علي مهركيش*
از دوستان زيادي ميشنوم كه متأسفانه در ايران با وجود تحصيلات عاليه و حتي در دانشگاههاي خوب، امكان كار مناسب نيست. همين موضوع يك دليل رايج اين گروه براي مهاجرت يا ادامه تحصيل به خارج از كشور محسوب ميشود. اما در غرب و به صورت ويژه در امريكاي شمالي چه خبر است؟ من دوستان زيادي فارغالتحصيل دكتري و حتي پسا دكتري در غرب ميشناسم كه چكيده تجربيات مشترك همه اين دوستان موارد زير است:
براي پيدا كردن اولين كار (كاري كه با حداقلهاي شما همخواني داشته باشد) بين ۶ تا ۱۲ ماه بايد زمان در نظر بگيريد. مشكلات پيدا كردن كار براي فارغالتحصيل دكتري بيشتر است. به صورت كلي براي فارغالتحصيلان كارشناسي و كارشناسي ارشد موقعيتهاي شغلي بسيار بيشتري وجود دارد. حتي بسياري (مخصوصاً مهاجران) به دنبال گرفتن مدرك از كالجهاي مختلف براي ورود به بازار كار هستند (چيزي شبيه ديپلم و فوق ديپلم در ايران). به همين دليل تحصيل در كالجها رونق بسيار خوبي دارد.
گاهي دوستان مطرح ميكنند كه براي پيدا كردن كار (مخصوصاً اولين كار) تا هزار مورد ارسال رزومه شغلي نياز است. شركتهايي در شهرهاي حتي كوچك و دورتر و با آب و هواي بد. نكته مهمي اينجا نهفته است. من موارد بسيار زيادي را ديدهام كه با گرفتن يك موقعيت شغلي در يك شهر ديگر اقدام به نقل مكان خانوادگي كردهاند.
در غرب هم مانند ايران كانكشن (بخوانيد ارتباطات اجتماعي يا معرف كه گاهي در ايران از آن به عنوان پارتي نام ميبريم) مهمترين حرف را در گرفتن يك شغل ميتواند بزند. يكي از مهمترين عوامل پيدا كردن كار، داشتن سوابق كار داوطلبانه است. شايد باور نكنيد براي اخذ يك موقعيت كاري داوطلبانه پاره وقت نيز چنان رقابت سنگين است كه چندين نفر رزومه ارسال ميكنند و بعد مصاحبه حضوري و باقي مراحل بايد طي شود. در برخي از اين موارد هم سرتيفيكيت (گواهينامه) بايد داشته باشيد. از آنجا كه جذب هيئت علمي در دانشگاههاي خوب بسيار سخت است بسياري از متقاضيان كار (دكتري و پسا دكتري) را ديدهام كه در مدتي كه به دنبال كار ميگردند، براي گذران امور زندگي ممكن است در يك كتاب فروشي، مجتمع تجاري يا فعاليتهاي دانشگاهي مشغول به كار پارهوقت شوند. حتي گاهي دانشجويان كارشناسي را ميبينم كه آخر هفته يا آخر شبها در رستوران و كافيشاپ كار ميكنند. يكي از مهمترين مواردي كه اينجا ميبينيد تشويق ارگانهاي مختلف دانشگاهي و دولتي به راهاندازي كسب و كارهاي شخصي و نه الزاماً دانش بنيان است.
بازار مدلهاي استيو جابزي اينجا هم مانند ايران داغ است. بنابراين اينكه ايران هستيد يا خارج از كشور، فرقي نميكند، اگر شما نتوانيد دو صفحه رزومه كاري بنويسيد يعني هنوز اثبات نكردهايد توانايي انجام كاري را داريد. مثلاً اينجا در رزومه شغلي براي كارهاي غير آكادميك، شما مجاز نيستيد به بيش از دو مقاله مرتبط اشاره كنيد. يا اينكه فرضاً از شما نميپذيرند اگر بگوييد من روي روبات فلان مدل كار كردهام. شما بايد دقيقاً بگوييد روي روبات فلان مدل چه مدت كار كردهايد؟ دقيقاً چه كار كردهايد؟ كار شما به چه نتيجهاي رسيده است؟ مثلاً آيا حضور شما به عنوان طراح در آن پروژه به افزايش راندمان روبات كمك كرده يا نه؟ چند درصد؟
بنابراين با ادعاي صرف، كسي نميتواند وارد بازار كار شود. به همين دليل در غرب قبل از وارد شدن به فضاي كار، دورههاي كارآموزي، كارهاي داوطلبانه و همچنين سرتيفيكيت دورههاي عملي (دقت كنيد عملي و نه علمي) در رشته مورد نظر بسيار جدي گرفته ميشوند.
*دانشجوي دكتراي دانشگاه فردوسي مشهد و دانشجوي نمونه كشوري
