نيره ساري
بر اساس آمار منتشر شده اصليترين مصرفكننده فضاي مجازي افراد زير 19 سال هستند، به اين مفهوم كه حدود 14 ميليون مصرفكننده فضاي مجازي در اين سن وجود دارد كه به طور متوسط روزانه پنج تا 9 ساعت از شبكههاي اجتماعي استفاده ميكنند. اين موضوع وقتي دردناك ميشود كه علاوه بر اعتياد گسترده دانشآموزان و جوانان به حضور مداوم در فضاي مجازي، بخش زيادي از جستوجوهاي اين گروه سني در فضاي نت به موضوعات غيراخلاقي منتهي ميشود. حال آنكه فارغ از موارد مفيد و مؤثر فضاي مجازي و حضور در اين عرصه براي دانشآموزان، شايد اگر برنامهاي مدون براي پر كردن اوقات فراغت نوجوانان در اين بازه سني وجود داشت، پر كردن خلأ ناشي از بيكاري با چنين آمار وحشتناكي روبهرو نميشد.
نسل امروز، بچههايي هستند كه با تكنولوژي به دنيا آمدهاند و با تكنولوژي هم در حال رشد هستند. در دنياي امروزي دور بودن از رايانه و تبلت و موبايلهاي هوشمند تقريباً غيرممكن شده است.
تكنولوژي و در كنار آن اينترنت، براي كودكان و حتي بزرگسالان يك رسانه بسيار مهم شده كه در بخش مفيد آن موارد يادگيري، ارتباط، تعامل، نوآوري و بازيهاي هوش را به دنبال دارد، اما همين چارچوب مفيد و مؤثر داراي اشكالاتي است كه حل آن نيازمند برنامهريزيهاي مدون و چارچوبمنديهاي دقيق است كه تنها متوجه اشخاص در قبال خود و والدين و خانوادهها در قبال فرزندان نيست؛ بلكه اين خلأهاي ناشي از اوقات فراغت است كه موجب اشكالات قابل توجه در اين بخش ميشود.
مطالعات نشان ميدهد كه استفاده بيش از حد و وابستگي به اينترنت به يك مشكل بزرگ و اساسي در ميان كودكان تبديل شده است. بچههايي كه تا قبل از گسترش اينترنت با فعاليتهايي چون بازي با دوستان يا تماشا كردن تلويزيون زندگي ميكردند حالا خود را در دنيايي پيدا ميكنند كه وابستگي شديدي به اينترنت دارند و تمام هم و غم آنها در اين دنيا تعريف ميشود و زندگي در دنياي مجازي را به زندگي در دنياي واقعي ترجيح ميدهند.
حال آنكه وقتي كودكان بزرگ ميشوند، وابستگي آنها به اينترنت اثرات منفي روي رفتار آنها در مدرسه، توانايي آنها براي دوستيابي در مدرسه، هوش آنها و روابط آنها با پدر و مادر خود ميگذارد. طبق آمارهاي جهاني كودكان وابسته به اينترنت حدود ۳۰ درصد اختلاف بيشتري با والدينشان دارند نسبت به كساني كه به اينترنت وابستگي ندارند.
همچنين ۵۰ درصد از فرزندان وابسته به اينترنت اعتراف كردهاند كه آنها ارتباط كمتري با پدر و مادر خود در برابر استفاده از دستگاههاي متصل به اينترنت دارند. در ادامه بيش از نيمي از ۵۶ درصد فرزندان وابسته به اينترنت، فعاليتهاي آنلاين پر خطر خود را از والدين پنهان ميكنند، اين در حالي است كه ۲۸ درصد كودكان غيروابسته به اينترنت فعاليتهاي پرخطر خود را در دنياي آنلاين از والدينشان پنهان ميكنند.
آمار تكاندهنده استفاده از شبكههاي اجتماعي ميان دانشآموزانعلاوه بر آمار فوق، حميد صديق ميرزايي، پژوهشگر رسانههاي نوين و مشاور دبير كل اتحاديه انجمنهاي اسلامي دانشآموزان كشور با اشاره به تهديدات فضاي مجازي گفته است: امروز اصليترين مصرفكننده فضاي مجازي، افراد زير 19 سال هستند؛ يعني حدود 14 ميليون مصرفكننده فضاي مجازي در اين سن داريم.
وي با بيان آمار تكاندهنده استفاده از شبكههاي اجتماعي ميان دانشآموزان كه به طور متوسط روزانه 5 تا 9 ساعت ميرسد، به برخي تهديدات شاخص اين فضا اشاره كرده و معتقد است: يكي از كليديترين آسيبهايي كه ريشه اصلي فساد را در نوجوانان ايجاد كرده است، افراط در استفاده از رسانههاست و بزهكاري، تنبلي، اشتباه اطلاعاتي و سطحي شدن اطلاعات، سواد تصنعي، كتاب نخواندن از جمله عوارضي است كه ريشه در افراط مصرف فضاهاي مجازي است.
14 ميليون «گيمر» زير 19 سال در كشور
اين پژوهشگر رسانههاي نوين به قوانين محكم حاكم بر فضاي مجازي تأكيد دارد و ميگويد: 24 ميليون «گيمر» در كشور داريم كه حدود 58 درصد آنها زير 19 سال هستند، عددي حدود 14 ميليون ميشود كه روزي 79 دقيقه بازي ميكنند؛ ضمن اينكه به اعتراف خود بنياد ملي بازيهاي رايانهاي، بيشتر از 95 درصد بازيهاي مورد استفاده، بازيهاي وارداتي است و تنها 5 درصد مربوط به بازيهاي ساخت داخل است.
با وجود تمام نقدهاي موجود و موارد مؤثري كه دنياي مجازي و عرصه جديد به دنبال دارد، اما واقعبيني در اين زمينه بخش مهم ماجراست؛ چراكه به طور حتم نميتوان هيچ كس را به طور كامل از مقابل لپتاپ، تبلت و تلفنهاي هوشمند دور كرد، بلكه فقط بايد تلاش كرد زماني را كه فرزندان براي سرگرم بودن در تكنولوژيهاي روز دنيا صرف ميكند، مديريت كرد كه لازمه دور بودن از تهديدات اين فناوريها، چيدمان برنامهاي مدون براي پر كردن اوقات فراغت از سوي والدين و دستگاههاي مرتبط با اين موضوع است.
وقت گذرانيهاي طولاني در فضاي مجازي و بازيهاي رايانهاي اگرچه به تفريح اين روزهاي نوجوانان شهرنشين تبديل شده است، اما روستانشينان نيز وضعيت بهتري ندارند و البته در خواب دستگاههاي مسئول، اوقات فراغتشان را به كار در زمينهاي كشاورزي مشغولند. اين در حالي است كه با گذشت ۱۲سال از تصويب سند ساماندهي اوقات فراغت در شوراي عالي جوانان كشور، بررسيها از نحوه پر كردن اوقات فراغت توسط جوانان حكايت از وضعيتي بحراني دارد. وضعيتي كه مقصر اصلي آن بيشك كمكاري دستگاههاي مسئول و اجرايي است.
