نویسنده: نيره ساري
پايتخت كشور امن ايران به عنوان يكي از شلوغترين شهرهاي جهان با داشتن مراكز سياسي، اقتصادي، علمي – پژوهشي، بيمارستانهاي مدرن، امكانات و بسياري ديگر از نيازهاي زندگي كه در پس موضوعات مختلف به يكديگر متصل است، اَبَرشهر جذابي را براي بيكاران كشورهاي همسايه ساخته است كه سالانه هزاران نفر را به اميد بهرهمندي از فرصتهاي شغلي حتي كاذب و فصلي در دل خود جاي ميدهد. بعد از مهاجرتپذيري اين شهر از ساير نقاط داخلي و شهرهاي مرزنشين، شاهد مهاجرت از ساير كشورهاي همسايه با انگيزه ورود به بازار كار گلفروشي هستيم. همين موضوع به حاشيهنشيني و حاشيهسازي پيرامون معضلات اجتماعي دامن ميزند.
وجود بازار كاري چندين برابر ساير مناطق، بنگاهها، دفاتر شركتها و مراكز توليدي، از تهران يك اَبَرشهر جذاب براي بيكاران ساخته است كه هزاران نفر به اميد يافتن شغل به پايتخت مهاجرت ميكنند و جذابيتهاي ظاهري موجود در پايتخت، سالانه بسياري از افراد را ماندگار ميكند. نتايج تكميلي سرشماري نفوس و مسكن سال 95 نشان داد جمعيت استان تهران طي پنج سال اخير بهجاي آنكه از محل رشد طبيعي ناشي از زاد و ولد افزايش پيدا كند از ناحيه جمعيت مهاجر بهشدت متراكم شده طوري كه مجموعه شهر تهران در حال حاضر با بحران جمعيت سربار روبهرو شده است. كارشناسان با ارائه راهكارهاي توازنبخشي به جمعيت، شش عامل اجتماعي- اقتصادي را سرچشمه مهاجرت به پايتخت عنوان ميكنند.
ابرشهر جذاب تهران و بحران افزايش مهاجرت
طبق اطلاعات مستند، معادل 88 درصد از يك ميليون و 84 هزار نفر جمعيت افزايشيافته استان تهران را «جمعيت مهاجر» تشكيل ميدهد. جذابيتهاي كار و سكونت در «پايتخت و شهرهاي اطراف»، باعث شده است تا سهم استان تهران از كل جمعيت مهاجر در كشور از 7/ 17 درصد به 20/2 درصد افزايش يابد و اين استان بالاترين سهم از كل جمعيت مهاجر كشور را در مقايسه با 30 استان ديگر به خود جذب كند.
مطابق آمارهاي سرشماري بهرغم آنكه كل جمعيت مهاجر كشور در فاصله سالهاي 90 تا 95معادل 15 درصد كاهش پيدا كرده اما در استان تهران شيب كاهش جمعيت، خفيف و در حد 3 درصد بوده است. اين اتفاق باعث شده ميزان جمعيت استان تهران در سال 95 نسبت به سال 90 با ثبت نرخ 8 درصد از نرخ رشد جمعيت كل كشور (6 درصد) سبقت بگيرد آنهم به گونهاي كه عمده رشد جمعيت در اين استان به شكل غيرطبيعي (رشد جمعيت ناشي از مهاجرت) بوده است، رشدي كه نرخ آن بالاتر از تحملپذيري مجموعه شهري برآورد ميشود.
هر چند استان تهران در دورههاي قبل نيز با چالش جمعيت مهاجر روبهرو بوده، اما آنچه در حال حاضر بحران جمعيت سربار در مجموعه شهري تهران را رقم زده، بقاي جذابيت پايتخت و شهرهاي اطراف براي مهاجران در مقايسه با ساير كلانشهرهاي كشور و ساير مقاصد جذب مهاجران است. اين منطق انگيزشي حتي به كشورهاي اطراف هم تعميم يافته كه در ادامه گزارش به آن اشاره خواهيم كرد.
در تمامي دنيا كلانشهرها جذابيت لازم را براي مهاجرت به دليل بازار اشتغال گسترده دارند، به همين دليل در سطح دنيا وزن كلانشهرها از جمعيت جهان مرتباً در حال افزايش است. يعني اصليترين بازار اشتغال و ارزش افزوده و توليد اقتصادي در كلانشهرها وجود دارد. از آنجايي كه طي سالهاي گذشته جرياني از ثروت، سرمايه نيروي انساني با كيفيت به سمت منطقه شهري تهران سرازير شده است، مطلب ذكر شده مبني بر وجود بازار اشتغال در مورد شهر تهران نيز قابلتصور است.
با اين تفاصيل استان تهران با توجه به سهم بالاي جمعيت مهاجر به محل و پناهگاهي جهت جذب سرمايه نيروي انساني تبديل شده كه جمعيت مهاجر سالانه با تصاحب فرصتهاي باقي مانده شغلي در تهران خود را در برابر آسيبهاي اقتصادي حفاظت كرده است. شاهد عيني اين اتفاق را ميتوان به شكل افزايش دستفروشي در تهران و شهرهاي اطراف و افزايش غيرطبيعي مسافربرهاي شخصي (عمدتاً با پلاكهاي شهرستان) ملاحظه كرد.
حاشيهاي جديد در نواحي جنوبي تهران
حال بشنويد بعد از اين حجم از مهاجرت به شهر تهران از ساير شهرهاي داخلي، جذبه اين كلانشهر در كنار امنيت كشور ايران در منطقه كه زبانزد خاص و عام بوده، آرمانشهري براي ساير كشورهاي اطراف هم ساخته است.
مدير عامل جمعيت امام علي (ع) در مصاحبه با رسانههاي خبري به برخي بحرانهاي اجتماعي فعلي از قبيل فقر، تبعيض، اعتياد پرداخته و به حاشيهاي جديد در يكي از نواحي جنوبي تهران اشاره كرده و بيان داشته است: هم اكنون در يكي از نواحي جنوبي تهران، يك حاشيه جديد در حال شكلگيري است. عدهاي با مهاجرت از بلوچستان پاكستان با انگيزه بازار كار گلفروشي وارد آن منطقه ميشوند. اين بازار كارهاي كاذب باعث مهاجرتهايي ميشود كه بايد در مبدأ به آن فكر كنيم. كشور ما در منطقهاي است كه وضعيت كشورهاي همسايه حتماً بر وضعيتش اثر ميگذارد و ما نميتوانيم شرايط و سرنوشت آنها را در نظر نگيريم، بنابراين بايد به اين فكر كنيم كه منطقهاي در رفاه داشته باشيم.
هر چند كه اين موضوع را به عنوان حاشيهاي جديد در جنوب تهران معرفي كردهاند، اما اگر سابقه سر زدن به اين منطقه و حضور براي خريد از بازار گل شرق تهران را داشته باشيد، مشاهده خواهيد كرد كه از مدتها قبل، اين بازار در قبضه مهاجران افغاني، پاكستاني و حتي هندي در آمده است.
روندي كه همچنان بر كميت و كيفيت آن افزوده ميشد و اين نيز برخاسته از نوع رفتار دولتها در طول دهههاي سپري شده بوده است كه به جاي مديريت جهت كاهش مهاجرت به ترغيب مردم و حتي ساير كشورها براي مهاجرت مبادرت ورزيدهاند و متأسفانه تلاشي هم براي حذف اين تمركززدايي اقتصادي و سياسي در يك منطقه صورت نميگيرد.
