در حالي که قرار بود با تبديل منطقه ويژه اقتصادي به منطقه ازاد دوغارون ، معيشت خانوارهاي مرزي خراسان رونق بگيرد اما نه تنها اين مهم محقق نشده بلکه روز به روز بر مشکلات اين منطقه افزوده مي شود

مشکلات مرز دوغارون زندگي مرز نشينان خراسان رضوي را از رونق انداخت

مرز دوغارون در نزديکي شهرستان تايباد خراسان رضوي سالهاست به عنوان مهمترين مرز ترانزيتي ايران و افغانستان و يک ظرفيت اقتصادي مهم براي ساکنان استان خراسان رضوي محسوب مي شود. فعاليت منطقه ويژه اقتصادي دروغان که دروازه اصلي صادرات بيش از 50 درصد محصولات توليد اين استان به ويژه محصولات کشاورزي است سبب ايجاد اشتغال و رونق اقتصادي ساکنان اين منطقه شده است. با اين وجود طي سالهاي اخير وجود مشکلاتي در اين مرز و منطقه ويژه و بازارچه مرزي دوغارون سبب شده معيست مردم به شدت تحت تاثير قرار بگيرد و روز به روز زندگي شان سخت تر شود. مشکللاتي که رفع ان نگاه ويژه دولت را مي طلبد.

نويسنده: مريم احمدي

در حال حاضر بيش از 50 درصد کالاهای صادراتی استان خراسان رضوی و یک سوم نیازهای مردم کشور افغانستان از مرز دوغارون به این کشور صادر می شود. مرزي که حالا به عنوان امن ترين مرز ترانزيتي و پل ارتباطي ايران با ساير کشورهاي اسيانه ميانه محسوب مي شود و سالهاست به محلي براي ارتزاق و کسب درامد صدها خانوار ساکن نواحي مرزي استان خراسان از جمله شهرستان تايباد و روستاهاي اطراف ان تبديل شده است. در حال غالب جمعيت اين شهرستان و روستاهاي منطقه با داد و ستد و فروش محصولات کشاورزي و توليداتشان در بازارچه و منطقه ويژه اقتصادي دروغان امرار معاش مي کنند و اقتصاد خانوارهايشان با تسهيل فعاليت در اين بازارچه و مرز گره خورده است. بيش از 75 درصد مردم شهرستان تايباد به کشاورزی و دامپروری مشغول هستند و از طريق صادرات محصولات کشاورزي و توليدات خود به کشور افغانستان کسب درامد مي کنند . از اين رو بسته شدن مرز و وجود موانع و مشکل در تبادلات تجاري از طريق اين مرز نقش چشمگيري در وضعيت اقتصادي مرزنشينان دارد . اين در حالي است که در طي سالهاي اخير وجود مشکلاتي دراين مرز و موانع گمرکي از يک سو و تعطيلي گاه به گاه بازارچه، بيکاري و فقر اقتصادي را در شهرستان هاي مرزي خراسان رضوي توسعه داده است.

مشکلاتي که معيشت مرزنشينان را نشانه گرفته

به رغم افزايش چشمگيري ميزان تبادلات و ارسال کالا از طريق مرز دوغارون به دليل نبود زيرساخت هاي مرزي مناسب مدتهاست تبادل کالا از طريق اين مسير با مشکلات عديده اي روبرو شده است.

بنابه گفته جواد وحدتی‌فرد؛ معاون حمل و نقل اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای خراسان رضوی ماه تعداد کاميون هاي تزانزيتي که از بندرعباس به مقصد افغانستان از طریق مرز دوغارون در شرق خراسان‌رضوی عبور مي کنند افزايش مي يابد و بالا رفتن بار ترافيکي در کنار نبود زيرساخت هاي لازم

سبب شده تبادلات تجاري را با مشکلات بسياري روبرو کرده است. شرايطي که بنا به گفته مسئولان امر در صورت تداوم ضربه اقتصادي سنگيني به صاحبان کالاها و صادرکنندگان وارد کرده و در تبادلات تجاري ايران و افغانستان اختلا ايجاد مي کند.

رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان با اشاره به افزايش ترانزيت در اين مسير و نبود زيرساخت ها می‌گوید: متأسفانه طي چند روز اخير مشکلی در مورد مرز دوغارون به وجود آمده که نیاز به همکاری مسئولان دولتی در رده بالا دارد اما به رغم تکرار مدام تاکنون توجهی به آن نشده و از سال گذشته ما به کرات شاهد به‌وجود آمدن مشکلات مختلف در این مرز بوده‌ایم.

محمود سیادت مي افزايد: طي روزهاي اخير حدود هزار کامیون و تریلی در مرز دوغارون باقی مانده‌اند؛ یکی از علل آن این است که در "اسلام قلعه" تنها یک باسکول وجود داشته و تردد کامیون‌ها کند می‌شود اما بخشی هم به موضوع هماهنگ نبودن دستگاه‌های دولتی مختلف موجود در منطقه با هم برای رفع این مشکل در طرف ایران بازمی‌گردد.

رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان تأکید می‌کند: اگر سیستم مدیریت هماهنگی حداقل برای یک ماه تا رفع بحران کنونی در مرز دوغارون قرار داده شود می‌توان مشکل کنونی را مدیریت کرد در غیر این صورت در زمان عید فطر با وجود تعطیلی حداقل 4 روزه در افغانستان و تعطیل بودن مرز پیش‌بینی این است که تعداد کامیون‌ها به بیش از 3000 عدد برسد.

اين تنها يک نمونه از مشکلاتي است که هرزگاهي در اين مرز رخ مي دهد! تردد روزانه بيش از دو هزارنفر از مرز دوغارون نشان دهنده اهمیت این مرز برای کشور افغانستان است و با توجه به این مهم باید سرمایه گذاران و تجار دو کشور نگاهی ویژه به این منطقه داشته باشند. اما شواهد موجود نشان مي دهد متاسفانه دولت به رغم وعده هايش هنوز برنامه اي براي سامان دادن به اين مرز و بازارچه و منطقه اقتصادي دو غارون ندارد .

تبديل منطقه ويژه به آزاد ، راهکاري که عملي نشد!

در کنار تمام مشکلات ديرينه موجود در تزانزيت کالا در مسير دوغارون، تبديل منطقه ویژه اقتصادی دوغارون به منطقه آزاد نيز سالهاست به عنوان يکي از مطالبات خانواده هاي مرزنشين براي ارتقا سطح معيشتي شان مطرح شده است . با تبدیل منطقه ویژه اقتصادی دوغارون به منطقه آزاد دروازه صادراتی خراسان رضوی و کشور به کشورهای آسیای میانه باز شده و صادرات محصولات کشاورزي ساکنان شهرستان هاي مرزي راحت تر انجام مي شود.

موضوعي که در دستور کار دولت يازدهم قرار گرفت و مقرر شده بود تا پايان دولت مذکور محقق شود اما نه تنها زيرساخت هاي اين تغيير و تحول فراهم نشده سات بلکه روز به روز بر مشکلات اين مرز و مرز نشينان افزوده مي شود.

اين درحالي است که بنابه گفته کارشناسان، تبديل اين منطقه ويژه به منطقه آزاد اقتصادي اثرات مطلوبي بر همه جنبه هاي زندگي تايبادي ها و ديگر نواحي مرزي استان خواهد داشت.

تکمیل بزرگراه مشهد تایباد دوغارون، سرعت در تکمیل راه آهن برای سرمایه گذاری در منطقه تایباد و ايجاد شرايطي براي صادرات گاز ايران به افغانستان و همچنين صادرات برق توليدي از طريق انرژي پاک در تايباد به افغانستان از جمله برنامه هايي اقتصادي است که اجراي ان در گرو اين تبديل و تغييراست!

ناصرالدین گرامی مدیر عامل منطقه ويژه اقتصادي دوغارون دراين خصوص به يکي از موانع موجود در منطقه اشاره کرده و مي افزايد : یكی از درخواست‌های سرمایه گذاران افغانستانی تردد سهل در منطقه است. قانون مناطق ویژه اقتصادی اجازه ورود اتباع را بدون ویزا نمی‌دهد و اجازه اقامت و اسكان سرمایه گذاران در داخل محدوده منطقه و امكان تردد راحت آنها به كشور متبوع فقط با قوانین و مقررات مناطق آزاد تجاری- صنعتی امكان پذیر است. نكته اساسی دیگر وابستگی بسیار زیاد اتباع افغانستان بویژه در شهر هرات به واردات مواد غذایی و كالاهای مصرفی از ایران و بویژه شهر مشهد است. تردد در مناطق آزاد تجاری- صنعتی امكان خرده فروشی را فراهم کرده و یكی از منابع اصلی درآمد و نیز رونق مناطق همین موضوع است. در حالی كه مشتری اصلی كالاهای وارد شده به مناطق آزاد موجود كشور اتباع داخلی هستند در مورد افغانستان و تا حدودی تركمنستان این موضوع كاملاً متفاوت است زیرا این كشورها خود كالای مصرفی قابل توجهی برای عرضه به بازار ایران ندارند و هر گونه كالای وارداتی برای ورود به این كشورها بایستی حقوق گمركی و ترانزیتی و هزینه حمل و نقل سنگینی را بپردازد. بنابراین عرضه مجدد این كالاها در بازار ایران مقرون به صرفه نیست. به نظر می‌رسد «منطقه ویژه اقتصادی دوغارون» باید به «منطقه آزاد دوغارون» تبدیل شود تا به كاركرد واقعی خود در زمینه ارائه كالا و خدمات به اتباع خارجی دست یابد.