فريدون حسن
استعمال دخانيات و سيگار در هيچ كجاي دنيا جرم محسوب نميشود و هر كس ميتواند اين كار را انجام دهد.اما وقتي پاي مقررات اجتماعي و حقوق ديگران به ميان ميآيد،آن وقت داستان متفاوت است.اين روزها در بسياري از كشورهاي جهان شاهد وضع قوانيني هستيم كه استعمال دخانيات را در امكان عمومي نظير اتوبوسها،متروها،سالنهاي سينما و محيطهاي آموزشي ممنوع اعلام ميكند.
در اين ميان مقوله ورزش و محيطهاي ورزشي قصهاي كاملاً متفاوت دارند.اصولاً ورزش به عنوان دشمن اعتياد و هر گونه مواد مخدر از جمله سيگار شناخته ميشود.بگذريم كه برخي از چهرههاي بنام و مشهور ورزشي از سيگار استفاده ميكنند اما اين مسئله نميتواند تأثيري در روح مبارزه ورزش با استعمال دخانيات داشته باشد. تا كنون از سوي فدراسيون بينالمللي فوتبال فيفا و كنفدراسيونهاي فوتبال قارهها قوانين زيادي براي جلوگيري از ورود استعمال دخانيات به ورزشگاه و محيط اطراف زمين مسابقه وضع شده است.قوانيني كه البته بسياري از آنها به صورت مقطعي و صرفاً شامل حال يكسري مسابقات بوده است اما به هر حال جنبه پيشگيري داشته و راهي براي مبارزه با ورود دخانيات به استاديومهاي فوتبال محسوب ميشود. كمي كه به عقب برگرديم شايد بتوان اولين برخورد جدي فيفا در اين خصوص را به برخورد فدراسيون جهاني با سرمربي تيم ملي مكزيك در جام جهاني 2006 آلمان نسبت داد. جايي كه او در جريان بازي مقابل تيم ملي ايران روي نيمكت در حال كشيدن سيگار بود و تصاوير تلويزيوني روي چهرهاش زوم كرده بودند. فيفا بلافاصله بعد از بازي به سرمربي مكزيك تذكر داد و با صدور بيانيهاي از بقيه مربيان تيمها خواست تا اين كار را در ورزشگاه انجام ندهند، هر چند كه مربي بزرگي چون مارچلوليپي در همان جام و بعد از قهرماني ايتاليا با سيگار برگ به داخل زمين مسابقه آمد!
در سال 2012 اتحاديه فوتبال اروپا استعمال دخانيات در طول برگزاري رقابتها در ورزشگاههاي اوكراين و لهستان را ممنوع اعلام كرد. ميشل پلاتيني رئيس وقت يوفا در اين خصوص گفت:«رقابتهاي يورو 2012 به منظور احترام به سلامت تماشاگران و تمام آنهايي كه درگير مسابقات هستند بدون استعمال دخانيات برگزار ميشود.» حرفهاي پلاتيني البته در شرايطي مطرح شد كه دو كشور ميزبان به ويژه اوكراين نرخ بالايي در مصرف دخانيات داشتند و مبارزات آنها براي جلوگيري از استعمال دخانيات در ورزشگاهها از مدتي قبل از يورو آغاز شده بود كه البته چندان مؤثر نبود. شايد به همين خاطر بود كه آندرول واسيليو يكي از مسئولان عالي رتبه يوفا در آن مقطع اظهار داشت: «فوتبال و به طور كلي ورزش براي سلامتي است و دخانيات با آن تضاد دارد، اين دو به هيچ وجه با هم همخواني ندارند و بايد با استعمال دخانيات مبارزه كنيم.»
يوفا به رقابتهاي يورو 2012 قناعت نكرد و براي برگزاري رقابتهاي 2016 در فرانسه قوانين سفت و سختتري را وضع كرد. يوفا به طور رسمي اعلام كرد كه در طول مسابقات استعمال دخانيات و حتي استفاده از سيگارهاي الكترونيكي هم كاملاً ممنوع است و با متخلفان برخورد ميشود. سران يوفا اعلام كردند اين تصميم بخشي از برنامههاي «احترام به سلامتي»اين اتحاديه است. داوطلبان و ناظران حاضر در اين رقابتها كه وظيفه اجراي دقيق اين قانون را داشتند، آموزشهاي لازم در اين خصوص را ديده بودند و در طول رقابتها به متخلفان تذكرات لازم را ميدادند.
كنفدراسيون فوتبال آسيا نيز گامهايي را در اين خصوص برداشته است. گامهايي مقطعي كه البته ميتواند براي شروع خوب باشد. از اقدامات AFC ميتوان به جريمه شدن باشگاه پرسپوليس از سوي آنها به سبب استعمال دخانيات توسط تماشاگران اين تيم در ورزشگاه اشاره كرد. AFC با ارسال نامه به فدراسيونهاي تابع خود اعلام كرده سختگيريهاي بيشتري نسبت به اين بيانضباطيها در دستور كار خود قرار ميدهد.
