نويسنده: جعفر تكبيري
«400 هزار ايراني در روز 29 ارديبهشت از رأي دادن محروم هستند» اين خبر مربوط به اهالي روستاهاي دوردست كشورمان نيست، چراكه تسهيلات به وجود آمده توسط جمهوري اسلامي ايران، حق آنان را براي شركت در انتخابات محترم شمرده است. اين موضوع به 400 هزار ايراني باز ميگردد كه امروز در كانادا مشغول زندگي، كار و تحصيلند و به دليل دشمنيهاي دولت كانادا در قطع ارتباط يك سويه با جمهوري اسلامي ايران از حق مسلم خود براي مشاركت در سرنوشت كشور خود محروم هستند.
موضوع مخالفت کانادا با برگزاري انتخابات دوازدهمين دوره رياست جمهوري اسلامي ايران در آن کشور را حسن قشقاوي، معاون وزارت خارجه در امور كنسولي، پارلماني و ايرانيان مقيم خارج از كشور گفته و محمدجواد ظريف وزير امورخارجه كشورمان نيز هفته گذشته بر آن مهر تأييد زده است؛ اتفاقي كه نشان ميدهد بر خلاف ادعاهاي مطرح شده در خصوص بهبود روابط ديپلماتيك ايران در پسا برجام، كشورهايي وجود دارند كه برجام نتوانسته قفل در آنها را به سوي ايرانيان بگشايد. اين در حالي است كه هم اكنون دولت كانادا با فرستادن برخي مقامات خود به ايران طي روزهاي گذشته، به دنبال بهبود روابط خود با ايران و بازگشايي سفارتش در تهران است تا شايد آنها نيز بتوانند از درخت برجام ميوهچيني كنند.
كارشكني كانادا براي دومين بار
محمدجواد ظريف در خصوص مشكل به وجود آمده در مسير برگزاري انتخابات به خبرنگاران گفت، در تماسي كه با مقامات كانادايي داشته، اين درخواست را مطرح كرده اما مقامات كانادايي گفتهاند طبق قوانين آن كشور، رأيگيري از اتباع خارجي بايد در اماكن ديپلماتيك كشورهاي آنان انجام شود و ايران و كانادا روابط سياسي ندارند. اين براي دومين بار است كه كانادا در مسير برگزاري انتخابات رياست جمهوري سنگاندازي ميكند، چراكه دولت اين كشور پيشتر در سال 1392 نيز با همين بهانه مانع از برگزاري انتخابات شده بود. اين در حالي است كه در همان سال جمهوري اسلامي توانست به رغم قطع بودن روابط ديپلماتيك خود با انگليس موفق شود انتخابات رياست جمهوري را در اين كشور برگزار كند.
كانادا؛ عنصر اطلاعاتي امريكا
حال جداي از كارشكني دولت كانادا در روند برگزاري انتخابات رياست جمهوري ايران و سلب حق 400 هزار ايراني مقيم اين كشور، مرور رفتارهاي دولت كانادا با جمهوري اسلامي ايران در روزهاي پس از انقلاب حكايتكننده آن است كه سردمداران اين كشور، همواره هدايت كننده اقدامات ضدايراني در عرصه جهاني بودهاند؛ اقداماتي كه به نظر ميرسد زير سايه عملكرد امريكا و انگليس عليه كشورمان قرار گرفته و كمتر به آن پرداخته شده است. نخستين اقدام كانادا عليه جمهوري اسلامي ايران در همان نخستين روزهاي انقلاب اسلامي به وقوع پيوست؛ جايي كه دانشجويان پيرو خط امام با تسخير لانه جاسوسي امريكا در حال بريدن ريشه استعماري اين كشور از ايران بودند. درست در همان ايام همسايه شمالي امريكا، يعني كانادا به كمك اين كشور ميآيد و سفارت كشورش در داخل خاك ايران را به مقري امنيتي براي ارائه خدمات به ايالات متحده تبديل ميكند. بر اين اساس، كن تايلر سفير كانادا در زمان پيروزي انقلاب اسلامي تأييد كرده كه مدتها در تهران براي سازمان اطلاعات مركزي امريكا (سيا) كار ميكرده است. كن تايلر در گفتوگو با روزنامه كانادايي گلوباندميل ضمن تأييد اين مطلب كه او در عمل مسئول اطلاعاتي ارشد امريكا در ايران بوده ميگويد، همواره فكر ميكرد فعاليتش براي سازمان سيا تا سه دهه ديگر هم علني نشود اما انتشار كتاب «مرد ما در تهران» راز 30 ساله او را برملا كرد.
اين كتاب به وقايع انقلاب ايران ميپردازد و نويسنده آن تاريخداني كانادايي به نام رابرت رايت است. در اين كتاب آمده است كه پس از واقعه تسخير لانه جاسوسي امريكا كن تايلر در عمل به مسئول اطلاعاتي شماره يك امريكا در ايران تبديل شد. كن تايلر كه تا سال 1360 در ايران حضور داشت، تأييد كرده كه جيمي كارتر، رئيسجمهوري وقت امريكا از دولت كانادا خواسته بود سفير كانادا وارد كارزار اطلاعاتي شود. در كتاب «مرد ما در تهران» همچنين آمده كه سفارت كانادا بعد از واقعه 13 آبان تا مدتها جايگزين مركز عملياتي سيا در تهران شده بود.
كانادا و فشارهاي حقوق بشري
اما جداي از اقدامات امنيتي كانادا عليه كشورمان، اين كشور ميداندار فشارهاي حقوق بشري عليه جمهوري اسلامي ايران نيز بوده است. اين روند پس از مرگ يك روزنامهنگار كانادايي در ايران به وقوع پيوست و به رغم آنكه دولت وقت اصلاحات تلاش گستردهاي را براي بهبود روابط با غربيها آغاز كرده بود، نتوانست در اين حوزه كانادا را راضي كند و سرانجام كانادا براي نخستين بار سفير خود را از ايران خارج كرد؛ خروجياي كه نزديك به چهار ماه به طول انجاميد. پس از اين اتفاق، دولت كانادا درهمه مجامع بينالمللي و به خصوص در رأيگيريهاي مربوط به قطعنامههاي حقوق بشري عليه ايران در سازمان ملل يا از بانيان و پيشنهاددهندگان قطعنامه بوده يا به شدت از صدور چنين بيانيههايي حمايت كرده است، به عنوان نمونه در سال 1385 كميته سوم مجمع عمومي ملل متحد با صدور قطعنامهاي ايران را به نقض حقوق بشر متهم كرد. اين قطعنامه كه در اين كميته عليه ايران به تصويب رسيد، توسط دولت كانادا تدوين و پيشنهاد شده بود. اين روند كانادا تا سال گذشته نيز ادامه داشت، به طوري كه در آذر ماه سال 1394 مجمع عمومي سازمان ملل متحد بر اساس قطعنامهاي كه كانادا ارائهكننده آن بود، ايران را بهخاطر نقض حقوق بشر محكوم كرد.
صفر شدن روابط تجاري ايران با كانادا
در كنار اين اقدامات، آنچه مهم است همراهي دولت كانادا با تحريمهاي امريكايي عليه جمهوري اسلامي ايران بود؛ همراهياي كه باعث شد تجارت 40 ميليون دلاري ايران و كانادا كه بيشتر در حوزه كشاورزي بود نيز با اين تحريمها به صفر برسد و كانادا تمام خطوط اقتصادي جمهوري اسلامي ايران در اين كشور را مسدود كرد. در كنار اين روند بايد اتخاذ سياستهاي خصمانه در خصوص اعطاي ويزا به ايرانيها به ويژه دانشجويان را نيز بايد به پرونده دولت كانادا اضافه كرد؛ موضوعي كه باعث شد همسران و فرزندان دانشجويان ايراني در كانادا نتوانند در كنار خانواده خود حضور داشته باشند.
بستن سفارت كانادا در ايران و اخراج ديپلماتهاي ايراني
اوج خصومت كانادا در خصوص جمهوري اسلامي ايران در 17 شهريور ماه 1391 رخ نمود؛ جايي كه وزارت امور خارجه كانادا با اعلام بستن سفارت خود در تهران، كارمندان سفارت جمهوري اسلامي در اين كشور را عناصري نامطلوب توصيف كرد و از آنان خواست ظرف پنج روز خاك اين كشور را ترك كنند. وزارت امورخارجه كانادا همچنين در بيانيهاي سراسر اتهامآميز عليه كشورمان نوشته بود: «رويكرد كانادا در برابر رژيم ايران به خوبي شناخته شده است. كانادا دولت ايران را به عنوان بزرگترين تهديد براي صلح جهاني و امنيت در جهان امروزين ميشناسد. . . از گردن نهادن به قطعنامههاي شوراي امنيت سازمان ملل در زمينه برنامه هستهاياش سر باز ميزند، به طور مرتب اسرائيل را تهديد ميكند، دست به لفاظيهاي نژادپرستانه و ضدنژاد سامي ميزند و نسلكشي را تهييج ميكند. . . از سوي ديگر، رژيم ايران بياعتنايي آشكاري به معاهده وين و تضمين امنيت ديپلماتها نشان داده است. در چنين شرايطي كانادا نميتواند بيش از اين به حضور ديپلماتيك در ايران ادامه دهد. . . روابط ديپلماتيك ميان كانادا و ايران تعليق شده است. همه ديپلماتهاي كانادايي خاك ايران را ترك كردهاند و به ديپلماتهاي ايراني در اتاوا دستور ترك خاك كشور در پنج روز آينده داده شده است.»
مصادره اموال ايران
در نهايت تخاصم مشهود ديگر كانادا با جمهوري اسلامي ايران، مصادره 13 ميليون دلار اموال كشورمان در خرداد ماه سال گذشته و با اتهام واهي حمايت از تروريسم بود. بر اين اساس، دادگاه عالي اونتاريو در كانادا در آن زمان رأي داد كه ميليونها دلار از محل داراييهاي غيرديپلماتيك ايران به خانواده قربانيان آنچه اين دادگاه حملات گروههاي حزبالله و حماس ناميده پرداخت كند.
سرانجام روابط ايران و كانادا
اما بايد گفت اگرچه دولت كانادا مانع از حق مشروع ايرانيان مقيم اين كشور در تعيين سرنوشت خود شده اما بايد اين نكته را نيز دانست كه دولتمردان اين كشور، تلاشهاي زيادي را براي بازگشت به ايران و بازكردن جاي پاي خود در كشورمان آغاز كردهاند؛ روندي كه ميتواند منافع اقتصادي زيادي را عايد آنها كند. از اين رو لازم است مقامات ديپلماتيك كشورمان با در نظرگيري مصالح ملي، ترتيبي اتخاذ كنند كه كانادا پاسخ تمامي اقدامات ضد ايراني خود را دريافت كند و اگر روزي قرار به بازگشايي سفارتش در تهران بود، با عذرخواهي رسمي و ارائه تضمين براي عدم تكرار رفتارهاي ضد ايراني پاي در اين مسير بگذارد.
