بهنام صدقي: صحبت از خانواده و ترغیب به تشکیل آن در جوامعی مانند جامعه ما، امری
سهل و تقریبا آسان است. چرا كه جامعه ما از جهات مختلف و بالاخص از منظر جامعه
شناختي مورد انتقاد است. اما در بسیاری موارد به ریشه های محکم و سترگ دینی و
فرهنگی عمیق خود وابسته بوده و شاخصهای موفقیت فردی و اجتماعی خود را همچنان حفظ کرده
و این بسیار امیدوار کننده است.
از آن جهت که تلاش کردن و نیل به نتیجه در جهت
اصلاح اشکالات و تسکین التهابات را آسان می سازد. چه رویاندن برگ از شاخه زنده ای
که ریشه در خاک دارد ولی دچار آفت شده، بسیار آسان تر از کاشت و زنده کردن شاخه ای
است که تا خشکیدن و مردن فاصله چندانی ندارداما در جوامع غربی و کشورهایی که
ارزشهای غربی را بی قید و شرط پذیرفته اند، متاسفانه در برخی پایه ریزی های نظری،
مسئله ای به نام «خانواده» احیانا غیر مهم یا بی ارزش قلمداد می شود.
حتی گاهی به
منزله مانع و عامل مزاحم در راه پیشرفتهای فردی و به تبع آن اجتماعی انگاشته شده.
ولی در اینجا نیز همچنان نقاط امیدوار کننده ای باقی است و آن اینکه حتی در چنین
جوامعی، «خانواده» نزد عامه مردم همچنان یکی از شاخص های اصلی برای سنجش میزان
موفقیت افراد و همچنین محل اصلی تولد و رشد یافتن بچه ها و نیروهای انسانی آینده
جامعه شناخته می شود و عضو بودن در یک خانواده از نظر اکثر افراد همان جامعه های
به اصطلاح مدرننوعی ارزش محسوب می شود
.
نگاه دین محور
محمد رضا توده فلاح، از طلاب حوزه علميه در گفت و گو با «جوان» می گوید: از منظر دین مبین اسلام، مسئولیت سلامت جامعه تنها به دوش حکومت
نیست بلکه تک تک افراد در مورد سلامت خود و جامعه، در برابر وجدان خود، وجدان
جامعه و پیشگاه خداوند مسئول هستند. بسیار شنیده ایم که رسول خدا (ص) فرموده اند: «کلُکم
راع و کلُکم مسؤول». از این فرمایش رسول مکرم فهمیده می شود که همه افراد
جامعه اسلامی در برابر پدیده ها و جریانات جامعه، مسئول و مورد بازخواست هستند.
توده فلاح می گوید: تشکیل نهاد خانواده اقدام به تشکیل «خانواده» از
طرف هر یک از افراد جامعه، می تواند گامی نه چندان کوچک در راه پیشرفت و ساختن
جامعه انسانی و اسلامی باشد.البته که نقش دستگاههای مدیریتی و نیروهای
مردمی جامعه در شکل و جهت دهی به افکار و هموار ساختن راه، هرگز نادیده گرفته نمی
شود. اما باید گفت نقش اصلی را در این میان فرد بازی می کند. اما فرد به عنوان یک
مسلمان، نسبت به ازدواج چه توصیه هایی دریافت می کند؟
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا
لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي
ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ. روشن است که در این کلام نورانی، ازدواج و
در کنار هم بودن برای زن و مرد مایه آرامش و نعمتی بزرگ از سوی خالق شمرده شده
است. ضمناً تصریح شده که محبت و علاقه میان طرفین، از سوی خداوند به آنها عطا شده.
به بیانی دیگر، پایه اصلی تشکیل خانواده که همان گرایش مرد و زن نسبت به یکدیگر
است، توسط خالق در وجود آنها قرار داده شده که این نشان دهنده ارزش این گرایش و حس است. بدین ترتیب پاسخ گویی
به این حس به شیوه ای که خداوند بارک و تعالی مقررفرموده اند موجب تشکیل نهادی به
نام خانواده می شود
.
عواید گسترش فضای آرامش در جامعه
وی ادامه می دهد: درباره صفت آرامش بخشی که در آیه برای ازدواج ذکر شد،
بدیهی است داشتن آرامش فردی برای هر یک از افراد جامعه موجب گسترش فضای آرامش در
جامعه می شود. وجود هرچه بیشتر این فضا در جامعه، می تواند از اصلی ترین پایه های
ایجاد جامعه ایده آل باشد. به طور مثال تعدادی از عواید وجود این روحیه در جامعه
عبارتند از:
کارایی بیشتر افراد در محیط کار.
امکان بیشتر افراد برای پرداختن به امور فرهنگی همچون مطالعه که
مستقیماً موجب تعالی جامعه است.
امکان بیشتر افراد برای پرداختن به تفریحات و ورزش که به سبب بالا
بردن طول عمر افراد سبب غنای جامعه از جهت نیروی انسانی و تجربی می شود.
امکان بیشتر افراد برای تربیت فرزندان صالح که در آینده جامعه تاثیر گذار باشند.
امکان بیشتر افراد برای پرداختن به عبادات که موجب بالا رفتن روحیه
بندگی و در نتیجه حرکت سریع جامعه به سوی جامعه آرمانی است.
امکان بهتر و بیشتر برای کسانی که در علوم مختلف دانش اندوزی می کنند
تا با نگاهی ژرف تر مسائل علمی را به پیش برده و جامعه انسانی را تعالی بخشند.
امکان بیشتر دانش آموختگان برای تربیت افرادی که بتوانند جایگزین آنها
باشند، با کمیت و کیفیتی بیشتر در هر نسل.
هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ
از این آیه استفاده های متعددی ممکن است. اما مسلم آن است که خداوند،
امتیازاتِ دو همسر برای یکدیگر را به امتیازاتی که لباس برای انسان ایجاد می کند
تشبیه کرده است. از جمله آن امتیازات می توان به این موارد اشاره کرد:
لباس جزء نیازهای اولیه انسان است.
لباس موجب پوشده شدن عریانی و نگهدار حرمت و حیاء است.
لباس خوب برای انسان موجب فخر و آبرو است.
لباس در صورت وجود نقص یا زشتی در بدن آن را می پوشاند.
لباس در شرایط لازم از رسیدن آسیب به بدن جلوگیری می کند.
در مورد تک تک این موارد، مفسرین، روان شناسان، جامعه شناسان و
متخصصین انسانی می توانند چند ده صفحه یا بیشتر قلم فرسایی کنند.
بر طرف سازی برخی نیازهای اولیه انسان
وي معتقد است: از آنجا که انسان موجودی اجتماعی و وابسته به همنوع
است، همواره نیاز به تامین احساسی از سوی همنوع خود دارد. این احساسات از قبیل
احساس همراهی، دوست داشته شدن، حمایت در مشکلات، حمایت در برابر آسیب هایی که ممکن
است از سوی دیگران متوجه انسان باشد است. زوجین می توانند این احساسات را در مورد
یکدیگر به بهترین شکل تامین کنند.روشن است که فرد در صورت تامین تا چه حد می
تواند احساس آرامش و آسایش داشته باشد. و این تامین احساسات نه تنها در زندگی فردی
او نمود فراوان دارد بلکه اثرات آن در حیات اجتماعی و شغلی فرد نیز به صورت عمده
قبال رویت و مطالعه است.فردی که از این جهات کمبودی حس نمی کند،
بهره وری بیشتری در محیط کار خواهد داشت، ارتباطات اجتماعی او دچار اشکالات کمتری
خواهد بود و با وجود این پشتوانه ساده تر می تواند روابط اجتماعی خود و تبعاً
تاثیر گذاری خود در عرصه اجتماع را گسترش دهد. داشتن این امتیازات برای فرد مومن
امکان بزرگی در جهت پیشبرد اجتماع به سوی جامعه اسلامی محسوب می شود
.
پوشش و حفظ حرمت و حیاء
وي در ادامه مي گويد: بسیار واضح است که انسان بعد حیوانی و برخی
نیازهای حیات حیوانی است. این نیازها اگر از راهی که خداوند تعیین فرموده تامین نشود،
باعث فاصله گرفتن انسان از بعد الهی و انسانی و نزدیک شدن به بعد حیوانی می شود
.
همسر خوب موجب فخر و آبرو است
به گفته وي، همسری انسانی که به فضل و کمال، امانت، صدق گفتار،
پارسایی و اخلاق شهره است، بی شک می تواند افتخاری بزرگ برای هرکس باشد. هم از آن
جهت که در مرتبه ای قرار دارد که همراهی چنین شخصی نصیب وی گشته است و هم از این
جهت که خصال و صفات نیک او را نیز دارا است یا از او کسب کرده است
.
پوشش نقص ها و کمبود ها
اين طلبه در ادامه تصريح مي كند: انسان ها هیچیک شبیه به یکدیگر
نیستند و هریک دارای صفات مثبت و منفی متفاوتی هستند. همین تفاوت ها است که
نیازمندی انسان ها به یکدیگر را ایجاد می کند.در نگاه کلی و خارج از موضوعِ ازدواج
نیز می توان دید که اشخاص با ارتباط گیری با دیگر انسان ها در صدد رفع نیازهایی
هستند که خود نمی توانند پاسخگوی آنها باشند. فی المثل شخصی که عمر خود را صرف
آموختن پزشکی دندان کرده برای رفع نقص اتومبیل خود از یک فرد تحصیل کرده یا با
تجربه در زمینه اتومبیل کمک می گیرد و همینطور شخصی که تخصص فنی و تکنیکی دارد
برای آموزش الفبا و ریاضیات به کودک خود، از دانش آموخته آموزگاری می خواهد که این
نیاز را بر طرف سازد
.
جلوگیری از برخی آسیب ها
به اعتقاد وي در تمام مراحل زندگی ممکن است دچار آسیب هایی شود که گاه
از ناحیه اشتباهات خود و گاه از سوی دیگران متوجه او می شود. حضور شخصی دیگر در
کنار انسان که بتواند مسائل را شناسایی، تحلیل و یا پیشبینی کرده و بتواند راه حل
هایی غیر از راه حل های خود فرد به او پیشنهاد کند همیشه می تواند راه گشا باشد.اما تفاوت همسر با دیگر کسانی که می توان از مشاوره آنها بهره مند شد
بسیار واضح است. از طرفی همسر با توجه به تفاوت های جنسیتی که بیان شد، ممکن است
نگاهی دیگر به مسئله مورد نظر داشته باشد و یا بتواند راه حلهای متفاوتی را بررسی
و پیشنهاد کند. از طرف دیگر نیز فرد به راحتی می تواند مطمئن باشد که همسر او
خیرخواه او است. امتیاز سوم این است که همسر نزدیک ترین شخص به شریک زندگی خویش
است و می تواند مسائل او را بهتر از دیگران تشخیص دهد.
اولین پایه ایمان
وي در خاتمه تاکید می کند: در مجموع با توجه به مطالعات انجام شده و
توصیه های مهم و بنیادینی که از سوی خداوند و پیشوایان در مورد مسئله ازدواج مطرح
می شود، می توان دریافت که این مسئله تنها مسئله ای فردی نیست و نمی توان در این
مورد تنها نفع خود را در نظر داشت. به علاوه با نگاه به توصیه های دینی در این
زمینه در می یابیم که برخی فواید و مسائل مربوط به مسئله ازدواج اساساً برای ما
قابل درک نیست. بلکه این تنها خالق است که با اشراف کلی به حال و آینده و سرشت ما
می تواند مناع و مضرات واقعی ما را در نظر داشته باشد. این اولین پایه ایمان برای
یک دین دار است.
