هواي دلنشين و با طراوت و شاداب بهاري بهگونهاي است كه ميتوان در كلانشهرها و شهرهاي بزرگ چندصباحي هواي سالم تنفس كرد. در هواي پاك و سالم تهران ديدني است و ميتوان با يك نظر ابهت دماوند را مشاهد كرد. بايد از همين حالا براي ماههاي آلوده برنامهريزي كرد تا به غول آلودگي چيره شد. حالا كه دولت نتوانسته است با سياستهاي خود كاري براي كاهش آلودگي هوا انجام دهد و شهرداري نيز پا پيش گذاشته است تا آلودگي را تحت كنترل در آورد، بهتر است براي آلودگي هوا چارهاي در نظر گرفته شود تا شهروندان از هواي پاك هم سهمي داشته باشند.
اگر قرار باشد براي حل آلودگي هوا راهحلي در نظر بگيريم بايد اول منابع اصلي آلايندگي شهر را شناسايي كنيم.
تحقيقات نشان ميدهد منابع توليدكننده آلودگي در شهرها بيشتر بخشهاي حملونقل شهري، صنايع شهري و بخشهاي خانگي و تجاري هستند.
در حال حاضر حدود 75 تا 80 درصد از توليد آلايندگيهاي هوا در شهرها بهخصوص كلانشهرها چه در ايران و چه در جهان، مربوط به بخش حملونقل شهري است (در اصفهان 76 درصد، در مشهد 70 درصد و در تهران 80 درصد). اين بخش شامل حملونقل زميني، هوايي و ريلي است كه درصد قابلتوجهي از آن مربوط به حملونقل زميني و بهخصوص خودروهاي سواري و موتورسيكلت است. در واقع تراكم خودروهاي سواري و موتورسيكلتها كه بسيار زياد و در عين حال ناكارا منابع انرژي را مصرف ميكنند يكي از عوامل مهم توليدكننده آلودگي شهري است. البته نبايد از نقش بخش صنايع در تشديد اين آلايندگيها نيز غافل شد؛ صنايعي كه به شكل متراكم و عموماً در اطراف شهرهاي بزرگ استقرار پيدا كردهاند.
درباره حمل و نقل شهري به سه عامل مهم در آلايندگي اين بخش ميتوان اشاره كرد: تراكم تعداد وسايل نقليه، مصرف ناكاراي سوخت وسايل نقليه و نيز كيفيت سوخت مصرفي. به عنوان مثال چنانچه آمار درصد سفرهاي درون شهري با مترو، اتوبوس، تاكسي، دوچرخه و خودرو شخصي را در برنامه پنجم شهر تهران مقايسه كنيم ميبينيم كه اين درصدها در برنامه پنجم برابر با 9/ 7، 22، 22، 4/ 0 و 7/ 47 بوده درحاليكه در سال 93 عملكرد اين درصدها با 4/ 16، 21، 8/ 21، 4/ 0 و 36 برابر بوده است. مقايسه اين ارقام نشاندهنده نزديكي به اهداف برنامه و در برخي موارد عبور از اهداف برنامه پنجم شهر تهران است. حال سؤال اين است كه دليل آلودگيهاي فزاينده كجاست؟
علاوهبر مسائل محيطي (شامل كاهش نزولات جوي و عدم وزش باد موافق) يكي از اين عوامل تعداد خودروهاي سواري و موتورسيكلتهاي موجود در تهران است. مطابق آمار در سال 94 حدود 5/ 3 ميليون دستگاه موتورسيكلت در حال تردد در شهر تهران هستند كه اين تعداد ميتواند منشأ قابلتوجهي در توليد آلايندگي در تهران باشد. براساس گزارش يكي از مراكز آماري، 24 درصد آلودگي هواي تهران مربوط به موتورسيكلتهاست و موتورسيكلتها با توجه به تكنولوژي پاييني كه دارند، بيشتر از خودروهاي سواري آلاينده هستند. از سوي ديگر تعداد قابل توجهي خودرو سواري در تهران حدود 3/ 3 ميليون در حال تردد هستند كه از ظرفيتهاي اين كلانشهر كه تنها 5/ 1 ميليون است، بسيار بيشتر هستند و اين موضوع يكي از مسائل مهم در ايجاد ترافيكهاي طولاني شهري و هدررفت تزايدي سوخت است.
به گزارش تيتر شهر درباره مصرف كاراي سوخت وسايل نقليه نيز آمار قابل قبولي در دست نيست. مطابق آمار حدود 80 درصد از خودروها و نيز 96 درصد از موتورسيكلتهاي در حال تردد در تهران بدون معاينه فني هستند و نظارت جامع و مستمري درخصوص معاينه فني اين وسايل از سوي مراجع نظارتي زيستمحيطي يا انتظامي وجود ندارد. اين در حالي است كه طبق نظارت كارشناسي، معاينه فني خودروها حداقل 23 درصد در كاهش آلودگي هوا و 13 درصد در كاهش مصرف سوخت اثر مثبت دارد. قابل توجه است كه يك خودرو معمولي با رانندگي استاندارد، طبق استاندارد يورو 2 حداكثر مجاز به توليد 7/ 2 گرم آلايندگي(CO، HC وNOx) در هر كيلومتر و طبق استاندارد يورو 4 حداكثر مجاز به توليد 18/ 1 گرم آلايندگي (CO، THCوNOx) در هر كيلومتر است؛ درحاليكه خودروهاي كنوني در كشور بهدليل فرسودگي يا عدم تنظيم موتور و سوخت ناكامل، بهطور متوسط بين 50 تا 100 گرم در هر كيلومتر آلودگي منتشر ميكنند (يعني چيزي در حدود 25 تا 50 برابر حد استاندارد). در خصوص كيفيت سوخت مصرفي وسايل نقليه بايد گفت كه يكي از عوامل مهم و مؤثر در كاهش انتشار آلايندههاي خروجي از خودروها، كيفيت سوخت مورد استفاده در آنهاست. سوخت باكيفيت، گوگرد و بنزن كمتري داشته و از عدد اكتان بالاتري(درجه بهسوزي يا آرامسوزي) برخوردار است و آلايندگي كمتري در نتيجه احتراق ايجاد ميكند و اين در حالي است كه هنوز بهطور كامل دغدغه فروش سوخت بيكيفيت در جايگاههاي سوخت، در بخش سياستگذاري سوخت و انرژي كشور رفع نشده است.
