«ماهواره مصباح» يكي از نخستين پروژههاي ماهوارهاي پس از انقلاب محسوب ميشود كه پس از تعريف اوليه در اوايل انقلاب، ساخت نمونه آزمايشگاهي آن در سال ۷۵ توسط سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران (وابسته به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري) آغاز شد. پس از آن، موافقتنامهاي ميان وزارت علوم و وزارت ارتباطات براي ساخت اين ماهواره به امضا رسيد و از سال ۷۷ نيز يك شركت ايتاليايي با امضاي قرارداد با وزارت ارتباطات، مشاركت در ساخت مدل مهندسي و فضايي اين پروژه را آغاز كرد. در نهايت ماهواره مصباح در ۱۲ مرداد سال ۸۴ توسط سيداحمد معتمدي، وزير وقت ارتباطات، رونمايي شد و قرار بود به فضا فرستاده شود، اما به دليل همكاري نكردن كشورهاي روسيه و ايتاليا براي پرتاب آن، سرنوشت اين ماهواره پس از ۱۶ سال همچنان در ابهام قرار دارد.
آن زمان هزينه راهاندازي اين ماهواره ايراني ۱۰ ميليارد تومان اعلام شده بود و با وجودي كه نزديك به ۱۶ سال از طراحي و ساخت آن ميگذرد، اما به دليل مشكلات تحريم در مصادره كشور ايتاليا قرار دارد و اين كشور از تحويل آن به ايران خودداري كرده است. در ابتداي دولت يازدهم، وزير ارتباطات و مسئولان سازمان فضايي ايران، از برنامهريزي براي مذاكره با كشور ايتاليا براي بازپسگيري ماهواره ايراني «مصباح» خبر دادند و پس از شرايط برجام، گفته شد كه اين مذاكرات با سرعت بيشتري در دستور كار قرار گرفته است. محسن بهرامي، رئيس سازمان فضايي ايران آن زمان گفته بود كه «ما به دنبال حل مشكل و پرتاب ماهواره «مصباح» هستيم و مشكلات بينالمللي پرتاب ماهواره «مصباح» پيگيري ميشود.» معاون وزير ارتباطات اظهار داشت كه «روند مذاكرات براي بازپسگيري اين ماهواره به خوبي پيش ميرود و از ما دعوت شده كه در قالب هيئتي از آخرين وضعيت اين ماهواره در ايتاليا بازديد كنيم.»
بهرامي با اشاره به اينكه پيچيدگيهايي در قانون بينالمللي براي ماهواره مصباح ايجاد شده كه در صدد رفع آن هستيم، افزود: «براي پرتاب اين ماهواره زمان دقيقي در دست نيست، اما اقدامات لازم در اين حوزه در حال انجام است.» با وجودي كه طبق اظهارات رئيس سازمان فضايي ايران، پس از برجام پيگيري براي بازپسگيري ماهواره مصباح به صورت جدي تري صورت گرفته است، اما محمدحسن انتظاري معاون سازمان پژوهشهاي علمي صنعتي ايران موضوع تحريم را دليل حل نشدن اين مشكل عنوان كرده است. وي با تأكيد بر اينكه به دليل برخي بلاتكليفيها، اين كار جلو نرفته است، اضافه كرد: در بازپسگيري ماهواره مصباح، كماكان بحث تحريم مطرح است. وي با اشاره به اينكه مدارك اين گزارش براي ارائه به هيئت امناي سازمان پژوهشهاي علمي صنعتي ايران آماده است، گفت: به دليل كاربردي بودن اين پروژه، بخش خصوصي آمادگي خريد و اجراي «ماهواره مصباح» را دارد، اما به دليل مباحث تحريم، اين پروژه همچنان در اختيار كشور ايتاليا است.
