گياهان دارويي زنجان در انتظار صنايع فرآوري

استان زنجان توانايي پرورش هزار و ۲۰۰ گونه گیاهی را دارد که از این تعداد ۲۲۰ گونه قابلیت استفاده دارويي و غذايي دارد. اما متاسفانه بي توجهي به وضع مراتع و عدم مديريت در نگهداري از اين گونه هاي گياهي باعث شده تا بخش زيادي از آنها در معرض انقراض قرار بگيرند. لازم به ذکر است که از ۱۳ نوع اقلیم، زنجان ۱۱ نوع آن را داراست و به همين دليل هم اکنون انواع گیاهان دارویی مثل گل محمدی ، زعفران و آویشن در اين منطقه کشت مي شود. با اين حال نبايد فراموش کنيم که اگر کشت و توليد اين نوع گياهان باعث ایجاد تولید و اشتغال زایی پایدار مي شود، اما در اين مسير علاوه بر تولید به صنایع فرآوری و بسته بندی نيز نیاز است تا اين چرخه به نتيجه کامل برسد.

نويسنده: محمدرضا هاديلو

علم گیاه‌شناسی در ایران سابقهٔ بس طولانی دارد که به قبل از اسلام بازمي گردد. در آن زمان پزشکان ایرانی از خواص صدها گیاه درمان‌بخش آگاه بودند و آن‌ها را بسیار مهم می دانستند. با گذشت زمان امروزه هم توجه ويژه اي به مصرف گیاهان دارویی وجود دارد اما برخي سهل انگاري ها موجب شده تا گونه هاي اصيلي از اين گياهان در معرض انقراض قرار بگيرند.

گياهان دارويي نيازمند صنايع جانبي

زنجان از جمله استانهايي به شمار مي آيد که پتانسیل های خوبی برای کشت گیاهان دارویی دارد. اگر تا ديروز مراتع اين استان پر بود از گونه های گیاهی همچون آویشن، بومادران، پنیرک، ختمی، ریواس، شنگ، بابونه، پونه و پونه کوهی، شاهی آبی یا علف چشمه (بولاق اوتی)، چای کوهی (توکلیجه) یا سبزی کوفته، غازایاقی، سوسنبر (نعنای فلفلی) ، تره بیابانی و مرزه کوهی ، حالا شرايطي پيش آمده که نمي توان اين گياهان را به راحتي يافت و حتي برخي از آنها شايد به چشم هم نخورند.

هرچند در حال حاضر گرایش به گیاهان دارویی بیشتر شده که مي تواند باعث ایجاد تولید و اشتغال زایی پایدار در این حوزه شود. اما در اين مسير علاوه بر تولید به صنایع فرآوری و بسته بندی نيز نیاز است.

در همين رابطه مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان ۲۰ گونه از گیاهان دارویی زنجان را دارای ارزش صادراتی بالا اعلام کرده و مي گويد: "به لیمو، نعنا فلفلی، آویشن، ختمی، بابونه، زیره از سود آورترین گیاهان دارویی استان محسوب می شوند."

بهنام اجاقلو ادامه مي دهد: "حدود 58 هکتار از اراضی کشاورزی استان زیر کشت گیاهان دارویی قرار دارد که بیشترین سطح مربوط به کدوی تخم کاغذی ، آویشن ، نعنا فلفلی ، پنیرک، سنبل الطیب، ختمی و به لیمو در رده های بعدی قرار دارند."

بر اساس آمار تولید سالانه گیاهان دارویی استان زنجان ۵۰تن است. که علت اين برداشت ايدآل به شرایط اقلیمی مطلوب استان زنجان برای تولید گیاهان دارویی و همچنين ناچيز بودن جمعیت آفات و بیماری ها در حمله به این محصولات است که موجب کاهش نیاز به مصرف سموم و تولید محصول سالم و ارگانیک شده است.

عزم انسان براي نابودي طبيعت

در اين ميان فرسایش خاک یکی از عوامل مهم در تخریب محیط زیست به‌شمار می‌رود. با نابودی لایه‌های خاک، چرخه تولید مواد غذایی مختل و در نتیجه امنیت غذایی دچار مشکلات عدیده‌ای می‌شود و اقتصاد ملی را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

همچنين برخی افراد قبل از گل دهی گیاهان خوراکی و دارویی اقدام به برداشت این گیاهان می کنند و این امر باعث می شود گیاهان بدون طی مراحل تکامل و زایش از بین بروند و این امر آسیب جدی به وضعیت پوشش گیاهان در منطقه وارد می کند.

همچنین استفاده برخی افراد سودجو از ابزارهایی مانند کاردک برای بیرون آوردن کامل ریشه گیاهان باعث ایجاد مشکل و از بین رفتن اکوسیستم طبیعت استان زنجان شده است. برداشت بی‌رویه و با ریشه سبزی‌های کوهی و گیاهان دارویی در طبیعت باعث از بین بردن ذخیرگاه های طبیعی شده و خطر انقراض برای این گونه های گیاهی، تخریب منابع طبیعی و فرسایش خاک را به دنبال دارد.