دكتر سيدرضا ميرطاهر
با تبليغات گسترده امريكا درباره مداخله روسيه در فرايند انتخابات رياست جمهوري امريكا در سال 2016 اكنون معلوم شده است كه مقامات اطلاعاتي امريكايي طرحي سايبري در دست دارند كه براي ضربه زدن به زيرساختهاي مهم روسيه طراحي شده است. بدين ترتيب در پروژهاي كه از آن به عنوان «بمبهاي ديجيتالي» ياد ميشود امريكا در نظر دارد تا به زيرساختهاي حياتي روسيه حمله سايبري كند. در واقع دولت باراك اوباما قصد اقدامات انتقامي گستردهاي عليه مسكو در عرصه سايبري را داشته است. اوباما در واكنش به تأييد اقدامات سايبري روسيه در انتخابات امريكا از جانب سيا و اف بيآي، به صورت مخفيانه واكنشهاي مختلفي را براي مهار و تنبيه روسيه مورد بررسي قرار داد كه شامل حمله سايبري عليه زيرساختهاي روسيه يا انتشار اطلاعات شخصي پوتين و اعمال تحريمهاي فلجكننده عليه مسكو بود. بهانه اقدام امريكا در اين زمينه، حملات سايبري توسط مأموران روسي عليه نهادهاي دولتي و انتخاباتي امريكا از جمله مقر حزب دموكرات است.
در اين چارچوب، دولت امريكا در 7 اكتبر 2016رسما روسيه را متهم كرد از طريق حملات سايبري به سامانه رايانهاي كميته ملي حزب دموكرات و رايانههاي مقامات سياسي امريكا نفوذ كرده است. مقامات كاخ سفيد پيشتر هم روسيه را به حملات سايبري عليه امريكا متهم كرده بودند اما اين نخستين بار بود كه رسما اين اتهام را مطرح كردند. با اين حال برخي مقامات امريكايي اذعان دارند كه اثبات قطعي نقش دولت روسيه در مديريت اين عمليات نفوذ سايبري، غيرممكن است. از ديدگاه روسها، مقامات امريكايي به دليل اينكه قادر به تجزيه و تحليل واقعبينانه مسائل انتخاباتي نيستند، با برونفكني و نسبت دادن مسائل انتخاباتي به كشورهاي خارجي سعي در توجيه آنها دارند.
با اين حال اكنون وجود پروژه محرمانه حمله سايبري عليه روسيه افشا شده است. اين پروژه مخفيانه در اواخر دوره رياست اوباما همچنان در مراحل طراحي قرار داشت و اكنون دونالد ترامپ، رئيسجمهور امريكا بايد درباره استفاده از قابليتهاي آن تصميمگيري كند. يكي از مقامات سابق امريكا به روزنامه واشنگتن پست گفته است كه اين طرح ميتواند شبكههاي مهم و استراتژيك روسيه را مختل كند. اين فناوري پيشرفته و محرمانه توسط آژانس امنيت ملي امريكا طراحي شده و قابليت كنترل از راه دور را دارد. اين پروژه كه تا پايان رياست اوباما تكميل نشد، معادل ديجيتالي بمبهايي توصيف شده است كه هر زمان امكان انفجار آنها وجود دارد. در واقع آژانس امنيت ملي دست اندركار اصلي طراحي و اجراي حملات سايبري شناخته ميشود. در اين زمينه ادوارد اسنودن پيمانكار پيشين آژانس امنيت ملي امريكا اعلام كرد كه آژانس امنيت ملي امريكا پشت صحنه حملات سايبري در سطح جهان قرار دارد و تاكنون 74 كشور را مورد حمله قرار داده است.
افشاي طرح سري امريكا براي حمله سايبري به زيرساختهاي روسيه در واقع موضع دوگانه واشنگتن در قبال استفاده از قدرت سايبري را روشن ميكند. امريكاييها هر گاه خود اقدام به حمله سايبري عليه دشمن كنند كه نمونه بارز آن حمله سايبري به تاسيسات هستهاي ايران با بدافزار استاكس نت بود، آن را موجه و مشروع قلمداد ميكنند، در حالي كه اقدام مشابه از سوي ديگر كشورهاي رقيب يا خصم را برنمي تابند. بر خلاف ادعاي مقامات واشنگتن كه همواره ديگر كشورها را متهم به حملات سايبري عليه امريكا ميكنند، امريكا همواره از اولين و بزرگترين كشورهايي محسوب ميشود كه از فضاي سايبري براي اعمال فشار و در واقع تهاجم عليه ساير ملتها استفاده نموده است. در عين حال نبايد فراموش كرد كه حملات سايبري به مثابه تيغي دو لبه محسوب ميشود كه توسط دشمنان امريكا نيز ميتواند به نحو مؤثري عليه آن مورد استفاده قرار گيرد. بهانه امريكا براي افزايش توانمنديهاي سايبري خود اين است كه چنين اقدامي با توجه به استفاده چين، روسيه و ساير كشورها از فضاي سايبري براي حمله به دشمنان يا سرقت اطلاعات ضرورت پيدا كرده است.
آمادگي روسيه
در اين چارچوب روسها نيز به خوبي ميدانند كه امريكاييها مسئول بخش قابل توجهي از حملات سايبري در سطح جهان هستند. لذا روسيه از سالها پيش برنامه خودكفايي ملي در بخشهاي اينترنتي و فضاي مجازي از جمله موتورهاي جست و جو، شبكههاي مجازي، برنامههاي ضد هكري و ويروسي و همچنين ايمنسازي اطلاعات و ارتباطات را اجرا ميكند. در واقع، اين روسها هستند كه براي مقابله با حملات و نفوذهاي سايبري از جانب غرب به ويژه امريكا، مبادرت به ايجاد و راهاندازي يك شبكه اينترنتي داراي ضريب امنيتي بالا كردهاند. ولاديمير پوتين رئيسجمهور روسيه، توان حملات سايبري را از تسليحات متعارف بالاتر دانسته است. ضمن اينكه روسيه با اعلام تشكيل ارتش سايبري، نيروي انساني و بودجه قابل توجهي را براي عمليات آن نه فقط براي جلوگيري از اقدامات سايبري، بلكه براي افزايش فعاليت در حوزه سايبري اختصاص داده است. در اين راستا ژنرال سرگئي شايگو وزير دفاع روسيه در اوايل اسفند 1395 از ايجاد ارتش سايبري در اين كشور با هدف پيشگيري از عملي شدن تهديدهاي مرتبط در عرصه نظامي خبر داد. پيشتر هم ولاديمير پوتين رئيسجمهور روسيه بر ضرورت آمادگي اين كشور براي مقابله كارآمدتر با تهديدهاي سايبري تأكيد كرده بود.
اعلام تشكيل ارتش سايبري در روسيه گامي مهم در عرصه رويارويي روسيه و غرب در عرصه جنگ نرم محسوب ميشود. در سند دكترين امنيت سايبري روسيه بر اهميت شناخت و مقابله با تهديدهاي سايبري عليه امنيت بينالمللي اين كشور تأكيد ويژهاي شده است. در چند سال اخير با تشديد تنشها بين روسيه و غرب به ويژه امريكا شاهد اقدامات متقابل دو طرف در زمينه جنگ رسانهاي و نيز حملات و اقدامات سايبري با هدف كسب اطلاعات به منظور استفاده از آن در چارچوب اهداف سياسي و نظامي بودهايم.
اقدام متقابل
در صورتي كه امريكا به اصطلاح بمبهاي ديجيتالي خود را عليه زيرساختهاي روسيه فعال كند، بايد انتظار اقدامات متقابل مسكو را داشته باشد كه در اين صورت خسارات و فرجام چنين جنگي در عرصه سايبري با توجه به ابعاد و ماهيت آن نامعلوم خواهد بود. مسلماً اين خبر خوبي براي واشنگتن نيست كه اخيراً اتهامات گستردهاي را درباره دخالت مسكو در انتخابات رياست جمهوري امريكا با جاسوسي سايبري از مقر حزب دموكرات و انتشار اسناد آن در فضاي سايبري و تضعيف موقعيت هيلاري كلينتون نامزد دموكراتها متوجه مسكو كرد، به نحوي كه هنوز هم دونالد ترامپ رئيسجمهور امريكا درگير تبعات آن با توجه به كمك غيرمستقيم روسها به وي براي پيروزي در انتخابات 2016 است.
