حفظ احترام ارباب رجوع ميكند توجه به اخلاق است. براي جذب افراد در ادارات و ارگانها ابتداييترين چيزي كه مورد بررسي قرار ميگيرد توجه افراد و ميزان تقيد آنها به مسائل اخلاقي است. در موضوع تكريم ارباب رجوع وقتي حرف از اخلاق و معيارهاي اخلاقي زده ميشود يعني بايد هر كدام از ما هر جايي از اين كشوركه مشغول به كار هستيم خيرخواه يكديگر باشيم، براي يكديگر احترام قائل شويم، براي رضاي خدا انجام وظيفه كنيم و بدانيم خداوند بندگان را وسيلهاي براي گشودن گرههاي يكديگر آفريده است.
تكريم ارباب رجوع از نگاه رسول اكرم(ص)
پيامبر مهربانيها حضرت رسول اكرم (ص) بسيار در كلام و نصايحشان به زمامداران جامعه از تكريم مردم سخن گفتهاند. ايشان ميفرمايند:«هر كس برادر مسلمان خود را با كلمهاي لطف آميز تكريم كند و غم او را بزدايد همواره در سلسله جاودان لطف الهي خواهد بود. بهترين مردم كسي است كه براي مردم سودمندتر است.»فراواني روايات و كلام بزرگان ما درباره تكريم مردم و خدمت به خلق گوياي اهميت اين موضوع است. همان چيزي كه امروزه همه جامعهشناسان و مردم شناسان آن را اساس يك جامعه پايدار و به دور از تنش ميدانند.
نامه امير مؤمنان به مالك
شايد اوج اهميت تكريم ارباب رجوع و خدمت به مردم را بشود در كلام حضرت امير(ع) ديد كه بارها در نامههاي مختلف خطاب به حاكمان از انصاف در برخورد با مردم سخن گفته است و شايد نهجالبلاغه را بتوان كاملترين و به روزترين منشور براي تكريم ارباب رجوع دانست.
ايشان در در نامه ۴۶ به يكي از كارگزاران سياسي خود چنين بيان داشته اند:«پر و بالت را برابر رعيت بگستران، با مردم گشاده روي و فروتن باش و در نگاه و اشاره چشم، در سلام كردن و اشاره كردن با همگان يكسان باش تا زورمندان در ستم تو طمع نكنند و ناتوانان از عدالت تو مأيوس نگردند.»
امام علي (ع) در فرازي از نامه خود به مالك ميفرمايند: « سعي كن با آگاهي، برخوردهاي تندشان را تحمل كني و تنگ حوصلگي و خودخواهي را از خود دور كن تا خدا درهاي رحمت خود را به رويت بگشايد و ثواب طاعتت را به تو ارزاني فرمايد. پارهاي از وقت خود را به نيازمندان اختصاص بده كه با تو به طور مستقيم ارتباط برقرار كنند و براي آنان ملاقات ترتيب ده و براي خدايي كه تو را آفريده با اين نشست فروتني و تواضع كن. پس از اين همه دستورات، مبادا خود را براي مدت طولاني از ملت و مردم بپوشاني، زيرا اختفاي زمامداران و حكمرانان از رعيت و ملت، موجب نوعي فشار و كم اطلاعي از امور حياتي و اجتماعي مردم ميشود. غياب و دوري مسئولان از ملت و مردم باعث جدا شدن مسئولان و مردم از يكديگر ميشود.»
مسئوليتهايي كه به هر كدام از ما در ادارات دولتي يا غيردولتي سپرده شده است را ميتوان نمونههاي كوچكي از قدرت دانست كه خداوند به ما سپرده است و اين مسئوليتها ميتواند وسيلهاي باشد براي خدمت به انسانهاي ديگر و در نهايت باعث رستگار شدنمان و اگر از اين مسئوليتهاي كوچك در راستاي سد كردن راه ديگران و سخت كردن امور براي مردمي كه به ما مراجعه ميكنند استفاده كنيم قطعاً خداوند نيز بر ما سخت خواهد گرفت،زيرا بر بندگانش سخت گرفتيم.
احترام به ارباب رجوع از نگاه امامخميني (ره)
در همين راستا امام خميني (ره) خطاب به مسئولان ميفرمايند: «وصيت اين جانب به وزراي مسئول در عصر حاضر و در عصرهاي ديگر آن است كه علاوه بر آنكه شماها و كارمندان وزارتخانهها بودجهاي كه از آن ارتزاق ميكنيد مال ملت است، بايد هم خدمتگزار ملت و خصوصاً مستضعفان باشيد و ايجاد زحمت براي مردم و مخالف وظيفه عمل كردن حرام و خداي ناكرده گاهي موجب غضب الهي ميشود.»
تكريم ارباب رجوع از ديدگاه رهبري
رهبر فرزانه انقلاب نيز فلسفه حكومت اسلامي را خدمت به مردم ميدانند و ميفرمايند:« ما اصلاً براي خدمت به مردم آمدهايم. فلسفه وجود ما خدمت به مردم است. در روايات وارد شده است كه والي و حاكم اسلامي - حاكم در همه سطوح ، وزير و استاندار و بالاتر و پايينتر و همه مشمول اين جملهاند - با مردم بايد مثل پدر مهربان نسبت به فرزندان باشد. اگر به شما خبر برسد كه فرزندتان از بيماري، از سرما، از گرما، از گرسنگي، از تحقير، از اهانت و از غربت رنج ميكشد، چه حالي پيدا ميكنيد؟ ميتوانيد تحمل كنيد؟ در سطح كشور نسبت به هر كس چنين اتفاقي بيفتد، تا آن جايي كه شما علم و اطلاع داريد، بايد همين احساس را داشته باشيد؛ نبايد آرام و قرار داشته باشيم. نهضت خدمترساني يعني اين. اين خدمت را بايد براي مردم محسوس كنيم. كارهاي بزرگي را كه صورت گرفته، بايد به زندگي مردم بكشانيم تا لذتش را حس كنند.»
