نویسنده: زهرا چيذري
حالا ديگر بيش از گذشته ميتوان اهميت فضاي مجازي و شبكههاي اجتماعي را دريافت؛ شبكههايي كه يك بار ديگر قدرت خود را در مهندسي انتخابات رياست جمهوري و شوراها به رخ كشيدند به گونهاي كه اين بار سخنگوي دولت با تأكيد بر اينكه دولت معتقد است بايد بيش از پيش از فضاي مجازي صيانت كند، به شكل رسمي نقش شبكههاي اجتماعي را در پيروزي دكتر روحاني در انتخابات رياست جمهوري ميپذيرد و ميگويد: «در دوران انتخابات با نقيصه اطلاعرساني برخي رسانهها روبهرو بوديم، بنابراين ناچار شديم فضاي مجازي را جايگزين آنها كنيم.» شايد همين جمله نشان دهد فاز نهايي راهاندازي شبكه ملي اطلاعات به عنوان يك ضرورت براي اينترنتي ارزان، ايمن و سالم تا افتتاح شدن راه درازي در پيش دارد.
اينترنت پر سرعت براي روستاها يكي از وعدههاي انتخاباتي دكتر روحاني بود؛ وعدهاي كه شايد بر خلاف بسياري از وعدههاي ديگر ميتوان به تحقق آن اميدوار بود؛ چراكه با بررسي روند پيروزي روحاني براي دور دوازدهم رياست جمهوري ميتوان دريافت فضاي مجازي و شبكههاي اجتماعي بيشترين نقش را در دستيابي به اين پيروزي ايفا كردند و توانستند آراي مردد و خاكستري را به نفع روحاني جمع كنند. در اين بين هشتگگذاريها و استفاده از قابليتهايي همچون اينستالايو در ذائقهسنجي و ذائقهسازي نقشي قابلتوجه داشت. به خصوص اينكه اتاق فكر دولت تدبير و اميد پيش از اين هم نشان داده بود در بهرهگيري از شبكههاي اجتماعي چه همچون اينستاگرام مشمول قانون فيلترينگ نباشند و چه همچون توئيتر و فيسبوك فيلتر باشند، توانايي خوبي دارند. از سوي ديگر فضاي كلي جامعه نيز آنچه را در شبكههاي اجتماعي منتشر ميشود، نسبت به رسانههاي رسمي بيشتر ميپذيرد، از همين رو حتي اطلاعاتي كه از سوي چهرههاي دولتي با وجود دستاندركار بودن خود آنها در شبكههاي اجتماعي ارائه ميشد، باورپذيرتر ميكرد و اين مسئله توانست آراي مردد و خاكستري را هم در سبد دولت اعتدال بريزد.
تأثیر شبکههای اجتماعی به خصوص اینستاگرام و تلگرام بر نتایج انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم تا جایی بود که روز گذشته محمدباقر نوبخت سخنگوی دولت به استمداد روحانی از تلگرام و اینستاگرام برای پیروزی در انتخابات اعتراف کرد. اين مهم اما بيانگر تأثير عميق شبكههاي اجتماعي و فضاي مجازي در مديريت جامعه است. از آنجايي كه اين شبكهها بومي ما نيستند و به همين دليل قوانين حاكم بر آنها در محدوده اختيارات ما نيست، بحث مهندسي افكار و نفوذ در جريانات اجتماعي ميتواند در مراحل حساستري نيز رخ دهد. اين مسئله در كنار آنكه نشان ميدهد ميتوان با برنامهريزي از فضاي مجازي به خوبي بهرهگيري كرد، اما يك بار ديگر لزوم راهاندازي شبكه ملي اطلاعات را هم گوشزد ميكند؛ شبكهاي كه بنا بود فاز نهايي آن افتتاح شود، اما به گفته وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات راهاندازي فاز سوم به بعد از انتخابات موكول شد و حالا با پايان همه تب و تابهاي انتخاباتي هنوز خبري از راهانداختن شبكه ملي اطلاعات نيست.
معماي رفع تحريمهاي تكنولوژيكي در اوج تحريمها
سال 92 بود كه در اوج تحريمها با رفع تحريم تكنولوژيكي مواجه بوديم. ديويد كنر تحليلگر ارگان سياست خارجه امريكا در مقالهاي در اين باره مينويسد: رفع تحريم تكنولوژيكي در مواقعي كه منافع سياسي امريكا را تأمين كند، نشان ميدهد لغو تحريمهاي فروش موبايل و كامپيوتر به ايران در تاريخ 9 خرداد 92 درست قبل از انتخابات در مسير مهندسي فضاي انتخابات اتفاق افتاده و هيچ ربطي به بهبود فضاي ارتباطي ايرانيان ندارد.
گفتوگو با مرددها از طريق اينستا لايو
توئيتر، اينستاگرام و تلگرام از جمله شبكههاي اجتماعي هستند كه ضريب نفوذ بالايي در ميان مردم كشور ما دارند و اضافه شدن قابليت پخش زنده به همراه امكان كامنتگذاري در اينستاگرام چند ماه پيش از انتخابات رياست جمهوري در ايران اين امكان را به اتاق فكر دولت تدبير و اميد داد تا از اين قابليت بهترين بهره را ببرد. گفتوگو با مرددها اصليترين برگ برنده دولت دوازدهم در انتخابات بود كه اينستا لايو بهترين فرصت را بدين منظور در اختيار حاميان دولت قرار داد. بر اين اساس اولاً تعداد قابل توجه و روزافزوني از ايرانيان عضو اين شبكههاي اجتماعياند و ثانياً همين اعضا در طول روز با بقيه ايرانيان در تماسند پس اگر اقناع شوند ميتوانند ديگران را هم اقناع كنند.
بار سواد رسانهاي بر دوش شبكههاي اجتماعي
محمد سلطانيفر، استاد ارتباطات و مدير گروه ارتباطات دانشگاه علوم تحقيقات تهران درباره تأثيرگذاري شبكههاي اجتماعي بر فرآيندهاي اجتماعي و سياسي جامعه همچون انتخابات ميگويد: امروز اگر مشاهده ميكنيد كه بيبيسي، هنوز بيبيسي است يا سيانان، سيانان است به اين دليل است كه تكتك برنامههايش را در فضاي مجازي و يوتيوب ميگذارند؛ بنابراين اين رسانهها مشرف به اين جريانات هستند و به اين نكته پي بردهاند كه اگر از اين تكنولوژيها استفاده نكنند، ميراييشان فرا ميرسد. از نگاه وي سواد رسانهاي اين روزها توسط خود رسانههاي اجتماعي بالا رفته است. اين استاد دانشگاه معتقد است: اگر در گذشته ميگفتيم دانشگاهها، دولت و روزنامهها متولي سواد رسانهاي هستند، حال اين شبكههاي اجتماعي هستند كه بار سواد رسانهاي و افزايش آن را بر دوش ميكشند. در حال حاضر توئيتر به عنوان يك مبدأ، موتور بزرگ يعني تلگرام را به حركت در ميآورد. فكر ميكنم در مورد اينستاگرام هم يك سال آينده اين اتفاق ميافتد و مردم يك شيفتي از تلگرام به اينستاگرام پيدا ميكنند كه اگر اين اتفاق بيفتد كسي سراغ تلگرام نميرود.
دكتر حسين امامي هم در اينباره معتقد است ما در انتخابات ۹۶ از اين ابزارهاي نوين رسانهاي استفاده كرديم. نكته جالب اينجاست كه باز هم توئيتر نقش اصلي را در انتخابات ۹۶ داشت؛ چراكه يوزرهاي توئيتر معمولاً افراد باهوش و باسواد هستند؛ افرادي كه توليد محتواي اصلي را در توئيتر انجام ميدادند به نوعي كه مطالب بكر در اين رسانه شكل ميگرفت و كانالهاي تلگرامي آنها را بازنشر ميدادند.
مطالبهاي براي فضاي مجازي امن
هر چند دولت دوازدهم پيروزياش را در انتخابات مديون شبكههاي اجتماعي و فضاي مجازي است، اما شبكه ملي اطلاعات ضرورتي است كه نه فقط كارشناسان فضاي مجازي بلكه آسيبشناسان اجتماعي هم بر آن تأكيد دارند پس از دولت انتظار ميرود اين مهم را در دستور كار خود بگذارد.
اقای نوبخت "شما یکی از مردان بسیار هنرمند دولت یازدهم هستید "ازهنر شما هرچه بیان شود "کم ست " اقراردارید "حداکثر سوئ استفاده را از فضای مجازی بردید" براحتی کاندید رقیب خودرا قاتل نامیدید"و به بیان خودتان ارای مردد وخاکستری را به نفع روحانی جمع کردید"ایا؟ شما این عملکرد را قدرت مهندسی در انتخابات ریاست جمهوری وشورا ها می دانید؟که ارای دروغ وتزویر بود"و به رخ مخالفین می کشید"و با افتخار از ان سخن می گوئید"گستاخی هم حدی دارد"مخالفین خودرا که افراطی وتندرو می نامید"بسیار نجیب در مقابل شما متخلفین 
