هرچند توسعه فضاي سبز در شهر تهران بسيار مشهود است و تا پايان اسفند ماه قرار است هزار هكتار جنگلكاري مورد بهرهبرداري قرار گيرد، احداث پاركها و بوستانهاي شهري و كمربند سبز حاشيهاي در شهر تهران افزايش يافته و سرانهها در حال افزايش است اما تخريب باغات زخم كهنهاي است كه هر از گاهي در گوشهاي از پايتخت سر باز ميكند و نابودي باغات و درختان كهنسال را رقم ميزند. سالهاست مديريت شهري، با تصويب انواع و اقسام بخشنامهها در صدد است جلوي تخريب باغات را بگيرد اما از بين رفتن باغات همچنان اتفاق ميافتد و قوانين و ضوابط و مقررات موجود هم مانع اين كار نميشوند. با اين حال به نيمه اسفند ماه وارد شدهايم و فصل درختكاري آغاز شده است پس بايد با كاشت درخت و حفظ فضاهاي سبز به عنوان شهروندان اين شهر مسئوليتپذير باشيم و اين موجودات زنده را براي حفظ زيست شهري و كاهش تبعات آلودگي هوا پاس بداريم و به سهم خود هركاري ميتوانيم انجام دهيم تا اندك باغات باقيمانده پايتخت براي آيندگان حفظ شود. نه اينكه تصوير و خاطرات آن را در كتابها و تابلوهاي نقاشي و قابهاي عكس ببينيم.
باغهايي كه ديگر نيستند !اگر به نقشههاي هوايي چند سال گذشته تهران نگاه كنيم، ميبينيم فضاي سبز و ميزان درختان موجود در شهر چند برابر امروز بوده كه متأسفانه در نبود نظارتها اكنون بسياري از آنها از بين رفته و درختان يا به عمد خشك شده يا قطع شدهاند.
تهران ظرف مدت 20 سال دو سوم باغهاي خود را از دست داده است. باغهايي كه به عنوان ريه اين شهر آلوده به حساب ميآمد و تأثير بسياري در كاهش آلودگي هوا داشت، اما در سالهاي متمادي به دليل بيتوجهي به باغات بسياري از باغهاي تهران خشك شده و برجهاي بلندي سربرآورده است. اكنون شاهد افزايش از بين رفتن درختان و باغهاي بااصالت تهران هستيم كه ضرورت دارد مجلس قوانين مبارزه با تصرفات غيرقانوني، تغيير كاربري زمين و جنگلخواري و... را به طور جديتر در دستور كار خود قرار دهد. نهادهاي مربوط نيز با جريمه كردن متخلفان به ازاي قطع هر درخت در اصل راه را براي تخلفهاي آتي باز گذاشتهاند در حالي كه انتظار ميرود شهرداري و دولت با متخلفان اين بخش برخوردهاي بسيار جديتري داشته و مانع ادامه كار آنها شوند. كمبود قانون در اين زمينه وجود ندارد بلكه مسئولان بايد هرچه سريعتر زمينههاي صيانت از فضاي سبز شهري و باغهاي پايتخت را فراهم سازند.
كمپين «يه عالمه درخت» منوط به مشاركت نهادهاي مردمي است فصل درختكاري از راه رسيده است چرا هريك از شهروندان به پاس نعمت الهي يك درخت نميكاريم تا شهرمان سبزتر و آبادتر شود؟ باغها ميراث پايتخت است كه ارزش اقتصادي آنها در كاهش آلودگي هوا و افزايش نشاط و شادابي بيحد و اندازه است. حالا شهرداري تهران اين امكان را فراهم كرده است تا شهروندان با سامانه 137 تماس بگيرند و شهرداي با عوامل خود براي كاشت و رسيدگي به باغچههاي شهروندان وارد عمل شود.
همت كنيم در اين چند هفته باقي مانده به پايان سال به ياد گذشتگان و آنهايي كه دوستشان داريم درخت غرس كنيم و عمل نيك برجا بگذاريم. در اين زمينه عضو كميسيون سلامت و خدمات شهري شوراي اسلامي شهر تهران كمپين «يه عالمه درخت» را فرصتي دانست كه مديريت شهري زمينه آگاهسازي مردم و تقويت نقش شهروندان در ايجاد و نگهداري از فضاهاي سبز شهري را تقويت كند. محمد حقاني معتقد است: آنچه بايد به واسطه اين كمپين به مردم يادآوري شود آن است كه شهروندان به نقش خود در زمينه ايجاد فضاي سبز در شهر تهران توجه كنند و وظيفه كاشت درخت، تنها متوجه شهرداري تهران نباشد.
وي ميگويد: برپايي هر كمپين بايد به عنوان فرصتي براي فعالسازي سازمانهاي مردمنهاد، سمنها، انجمنها و عرصه فعالان باشد به طوري كه شهرداري تهران با بهره گرفتن از اين كمپين، در جهت ارتقاي آگاهيهاي مردم اقدام ميكند.
رئيس كميته محيط زيست شوراي اسلامي شهر تهران اين نگاه را كه كاشت و نگهداري از درختان و فضاهاي سبز شهري تنها وظيفه شهرداري تهران است را نادرست توصيف كرد و ميافزايد: آنچه نبايد فراموش كرد آن است كه سهم قابل توجه درختان و باغات شهر تهران توسط مردم اين شهر ايجاد شده است و كمپين نيز بايد با برخورداري از فضاهاي نهادهاي مردمي همچون شوراياريها، اين احساس مسئوليت را در مردم بهوجود آورد تا در سطح محلات اين حساس سازي نتيجه دهد.
حقاني معتقد است: بسيار خوب است اگر در كنار كمپين يه عالمه درخت، موضوع حفظ باغات تهران نيز يادآوري شود و جريان اين كمپين در كنار سازمانهاي مردمنهاد، به آگاهسازي مردم نسبت به جلوگيري از قطع درخت و حفظ باغات شهري نيز اقدام كنند.
بهرهبرداري از 1000 هكتار جنگلكاري در اسفندماه در كنار فعاليتهاي صورت گرفته براي توسعه فضاهاي سبز معاون خدمات شهري شهرداري تهران ميگويد: با اجراي پروژههاي جنگلكاري سال جاري، مساحت كمربند سبز اطراف شهر تهران بالغ بر 39100 هكتار ميشود.
مهندس مجتبي يزداني معتقد است حفظ و صيانت از حريم شهر تهران خصوصاً دامنه جنوبي البرز، يكي از مهمترين كاركردهاي طرح توسعه كمربند سبز اطراف شهر تهران محسوب ميشود كه عملاً امكان تعرض و دستاندازي به اراضي ملي و بالاي خط تراز 1800 متر را گرفته است.
اين طرح با هدف كاهش اثرات آلودگي هواي شهر تهران و همچنين ايجاد فضاي تفرجي براي شهروندان محترم به اجرا در آمده است.
يزداني ميافزايد: سازمان بوستانها و فضاي سبز شهر تهران بر اساس احكام برنامه پنج ساله دوم شهرداري تهران سالانه توسعه 1000 هكتار جنگلكاري را در دستور كار خود قرار داده است كه در برنامه سال جاري نيز توسعه كمربند سبز شهر تهران در پروژههاي جنگلكاري البرز مركزي، غدير، حاشيه رودخانه كن، تلو (فاز2)، مجتمع پردازش آرادكوه و طرح توسعه شمال غرب پارك جنگلي كوهسار در اراضي حاشيه مناطق يك، 4، 5، 20، 21 و... با مجموع مساحت 1000 هكتار به انجام رسيده و 15 اسفند ماه به بهرهبرداري رسيد.
وي گونههاي گياهي مورد استفاده در اين پروژهها را درختان داغداغان، توت نرك، زبان گنجشك، ارغوان، اقاقيا، زالزالك، سرو نقرهاي، زيتون، گردو، بادام، كاج سياه، بادامك، آلبالوي وحشي، تنگرس، گردو، بلوط، پسته و سرو نقرهاي برشمرد كه همگي گياهان بومي يا سازگار با شرايط آب و هوايي منطقه است.
جهت آبياري نهالهاي كاشته شده از روش آبياري تحت فشار استفاده ميشود كه اين روش استفاده بهينه از منابع آبي و همچنين كاهش هزينه آبياري از طريق حذف آبياري با تانكر را به دنبال داشته است.
كاشت 4 ميليون لاله در آستانه سال 1396 در پايتخت چندي پيش در مراسم كاشت لاله فصلي تهران با عنوان «تهران بوستان لالهها» بيش از 50 هزار لاله در مجموعه بهشت زهرا (س) در قطعات شهدا كاشته شد.
در مراسم كاشت لالههاي فصلي شهر تهران در قطعات شهدا در بهشت زهرا (س) آقاي مهندس علي محمد مختاري با بيان اينكه كشور ما مديون خانواده شهدا است، ميگويد: هر چقدر هم كه كار كنيم براي خانواده شهدا باز هم كم است.
همچنين اكبر توكلي، مديرعامل سازمان بهشت زهرا (س) در مراسم كاشت لاله در بهشت زهرا (س) با بيان اينكه طي پنج سال گذشته سازمان بوستانها و فضاي سبز شهر تهران تحولي اساسي را در اين مجموعه آغاز كرده، ميگويد: كاشت بيش از 7 هزار درخت توت و همچنين 50 درصد فضاي سبز بهشت زهرا (س) با كمك اين سازمان انجام شده است و 156 هزار نهال در حرم مطهر به ياد شهدا و مادران شهدا در سالهاي گذشته نيز غرس شده است.
آبهاي خام سفرههاي زيرزميني هدر ميرود اگر صبحهاي زود در برخي خيابانها جويهاي آب را نگاه كنيد مشخص ميشود كه آبهاي خام در جويها توسط پمپها پمپاژ شده و به هدر رود و گاهي برخي از رانندگان از اين آبها براي شستوشوي وسايل نقليه خود استفاده ميكنند. حال جاي اين سؤال باقي ميماند كه مسئول ساماندهي استفاده بهينه از اين آبهاي خام چه دستگاهي است و هرچند به دلايل متعدد از تعداد باغهاي پايتخت كاسته ميشود ولي توسعه و احداث فضاهاي سبز در شهر بسيار مشهود است و هر روز در حال افزايش است كه اين فضاهاي سبز نيازمند آب و آبياري است و شهرداري در سالهاي گذشته تاكنون با استفاده از تكنولوژيهاي متعدد از برخي آبهاي جاري و خام استفاده بهينه را كرده است و آبياري قطرهاي در بزرگراهها همچون بزرگراه مدرس نمونه بارز آن است.
در خصوص شيوههاي مديريت آب خام و آبهاي جاري لازم است تا شبكههاي فاضلاب شهري هرچه سريعتر تكميل شود و با اين حال به گفته خسرو ارتقايي، مديرعامل شركت آب منطقهاي تهران، شهرداري تهران در حال حاضر ٢٠٠ ميليون مترمكعب از منابع آب سفرههاي آب زيرزميني استفاده ميكند كه ١٣٠ميليون مترمكعب از اين مصارف مجاز و بيش از ٧٠ ميليون مترمكعب برداشتهاي شهرداري از منابع آب سفرههاي زيرزميني غيرمجاز است.
يكي از مشكلات اساسي كه شهرداريها به وجود ميآورند اين است كه فضاهاي سبز بيشتر از حد لازم آبياري ميشود. اين امر منجر به اين ميشود كه آب در پيادهروها، خيابانها و اتوبانها جاري شده و به هدر رود. اين مسئله سبب مصارف بيشتري در ساير حوزهها ميشود. از جمله اينكه خودروهايي كه با عبور از خيابانها، آب به آنها پاشيده شده، مجبور ميشوند به شستوشوي خودروهاي خود اقدام كنند كه اين امر مصرف آب بيشتري را ميطلبد. در عين حال آبياري فضاي سبز بهگونهاي است كه آب بيشتري سرريز ميشود.
محمد حقاني، رئيس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران در اينباره ميگويد: تا پيش از دهه 70 غالب فضاهاي سبز تهران با استفاده از آب شرب آبياري ميشد، اما پس از آن و طبق توافقي با شركت آب منطقهاي قرار بر اين شد كه شهرداري براي آب پاركها اقدام به حفر چاه مجاز كند. مسئله اين جاست كه در آن سالها ما با كم آبي چنداني مواجه نبوديم و سفرههاي زيرزميني نيز در وضعيت خوبي به سر ميبردند. در اين سالها و با افزايش ساخت و سازها و بهرهبرداري از آبها شرايط به گونهاي ديگر پيش رفته است.
رئيس كميته محيط زيست شوراي شهر عملكرد شهرداري را نسبت به برداشت از آبهاي زيرزميني چندان مناسب توصيف نميكند و ميافزايد: اگرچه شهرداري در اين سالها با تغيير سيستمهاي آبياري و استفاده از آبياري قطرهاي سعي داشته مصرف خود از آبهاي زيرزميني را كاهش دهد، اما براي اين موضوع نيازمند اصلاح تمام رويكردها هستيم. هم شهرداري و هم شركت آب منطقهاي هر دو از منابع زيرزميني استفاده ميكنند.
حقاني معتقد است: با توجه به مشكل كم آبي كه شهر تهران با آن مواجه است درحال حاضر صرفهجويي در مصرف آب بهترين راهحل است. اگر به روال قبل ادامه بدهيم، مشكلات بيشتر ميشوند. او با اشاره به نشست زمين در همه جاي تهران ميگويد: كاهش آبهاي زيرزميني اثرات زيستمحيطي فلجكنندهاي دارد. ۳۰درصد از آب شرب مورد نياز شهر تهران از جريانهاي آب سطحي تأمين ميشود اما ۵۰ درصد از نياز آب شهر تهران از آبهاي زيرزميني استخراج ميشود و كاهش آبهاي زيرزميني همانطور كه گفتم خطرات جبرانناپذيري دارد.
