ناحيه باستاني سيستان و بلوچستان در جنوب شرقي كشورمان و در جوار همسايگي با كشور ايران و افغانستان قرار دارد. بلوچستان با مساحت 155هزار كيلو متر مربع، از شمال به سيستان و كرمان، از مغرب به بشاگرد، از مشرق به خاك كلات و از جنوب به درياي عمان محدود است. در كليت امر نيز بلوچستان به چهاربخش تقسيم ميشود: بخشهاي سراوان، سرحد، بمپور و مكران. وسعت سيستان 4400كيلومتر مربع است(كه 1400 كيلومتر آن باتلاقي است) و سرزميني است پست، واقع در بين كوههاي مكران، نجد، هشتادان و كوههاي افغانستان كه هيرمند(هلمند) در خاك آن جاري است.
نقاط مختلف سيستان و بلوچستان به سبب مجاورت با دريا، نزديكي به دشت لوت و نيز كوهستاني بودن، داراي گونههاي متفاوت آب و هوايي است. در كرانههاي عمان گرما شدت زيادي دارد و وجود رطوبت بر ناسازگاري هوا ميافزايد. در جلگههاي ايرانشهر، بمپور، بنت، نيكشهر و قصر قند هوا گرم و خشك است. در سرحد به علت وجود ارتفاعات، از جمله كوه تفتان، هوا معتدل است.
اينها را نوشتيم كه بگوييم جغرافياي اين منطقه حكايت از آسيب پذيري و كم باراني فاحش دارد كه همين مسئله علت اصلي فقر اقتصادي منطقه به عنوان شاخصترين دليل محروميت محسوب ميشود و متأسفانه بايد گفت استان سيستان و بلوچستان فقيرترين استان ايران شناخته ميشود.
اما بخش مهم ديگر معضل فقر در اين استان به موضوعات تاريخي مربوط ميشود. در گذشتههاي تاريخي اين منطقه به عنوان انبار غله ايران محسوب ميشد كه به مرور به دليل تغييرات آب و هوايي از غناي بالاي اقتصاد اين منطقه كاسته شد، طوري كه اين منطقه به يك منطقه خشك و بياباني مبدل گشت.
تلاش صفويان براي تحت حاكميت در آوردن بلوچستان، دوران غم انگيز سيستان در زمان قاجار به دليل نفوذ و دخالت دولتهاي روس و انگليس در ايران، سياستهاي دو جانبه رضا شاه در قبال اين منطقه و مورد ظلم قرار گرفتن در سايه بيتوجهي به مناطق مرزي و محروم كشور در دوره محمدرضا شاه همگي از موضوعات روشن تشديد فقر و محروميت در اين منطقه است.
با توجه به اينكه در اكثر دورههاي تاريخي، به خصوص در دوره پهلوي يك نگاه مركز محور بردولت حاكم بوده، لذا عمده استانهاي مرزي كشور به خصوص سيستان و بلوچستان از محروميت بالايي برخوردار هستند كه در دوره جمهوري اسلامي ايران تلاش شده به اين محروميتها پايان داده شود.
در كنار فقر و محروميت موجود در منطقه كه دلايل متعدد خود را داراست، موقعيت سياسي منطقه نيز كه در جغرافياي پر تنش و همجوار با كشورهاي افغانستان و پاكستان قرار گرفته، باعث شده است تا محروميتها در اين منطقه دربخشهاي مختلف چون اقتصادي، سواد، سلامت و بهداشت، آگاهي اجتماعي و فرهنگي و ... تشديد شود.
منطقه سيستان و بلوچستان يكي از همان مناطقي است كه گروهكهاي مختلف تلاش ميكنند با بهرهگيري از شرايط جغرافيايي آن به ناامني ايران دامن بزنند.
آنچه در اين بين در خور نوشتن است اقدامات جمهوري اسلامي ايران به ويژه فعاليتهاي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي است كه در سالهاي اخيرتلاش داشته تا در راستاي محروميت زدايي از منطقه، علاوه بر رفع محروميت از چهره اين منطقه، تلاشهاي سياسي و مهمتر از آن فرهنگي و امنيتي را انجام دهد.
رهبر فرزانه انقلاب حضرت آيت الله خامنهاي (مدظلعالي) نيز از زمان تبعيد در اين استان در زمان رژيم طاغوت و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي همواره توجه ويژهاي به اين منطقه كشور داشتهاند تا جايي كه علاوه بر دستورات ويژه ايشان در سفر سال 1381 نسبت به احداث طرحهاي مختلف عمراني، بهداشتي و آموزشي، چندي پيش نيز با موافقت معظم له مبلغ ۵۰۰ ميليون دلار از محل صندوق توسعه ملي براي آباداني استان سيستان و بلوچستان اختصاص داده شد.
به رغم نگاه ويژه رهبر معظم انقلاب، در كنار غفلت دولتها از رفع محروميت در اين منطقه، نقش سپاه در محروميت زدايي سيستان و بلوچستان بسيار تاثيرگذار بوده است و با ورود سپاه به مناطق محروم و خدمت رساني توسط نيروهاي جهادي، چهره محروميت از استان تا حد قابل توجهي برچيده شده است. اجراي طرحهاي اقتصاد مقاومتي سپاه در منطقه ضمن ايجاد اشتغال، به برقراري امنيت پايدار منطقه نيز كمك كرده است، چنانچه كشاورزي در دور تا دور منطقه علاوه بر ايجاد شغل، دژ محكمي در زمينه ايجاد امنيت پايدار هم بوده كه اين مهم به دستان مردم بلوچ و به واسطه غيور مردان سيستاني رقم خورده است.
