نویسنده: نيره ساري
چندين كشور دنيا كه اساساً صنعت، نرمافزار و نيروي انساني قابلتوجهي هم ندارند، سالهاست شبكه ملي اطلاعات داشته و امنيت كاربران فضاي مجازي شهروندانشان را تأمين كردهاند. كويت يكي از اين كشورهاست. پرسرعتترين اينترنت دنيا هم در اختيار كرهجنوبي است، اين كشور هم اتفاقاً خدمات اينترنتي را بر بستر سرورهاي داخلي به كرهايها ارائه ميدهد. بيش از 10 كشور ديگر هم به اين نتيجه رسيدهاند كه بايد براي خدماترساني اينترنتي، شبكههاي داخلي داشته باشند. وزارت ارتباطات كشورمان، اما ظاهراً وقعي به اين موضوع نمينهد. با وجود اينكه قانون الزامآور راهاندازي شبكه ملي اطلاعات 11 سال است كه عملاً خاك ميخورد، دولت فضاي مجازي ايران را تقديم بيگانگان كرده است. وزير ارتباطات پيش از انتخابات خبر اتمام فاز تكميلي شبكه ملي اطلاعات را براي ارديبهشت ماه داد، اما بعدتر به بهانه انتخابات باز هم تحقق آن را به وقتي ديگر موكول كرد. واعظي در قامت وزير جمهوري اسلامي بيشتر از اينكه به توسعه بومي اينترنت اعتقاد داشته باشد، ترجيح ميدهد با سفر به روسيه و ديدار با يك مدير شبكه دست چندمي پيامرسان از او بخواهد فلان كانال را فيلتر كند و به بهمان كانال اجازه نشر خبر ندهد! جلسات شوراي عالي فضاي مجازي در كشورمان، اما سالي يك بار هم به زور برگزار ميشود. منفعت چه كساني در اصرار بر انتقال و نگهداري دادههاي ايرانيان به خارج از كشور است؟
يكي از بزرگترين نمادهاي تحول جهاني پيدايش فضاي مجازي در چند دهه اخير بود. فضاي مجازي، دنيايي رو به رشد، بسيار وسيع و غيرقابل توقف است كه فرصتهاي بزرگ و در عين حال تهديدهايي را هم ميتواند به همراه داشته باشد. در اين ميان يكي از اقدامات مهم دولتها جهت استفاده حداكثري و مطلوب از فضاي مجازي، بوميسازي آن و ايجاد شبكه ملي اطلاعات است. امروز در حالي از شبكه ملي اطلاعات سخن به ميان ميآيد كه از سال 1384 زمزمههاي راهاندازي آن در كشور مطرح شد و هم اكنون كه سال 1396 است، اتمام بخشهاي مهم اين پروژه هنوز اندر خم كوچهاي مبهم متوقف شده است.
شبكه ملي اطلاعات چيست؟
بسياري از كشورهاي جهان اطلاعات كاربرانشان را در بستر شبكهاي واحد و داخلي در فضايي امن و ارزان جا به جا ميكنند، بستري كه در هر يك از اين كشورها داراي نامي خاص است، اما در نهايت به نامي متحد با عنوان شبكه ملي اطلاعات ميرسد.
شبكه ملي اطلاعات، مركز مديريت داده و ترافيك با هدف حفاظت از بزرگترين سرمايه ملي (دادههاي كشور) است كه قادر خواهد بود، هم ميزباني مجموعه دادههاي خدماتي ملي كشور را تقبل كند و هم ظرفيتي را فراهم كند تا در هر شرايطي حتي تهديدهاي خارجي، سيستم ارتباطي، خدماتي و محتوايي كشور دچار اختلال نشود، چراكه قدرت دفاعي بالايي در مقابل بدافزارها خواهد داشت. در چنين بستري امكان تأمين استانداردها و كيفيت بالاي خدمات نيز همراه با يكپارچهسازي فراهم ميشود. از سوي ديگر بر خلاف خلأ توضيحات جامع و كامل به مردم كه منجر به اين شد برخي تصور كنند با راهاندازي شبكه ملي اطلاعات با شبكههاي جهاني خداحافظي خواهند كرد، اما شبكه ملي اطلاعات را ميتوان مصداق بارز و عملي تحقق اقتصادي مقاومتي در حوزه فناوريهاي فضاي مجازي معرفي كرد؛ چراكه در بحث اقتصاد مقاومتي هدف اين است كه كشور در توليد، توزيع و مصرف به مرحلهاي برسد كه در صورت هر نوع تحريم و تهديد خارجي اين اقتصاد بتواند به صورت خود راهبر حركت كند، هيچ خللي در نظام اقتصادي به وجود نيايد، بتواند كاهش هزينهها را به همراه داشته باشد و نرخ بهرهوري را بالا ببرد. بر همين اساس يكي از مصاديق بارز اقتصاد مقاومتي شبكه ملي اطلاعات است كه باعث كاهش هزينهها ميشود و با كاهش ترافيك بينالمللي منجر به افزايش ترافيك داخلي خواهد شد. جالب است كه اين طرح در كشورهاي ديگر نيز اجرا شده است، به عنوان مثال آلمان و حوزه شنگن در غرب اروپا شبكه ملي اطلاعات خود را مدتهاست كه راهاندازي كردهاند، در فرانسه، كرهجنوبي، چين، روسيه، برزيل، بلژيك، هلند، كويت و ديگر كشورها شبكه ملي اطلاعات دارند. در واقع ميتوان گفت كشورهاي مختلفي هستند كه اين شبكه را ايجاد كردهاند، ولي در ايران به دلايل مبهم كه برخي آن را كارشكني توصيف ميكنند، شبكه ملي اطلاعات به معنا و مفهوم واقعي ايجاد نشده است و به گفته كارشناسان فضاي مجازي هر آنچه تاكنون صورت گرفته در نهايت ارتقاي شبكه داخلي محسوب ميشود.
شبكه ملي اطلاعات در ايران به كجا رسيد؟
سالهاست كه اتمام پروژه شبكه ملي اطلاعات از لحاظ قانوني در اسناد بالادستي كشور مورد تأكيد قرار ميگيرد و بودجههاي كلان و هنگفتي را به خود اختصاص ميدهد، اما در مقابل باز هم نتيجه و خروجي قابل قبولي ديده و نميشود و اتمام آن به ماههاي آتي و روزهاي بعدتر پاس داده ميشود.
در تازهترين خبرها نيز قرار بود فاز تكميلي شبكه اطلاعات در ارديبهشت ماه و همزمان با روز جهاني ارتباطات راهاندازي شود، اما در نهايت محمود واعظي در قامت وزير ارتباطات، فضاي انتخابات در كشور را بهانهاي براي تأخير در راهاندازي مطرح ساخت و بازهم اجرايي شدن فاز سوم اين پروژه را موكول به بعد از انتخابات كرد. اين در حالي است كه به گفته وي بايد تا تيرماه و قبل از پايان دولت فاز ۳ كه بلوغ نامگذاري شده بود، انجام ميگرفت، اما همچنان در پايان خرداد ماه هستيم و باز هم خبري نشده است. برخي معتقد هستند وزارت ارتباطات تمايل كافي براي ايجاد شبكه ملي اطلاعات ندارد؛ چراكه اجرا نشدن اين پروژه را داراي منفعت سياسي و اقتصادي براي دولت ميدانند. كما اينكه اقدامات محدود صورت گرفته در اين زمينه را نيز مبتني بر تبليغات پيش از انتخاباتي تلقي ميكنند. اين در حالي است كه متأسفانه غالب جلسات شوراي عالي فضاي مجازي همچنان به دليل عدم حضور رئيسجمهور تشكيل نميشود و بعضاً اگر تشكيل هم شود به فواصل طولاني مدت خواهد بود. با اين تفاصيل راه اندازي شبكه ملي اطلاعات، قانوني شده كه هر روز به روزهاي بعد و ماههاي ديگر موكول ميشود و گويا جرياني سياسي يا مديريتي در داخل كشور از به راه افتادن شبكه ملي اطلاعات ممانعت ميكند و بهرغم انتقادات و ضرورتهاي حاكم بر راهاندازي اين شبكه، همچنان پا برجا و بدون تغيير ايستاده است.
