
نیره ساری
کمتر از سه ماه تا بزرگترين راهپيمايي عظيم جهاني باقي مانده است، حركت بزرگي كه هر ساله نداي هیهات منالذله را در دنيا طنينانداز ميكند و بيشك ميتواند سرمنشأ حل معضلات جهان اسلام قرار گيرد. تكيه بر همين نقطه براي هر مسلماني كافي است كه راهپيمايي اربعين را براي خود ضرورتي تعريف كند و در خيل جمعيت عزادار وارد كشور عراق شود؛ جمعيتي كه هر ساله روند صعودي به خود ميگيرد و در نگاه رسانههاي جهاني حكم ركوردزني سال قبل را پيدا ميكند. ايرانيان نيز از جمله مشتاقان پيادهروي در اربعين حسيني هستند كه با بهرهگيري از ظرفيت پيش آمده، شكوه حضور خود را هر سال با افزايش 30 تا 40 درصدي به نمايش ميگذارند و با وجود مشكلات و سختيهاي راه، در کمال آرامش و صفا و صميميت مسير را طي ميكنند، هرچند كه تلاشهاي مسئولان كشور در زمينه هموار كردن مشكلات قابل تقدير بوده است، اما با اين وجود همچنان يادآوري برخي از اين مسائل ضروري به نظر ميرسد.
بيشك دو محور اساسي و مهم در بحث سفر اربعين به عبور و مرور از مرز و سطح خدماتدهي به زائران مربوط ميشود كه بخشي از آن در اختيار و برعهده كشور عراق و بخش ديگري از آن برعهده مسئولان داخلي است.
هر ساله شاهد هستيم كه زائران سفر عتبات در ايام اربعين حسيني با مشکلاتي مانند ازدحام جمعيت در زمان دريافت ويزا روبهرو هستند و معطلي در ازدحام جمعيت باعث ميشود برخي موفق به دريافت ويزا نشوند و ورود غيرقانوني از مرز را انتخاب كنند. موضوعي كه همواره از سوي همتايان عراقي و مسئولان داخلي گوشزد ميشود، اما شايد يكي از ضرورتهاي حل اين مسئله لغو ويزاي اربعين از طريق تعاملات فيمابين دو كشور همسايه باشد كه متأسفانه با انفعال مسئولان و عدم همكاري كشور عراق در اين زمينه مواجه شده است. بر همين اساس طبيعي است كه اين ميزان جمعيت براي زيارت مستحب خود، امري خلاف قانون را انتخاب كنند. آنطور که مشخص است کمکم اين مسئله به يک رويه بد و زشت و حتي خطرناک در آينده تبديل ميشود که بايد تمهيدات لازم براي آن انديشيده شود.
هرچند كه به گفته وزير كشور تأمين امنيت توسط کشور عراق علت عدم لغو ويزاي اربعين براي زائران ايراني است، اما با توجه به افزايش صعودي مشتاقان براي حضور در اين مراسم اتخاذ روند آسان براي صدور ويزا يكي از ضرورتهاي ابتدايي براي حل مشكلات عبور و مرور است.
بحث ديگر مربوط به زيرساخت شهرهاي مرزي و نبود برنامهريزي درست مسئولان براي خروج زائران ايراني از مرز كشور و ورود به كشور عراق است. البته با برآورد و تخمين مسائل موجود هر ساله از ميزان مشكلات شهرهاي مهم مرزي كاسته ميشود، اما همچنان برخي موضوعات لاينحلي وجود دارد كه تكرار آن از قبل قابل پيشبيني و مشخص است و لزوم هرچه بيشتر تلاش مسئولان در اين زمينه را ضروري ميسازد. يكي از مهمترين مشكلاتي كه هر ساله تكرار ميشود و بهرغم تلاشها بينتيجه ميماند، هدفمندي و برنامهريزي در راستاي خروج زائران از هر سه مرز كشور است كه متأسفانه به جايي نميرسد و مرز مهران را با بار ترافيكي مضاعفي براي ورود، خروج و پارك خودروهاي شخصي روبهرو ميكند. شايد اگر همه زائران استانها بهصورت مناسب در تقسيمبندي مناسبي موظف به خروج از كشور شوند، تا حدودي از مشکلات ازدحام جمعيت کاسته شود.
بهبود اوضاع زيرساختهاي راهي
ترافيک شهرهاي مرزي به خصوص مهران تا خود شهر مهران که داراي مسافت کمتر از ۱۰ کيلومتر بوده، چند سالي است باعث ميشود چندين ساعت از وقت و انرژي زائران گرفته شود. از آنجايي كه جادههاي منتهي به كشورهاي همسايه توان و ظرفيت ورود اين حجم از جمعيت را ندارد، لازم است تا از طريق فراهم کردن زيرساختهاي ريلي و حتي هوايي اين مشكل تا حدي هموار شود، اما در مقابل ديده ميشود كه بسياري از زائران از تأخير بيشمار پروازهاي تهران به نجف يا برعكس ابراز گلايهمندي ميكنند و مساعدت بيشتر در اين زمينه را براي سفر اربعين خواستار ميشوند.
افزايش حل نيازهاي فوري زائران
يکي ديگر از مشکلات اصلي زائران مسائل اوليه مانند سرويس بهداشتي و وضوخانه در مرز مهران است. لازم است علاوه بر آنكه بر تعداد سرويسهاي بهداشتي و حمامهاي مرزي افزوده و مهمتر از همه آب مورد نياز نيز از طريق لولهکشي تأمين شود تا امسال مانند سالهاي قبل زائران با مشکل کمبود آب حداقل براي وضو گرفتن مواجه نشوند. يكي ديگر از مشكلات در مرزهاي زميني و براي ورود به خاك كشور عراق قبل از اتاقكهاي ارائه مدارك مربوط ميشود. از آنجايي كه جمعيت زائران مرد بيشتر از بانوان است، مشكلات بسياري براي ورود بانوان وجود دارد كه جمعيت غيرقابل كنترل وروديها، بانوان را با وجود فرزندان خردسال و كالسكه دچار مشكل ميكند.
ناهماهنگي ساعات کار
همچنين به نظر ميرسد، اتاقکهاي خدمات مربوط به گذرنامه و ويزا در مرزها به خصوص مهران جوابگوي نياز زائران ايران نيست، بنابراين وسعت سالنهاي مرز مهران به سه برابر وضع موجود بايد افزايش پيدا کند و همچنين تعداد اتاقکهاي بررسي گذرنامه و ويزاي زائران ايراني بايد به پنج برابر وضع فعلي برسد. در اين ميان ناهماهنگي ساعات کار در مرزهاي ايران و عراق از ديگر مشكلاتي است كه جمعيت پشت ورودي مرزها را در يك ساعت به حداكثر ممكن ميرساند كه در اين زمينه نيز ضرورت برنامهريزي و لزوم همكاري كشور عراق را ميطلبد.
افزايش موکبهاي محوري ايران در راه نجف تا کربلا
در ادامه بعد از عبور از مرز شايد بتوان گفت در بهترين حالت تعداد موکبهاي محوري ايران که همه گونه خدمات را به زائران از جمله زائران ايراني ميدادند به تعداد انگشتان دست ميرسد که اين خود باعث ميشود زائران ايرانی، براي خواب شبانه اين موکبها را انتخاب کنند كه اين مسئله باعث ازدحام زيادي در اين موکبها بود. بنابراين شايد بهتر باشد، تعداد اين موکبها دو برابر شود تا کمي از مشکل ازدحام كاسته شود.
افزايش خدمات پزشکي
يكي ديگر از مهمترين معضلاتي كه همواره جهت ارتقاي كمي و كيفي آن تلاشهايي صورت ميگيرد به تعداد مکانهاي خدمات پزشکی به زائران برميگردد كه امکانات آن تنها جوابگوي چند روز اول است و در روزهاي منتهي به اربعين كيفيت ارائه دارو و ملزومات پزشكي در حد كمكهاي اوليه ميشود. هرچند كه هر ساله با تلاش مسئولان مربوطه از حجم مشكلات كاسته و با تلاش مسئولان و همراهي مردم زيباترين جلوههاي مهماننوازي و استقبال از زائران اعتبات عاليات را شاهد بودهايم، اما با توجه به اينكه هر ساله حدود 20 تا 30 درصد به جمعيت زائران افزوده ميشود، همچنان يکسري مشکلات به چشم ميخورد كه لازم است براي آن راهحلهاي اساسي پيشبيني شود.