نویسنده: بیژن یانچشمه
ضوابط ساخت و ساز در باغات در حال تغيير است و مشخص نيست از چه تاريخي شاهد احيا يا نابودي كامل باغهاي تهران خواهيم بود. با اين حال برجهايي در مساحت باقيمانده باغات تهران سبز شدند علاوه بر آنكه امكان رؤيت كوههاي شمال شهر تهران را مسدود كردند موجب شدند تا ۷۰ درصد باقيمانده اراضي به جاي كاشت درختان عملاً به ساخت قسمتهاي مشاع ساختمان اختصاص پيدا كند و حال اعضاي شوراي شهر به شكست مصوبه برج باغ اعتراف كردهاند كه اندك باغات باقي مانده ميراث سبز پايتخت نيز در معرض نابودي قرار دارد. به گفته كارشناسان از مجموع 14 هزار هكتار مساحت اراضي سبز و باغات تهران، حدود 8 هزار هكتار باقي مانده است كه سهم زمينهاي باغي فقط 1200 هكتار يعني معادل كمتر از 2 درصد مساحت پايتخت برآورد ميشود ضمن اينكه با روند پرشتاب ساخت «برجباغ» در سالهاي اخير، احتمال ميرود همين عرصه محدود قابلحفاظت، سريعتر از گذشته تخريب و محو شود وحال مديريت شهري جديد بايد براي حفظ باغات اقدامات عملي به همراه نظارت سيستمي به عمل بياورند تا پايتخت هم باغي داشته باشد.
طرحي براي حفظ ميراث سبز پايتخت
چند سال پيش بود كه مصوبه برج باغها با هدايت مهدي چمران در شوراي شهر تهران به تصويب رسيد. مصوبهاي كه نحوه اجراي آن به اعتقاد برخي اعضاي شورا موجب شد تا روز به روز از تعداد باغات تهران كاسته شود. همين امر سبب شد تا اين روزها طرحي در شوراي شهر تهران مطرح و در صحن علني بررسي شود كه نامش را «صيانت و حفاظت از باغات و اراضي مزروعي شهر تهران» بگذارند. طرح مذكور اما تبديل به مصوبهاي جنجالي شد و با گذشت سه هفته و اختصاص سه جلسه علني به بررسي اين طرح تنها 11 ماده آن بررسي شده است. اما در بررسي ماده 10 و 11 طرح صيانت و حفاظت از باغات و اراضي مزروعي شهر تهران، مباحثي مطرح شد كه در نهايت محمدمهدي تندگويان در مورد آن گفت: «امروز طرحي را بررسي ميكنيم كه موجب ميشود دو سال بعد بگويند با تصويب اين طرح باغات تهران به طور كامل نابود شد». او به همين علت خواهان توجه و دقت بيشتري در تصويب طرح شد. يكي از موارد مهمي كه در مورد آن بحث و تبادل نظر شد به موضوع تعداد طبقات و ميزان گودبرداري ساخت و ساز در باغات مربوط ميشود.
پيامدهاي منفي «برج باغ» براي باغات
برجهايي كه به واسطه مصوبه برج باغ در مساحت باقيمانده باغات تهران سبز شدند علاوه بر آنكه زيبايي و امكان رؤيت كوههاي شمال شهر تهران را مسدود كردند موجب شدند تا 70 درصد باقيمانده اراضي به جاي كاشت درختان عملاً به ساخت قسمتهاي مشاع ساختمان شامل پاركينگها، استخر و... اختصاص پيدا كند. برخي كارشناسان شهري معتقدند كمبود زمين براي ساخت و نرمش مديريت شهري تهران طي سالهاي اخير، رونق ساختوساز در باغات و زمينهاي مشجر شهر تهران را در پي داشته و باعث شده است در اين زمينها ساختمانهايي بلندمرتبه سبز شوند.
در حالي كه انتظار ميرفت به دنبال انتقادهاي مكرر مسئولان نسبت به تخريب باغات طي چند سال گذشته، مديريت شهري تهران روند موجود را كنترل كند، اما در دوره چهارم شوراي شهر طرح دو فوريتي به تصويب رسيد كه به موجب آن شهرداري را ملزم كردند، تنها بعد از كاشت درخت در حداقل مساحت 70 درصد عرصه املاكي كه باغ شناخته ميشوند (هر 16 مترمربع يك درخت)، پايان كار صادر كند. طراحان اين اصلاحيه اگرچه مصوبه جديد را ضامن حفظ درختان باغ ميدانستند اما برخي ديگر از اعضاي شورا معتقدند اين مصوبه هم نميتواند ضامن حفظ درختان باغات باشد.
كمبود زمين براي ساخت
طي سالهاي اخير، رونق ساختوساز در باغات و زمينهاي مشجر شهر تهران را در پي داشته و باعث شده است در اين زمينها ساختمانهايي بلندمرتبه سبز شوند. ازاينرو، برخي اعضاي شوراي شهر تهران با بيان اينكه احداث برج باغ سه پيامد منفي شامل «تخريب عرصههاي سبز محدود شهري»، «كاهش منابع تصفيه هواي آلوده پايتخت از طريق قلع و قمع درختان قديمي باغات» و همچنين «اختلال در سيما و منظر طبيعي شهر بهواسطه گرفتگي ديد ارتفاعات البرز بر اثر برجسازي در باغات شمال و غرب تهران» به همراه دارد، در نظر دارند اين مجوز را كه در مغايرت با ضوابط طرح جامع شهر تهران است، ابطال كنند.
اعتراف شوراييها به شكست مصوبه برج باغ
در ادامه بررسي تبصره 11 كه بر اساس آن شوراي شهر به منظور صيانت و حفاظت از باغات و گسترش فضاي سبز در چهارچوب قوانين و مقررات پيشنهاداتي به شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران ميدهد كه بر اساس يك جدول هر گونه مداخله و صدور مجوز ساخت و ساز در تمام باغات پراكنده واقع در هر پهنهاي با مساحت كمتر از 5هزار متر مربع در صورتي كه اين اراضي فضاي سبز تصويب شده طبق طرح تفصيلي تهران نباشد، بر اساس يك جدول تودهگذاري مناسب ميشود كه بر اساس اين جدول باغات زير 1500 متر حداكثر سطح اشغال 250 متر مربع و حداكثر تعداد طبقات چهار طبقه ميشود و باغات 1500 تا 3000 متر حداكثر سطح اشغال 300 متر و حداكثر طبقات چهار طبقه است و در باغات 3000 تا 5000 نيز حداكثر سطح اشغال 400 و حداكثر تعداد طبقات چهار طبقه خواهد بود.
بررسي اين تبصره حواشي مختلفي داشت به گونهاي كه تندگويان با بيان اينكه فرقي نميكند كه در باغ ساختمان 100 يا چهار طبقه ساخته شود، ميگويد: 90 درصد سازههاي پايتخت شمالي و جنوبي هستند و اين ساختمانها جلوي تابش خورشيد را نميگيرند هر چند كه بر روي ميزان ايجاد سايه تأثيرگذار هستند. وي با بيان اينكه موضوع اصلي اين طرح حفظ درخت است، ميافزايد ما براي تمامي تخلفاتي كه در حوزه عدم رعايت سطح اشغال باشد از ماده 4 استفاده ميكنيم و جالب است كه حدود 8000 پرونده باز ماده 4 در مناطق وجود دارد اما چه كار ميشود كرد؟ وي با بيان اينكه بايد دايره حقوقي شهرداري و قوه قضاييه در برابر متخلفان و نابودكنندگان باغات جديتر باشند، تأكيد ميكند: مشكل ما عدم رعايت سطح اشغال است و اگر از بعد انقلاب تنها يك مورد مصادره باغ داشتيم اين اتفاقات نميافتاد. تندگويان با بيان اينكه با اين طرح نهضت نابودي باغات آغاز ميشود و به همان راحتي كه درصد سطح اشغالها تغيير ميكند باغات نيز نابود و به غيرباغ تبديل ميشود ميگويد: چرا در اين طرح تنها به توبيخ توجه شده و به موارد تشويقي توجهي نشده است؟ وي با بيان اينكه اگر نگهداري باغ براي مالك صرفه اقتصادي نداشته باشد به خشكاندن آن اقدام ميكند تأكيد كرد: پيشنهاد ميشود يك بند اضافه شود كه بر اساس آن شهرداري نميتواند از محل باغات درآمد داشته باشد...
مهدي چمران رئيس شوراي شهر با بيان اينكه تا زماني كه صاحب باغ مايل به حفظ باغ نباشد نميتوان هيچ كاري انجام داد و حتي با تصويب سيستم آهني كمونيستي نيز نميتوان باغ را حفظ كرد، گفت: متأسفانه با شرايطي مواجه هستيم كه مالكان از درختان ميترسند و بايد ضوابطي اتخاذ شود كه مالك مجاز شود كه باغ و درختان را حفظ كند. وي با بيان اينكه متأسفانه در اين طرح اختلاف نظرها شديد است و بايد به يك شرايط متعادل منطقي برسيم، ميگويد: بايد شرايطي را فراهم كنيم كه شهرداري مر قانون را رعايت كند و اينگونه نشود كه در مناطق يا ناحيه قوانين تغيير كند و بايد شهردار ناحيه يا منطقه به قوه قضاييه معرفي شود.
همچنين رئيس شوراي عالي شهرسازي و معماري در واكنش به درخواست سازمان حفاظت محيطزيست مبني بر لغو مصوبه برج باغ، ميگويد لغو اين مصوبه در شوراي شهر تهران مطرح شده و بعد از به نتيجه رسيدن، شورا اين موضوع را به شوراي عالي شهرسازي و معماري ارائه خواهد كرد البته شوراي عالي قطعاً موافق لغو مصوبه برج باغ خواهد بود. حناچي ميافزايد: متأسفانه بسياري از باغات پايتخت به موجب مصوبه برجباغ تخريب شده است، بنا به گفته رئيس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران 4 هزار هكتار از باغات بعد از تصويب اين مصوبه نابود شده، اما آمار واقعي پس از سنجش شهرداري تهران مشخص خواهد شد.
توسعه فضاهاي سبز بايد جايگزين تخريب باغات شود
فريده اولاد قباد، در خصوص خواسته سازمان حفاظت محيطزيست مبني بر لغو مصوبه برج باغات شهر تهران، به خانه ملت ميگويد: تهران از نظر آلودگي هوا با ساير شهرها از شرايط متفاوتي برخوردار است، متأسفانه اين وضعيت سبب ورود آسيبهايي چون تعطيلي مدارس در هفتههاي مختلف تحصيلي شده است، متأسفانه اجراي مصوبه برجباغات در پايتخت علاوه بر تشديد آلودگي موجب افزايش تراكم نيز شد. نماينده مردم تهران، ري، شميرانات، اسلامشهر و پرديس در مجلس شوراي با بيان اينكه باغات پايتخت به منزله دستگاه تنفسي شهر محسوب ميشوند، ميافزايد: تخريب باغات در تهران و افزايش ساخت و سازها تا جايي پيش رفته كه در سالهاي اخير ساخت و ساز در پارك پرديسان را هم مطرح كرد اما خوشبختانه با ورود سازمان حفاظت محيطزيست از اين تخلفات جلوگيري شد.
وي تأكيد ميكند: متأسفانه ساخت و سازهاي بيرويه و تخريب باغاتي كه هواي تازه به شهر تزريق ميكردند، به شكل خلاف قانون سبب بروز معضلات فراواني براي پايتخت شده، لذا با توجه به اين اقدامات نامناسب؛ فراكسيون محيطزيست و توسعه پايدار مجلس با همراهي سازمان حفاظت محيطزيست موضوع را بررسي و پيگيري خواهد كرد. ساخت و ساز حتي در 30 درصد از مساحت باغات تهران هم با توجه به شرايط آب و هوايي نامناسب است، زيرا اين نوع ساخت و سازها تنها موجب افزايش تراكم جمعيت شهري و ترافيكهاي درون شهري ميشود. اين نماينده مردم در مجلس شوراي اسلامي با تأكيد بر اينكه آلودگي هوا يكي از چالشهاي حوزه محيطزيست كشور است، ميگويد: آلودگي هواي پايتخت قطعاً نتيجه ساخت و سازهاي بيرويه و تخريب باغات است، علاوه بر اين فروش تراكمهاي اضافي و ساخت بلندمرتبهها در خيابانهاي كمعرض به اين مشكلات دامن زده است.
عضو هيئت رئيسه فراكسيون محيطزيست و توسعه پايدار مجلس شوراي اسلامي معتقد است تهران با توجه به تناسب جمعيتي كه دارد بيش از ساير كلانشهرها نيازمند فضاهاي سبز و صيانت از باغات باقي مانده است، بنابراين توسعه فضاهاي سبز و باغات بايد جايگزين چنين مصوباتي شود. با اين حال معاون شهرسازي شهرداري تهران معتقد است قانون برج باغها با هدف حفظ باغات تصويب اما در عمل با مشكلاتي روبهرو شد. «پژمان پشمچيزاده» ميافزايد: انگيزه اصلي اجراي اين طرح ايجاد تعادلي بين سود انتظاري مالك باغ و ارزش افزوده براي سرمايهگذاري بود چراكه درگذشته باغات را خشك ميكردند تا اجازه احداث بنا بگيرند و در آن شرايط بود كه به سمت برج باغها رفتند. پشمچيزاده ميگويد: در اجراي اين مصوبه نواقصي هم وجود دارد و البته ما هم بايد نظارت خود را بيشتر كنيم و ضروري است تا مصوبه برج باغها بازبيني شود.
معاون شهردار تهران تأكيد ميكند براي باغات پيوسته كه در پهناي g تعريف شدهاند اجازه ساخت بنا داده نميشود و در صورت تأمين مالي، شهرداري تهران براي تملك بيشتر باغها در پايتخت آمادگي كامل دارد.
