بررسی مزایا و معایب کسب و کارهای اینترنتی و سنتی:

بالاخره آژانس تلفنی بگیریم یا اینترنتی؟

اسمارت‌فون‌ها مهلت قانونی شدن به ایده‌های نو را نمی‌دهند برای پدیده سوپرمارکت‌های آنلاین یا تاکسی‌های مجازی هم همین اتفاق افتاد؛ این کسب و کارها قبل از اینکه به مرحله قانون‌گذاری برسند در دست جامعه افتادند.

 کسب و کارهای مجازی با همه جذابیت‌ و مزایایشان تبدیل به دردسر بزرگی برای اصناف سنتی شدند. اسمارت‌فون‌ها کار را به جایی رسانده‌اند که صدای همه درآمده است، از رئیس اتحادیه مشاوران املاک که وعده داده «دیوار را خراب می‌کنم» بگیر تا نایب رئیس اتحادیه موسسات اتومبیل کرایه که دل پری از اوضاع تاکسی‌های آنلاین دارد. کوتاهی نهادهای بالا دستی هم شاید نقش مهمی در این جدال‌های لفظی داشت.

 به نظر می‌رسد مردم به راحتی به تکنولوژی‌هایی که در گذشته کمی ترسناک بود اعتماد کرده و اصناف سنتی را تنها گذاشتند. مشاور مرکزتجارت الکترونیک وزرات صنعت، کیوان نقره کار می‌گوید خلاءهای قانونی اصناف کار دستشان داد و حالا نوبت نهاد‌های بالا دستی است که فکری به حال این وضع کرده و فضای تعامل و همکاری را بین این دو گروه ایجاد کنند. امروز پای صحبت یک کارشناس، نایب رئیس اتحادیه موسسات اتومبیل کرایه، یک راننده و چند مسافر نشسته‌ایم.

خلا قانونی در اصناف سنتی ما یکی دو تا نیست

اصناف سنتی قافیه را به سادگی باختند. خلاءهای قانونی در اصناف سنتی زیاد بوده و هست. استارت‌آپ‌های تازه دست روی همین نقاط ضعف گذاشتند. مجهز نبودن کلانشهرها به تاکسی تلفنی شاید اولین حفره قانونی این صنف بود. اینکه ماشین‌هایی که موسسات اتومبیل کرایه برای مسافران‌شان می‌فرستاند حتی دستگاه‌ کارت‌خوان سیار نداشتند را می‌توان حفره دوم دانست.

به نظر می‌رسد اگرچه هنوز همه این مشکلات سر جای خود هستند اما هاشمی تیرآبادی از برنامه‌هایی می‌گوید که در سر دارد.

دعواهای لفظی تاکسی‌های سنتی با نمونه‌های مجازی تازه

هاشمی تیرآبادی نایب رئیس اتحادیه موسسات اتومبیل کرایه به خبرنگار جوان آنلاین می‌گوید: مردم چگونه به تاکسی‌های اینترنتی اعتماد می‌کنند؟ این تاکسی‌ها در بعضی مواقع از آژانس‌ها هم گران‌تر بوده و کسی امنیت آنها را تضمین نمی‌کند. این در حالی است که شهرام شاهکار مدیرعامل یکی از این شرکت‌ها به خبرنگار جوان آنلاین می‌گوید:«برای بالاتر رفتن امنیت کار و مسافر، نرم افزار اسنپ به گونه‌ای طراحی شده که کاربر مسافر تمام مشخصات راننده مثل عکس، نام، نام خانوادگی، مدل و شماره پلاک خودرو را می‌بیند. همچنین در صورت نیاز امکان بررسی دقیق مکان کاربر راننده و کاربر مسافر وجود دارد.» او در ادامه توضیح می‌دهد: شخصی که قصد دارد به عنوان کاربر راننده عضو اسنپ شود، باید در مصاحبه حضوری شرکت کند. از هر فرد متقاضی مدارک مورد نیاز مانند گواهی عدم سوءپیشینه، گواهینامه، کارت ماشین، کارت ملی، بیمه‌نامه و معاینه فنی اخذ، بررسی و اسکن آن در پروفایل وی ثبت می‌شود. در صورت موفقیت در مصاحبه و بازرسی کامل وسیله نقلیه راننده توسط متخصصین کنترل کیفی اسنپ، گام بعدی یعنی آموزش کامل رفتاری با مسافر و نحوه استفاده از نرم‌افزار اسنپ توسط واحد آموزش اسنپ به انجام می‌رسد. در نهایت پس از طی تمامی مراحل ثبت‌نام، کاربر راننده فعالیت خود را در اسنپ آغاز می‌کند.

هاشمی تیر آبادی اما نظرات دیگری دارد: از راننده‌های ما هر روز، قبل از شروع کار، تست گرفته می‌شود. مصرف مخدر یا مشروبات الکی، برخوردهای عصبی و هر کاری که مسافر را آزار دهد، پیگرد قانونی دارد. چیزی که مورد توجه تاکسی‌های اینترنتی نیست.

تاکسی‌های برقی در راه هستند

«قرار است تاکسی‌های برقی را وارد کرده و با قیمت نهایت 50 میلیون‌ تومان در اختیار راننده‌هایمان بگذاریم.» هاشمی تیر آبادی این خبر را داده و در ادامه می‌گوید: طبق آخرین آمار، ما 54 هزار راننده در آژانس‌های زیر نظر خود داریم که حالا کار و کاسبی‌شان کساد شده است. این صنف پر از بازنشسته‌هایی است که تنها راه درآمدشان همین بوده و حالا کم کار شده‌اند. سوال من این است؛ این چجور کارآفرینی است که کرده‌اند؟ کارآفرینانی که نان عده‌ای را بریده‌اند؟ او از مردم خواست برای یک یا دو هزار تومان ارزان‌تر، تن به هر سیستم تازه‌ای ندهند و همه عواقب را در نظر بگیرند. «تا یک ماه دیگر اتفاقات تازه‌ای برای موسسات اتومبیل کرایه می‌افتد» جمله‌ بعدی هاشمی تیرآبادی است. او به مردم قول می‌دهد که تا کمتر از یک ماه دیگر، خلاءهای موجود در اتومبیل کرایه‌های سنتی را بر طرف و سیستم‌های تازه‌ای راه اندازی شوند. نصب دستگاه‌های کارت‌خوان سیار روی این ماشین‌ها، وعده‌ دیگر این مقام مسئول است.

اگر یک راننده بودم...

میان این همه هیاهو، پای صبحت راننده‌ها نشستن هم عالمی دارد. محمود قدسی شاید ایده‌آل‌ترین مورد این داستان باشد. دو سال پیش راننده‌ یکی از آژانس‌های شمال تهران بوده و حالا یک سالی می‌شود برای اسنپ کار می‌کند. «تو آژانس که بودم همیشه پر می‌رفتم و خالی برمی‌گشتم. از طرفی سرویس‌های به اصطلاح تپل، خیلی وقت‌ها مال سوگلی‌های آژانس بود اما الان خودم حق انتخاب سرویس دارم.» او می‌گوید: «من محیط آژانس را دوست نداشتم اما خیلی راننده‌ها آن محیط را ترجیح می‌دادند. حق کمیسیون آژانس هم خب حداقل 15 درصد بود اما الان 13 درصدش برای اسنپ هست. در ساعت های اوج ترافیک هم به راننده‌ها جایزه می‌دهد و این خیلی برای ما ارزش دارد.» او البته معتقد است مسافران در مدل اینترنتی سواستفاده‌های بیشتری از راننده می‌کنند: «خیلی وقت ها مردم درخواست می‌دهند و وقتی می‌رویم می‌فهمیم سرکاری بوده. این موضوع کمی اذیت کننده است.»

نهادهای بالا دستی باید مرزها را بردارند

سایت‌های فروش خانه یا کالاهای دست دوم که به بازار آمدند، کسی فکرش را هم نمی‌‌کرد که به این سرعت توسط جامعه پذیرفته شوند. اجناس این سایت‌ها با اینکه کارشناسی نشده قیمت‌گذاری می‌شوند و در بعضی موارد حتی کیفیت پایینی دارند، به راحتی فروخته می‌شوند. اینکه پیش از این سایت‌ها، محلی ساماندهی شده برای خرید و فروش اجناس دست دوم در کشور وجود نداشت را می‌‌توان عامل اصلی این موفقیت مجازی دانست. خیلی قبل‌تر از این حرفا باید مسئولین به فکر دهک‌های کم درآمد می‌افتادند. کسی که کلکسیونی از دوچرخه دست دوم می‌خواست، به کدام نهاد، فروشگاه یا سایت باید مراجعه می‌کرد؟

کیوان نقره کار می‌گوید حالا وقت جنبیدن نهادهای بالا دستی است. آنها وظیفه دارند فضای تعامل و همکاری بین اصناف سنتی و کسب و کارهای مجازی ایجاد کنند. او به عنوان مشاور مرکز تجارت الکترونیک وزارت صنعت می‌گوید: ما خودمان هنوز با اصناف سنتی مشکل داریم.

تکنولوژی منتظر قانون‌گذاری نمی‌ماند

«اسمارت‌فون‌ها مهلت قانونی شدن به ایده‌های نو را نمی‌دهند.» این را مشاور مرکز تجارت الکترونیک وزرات صنعت می‌گوید. نقره‌کار معتقد است اول خود فناوری می‌آید، بعد بومی می‌شود.» برای پدیده سوپرمارکت‌های آنلاین یا تاکسی‌های مجازی هم همین اتفاق افتاد؛ این کسب و کارها قبل از اینکه به مرحله قانون‌گذاری برسند در دست جامعه افتادند.

مردم چه می‌گویند؟

يك شهروند پای ثابت تاکسی سرویس‌های اینترنتی است به خبرنگار جوان آنلاین می‌گوید: «چرا باید آژانس بگیرم وقتی هر زمان اراده می‌کنم می‌توانم با کمترین پول سوار تاکسی دربستی بشوم؟ مدل ماشین ها و برخوردهای آنها هم که هزار بار بهتر از آژانس است.» فرناز جعفری دانشجوی کارشناسی ارشد معماری است. او توضیح می‌دهد «مشکل اصلی من حمل پول نقده، سختمه. چرا از این امکان استفاده نکنم و خودمو همش معطل صف‌های عابر بانک کنم؟» علی رضازاده اما نظر دیگری دارد. علی می‌گوید «این تاکسی ها هم مشکل خودشون را دارند. هفته پیش یکی از آنها از خیابان نوفل لوشاتو درخواست منو قبول کرده بود که در میدان امام خمینی بودم! حساب کنید 20 دقیقه در سرما صبر کردم و نیامد. آخر هم لغو سفر کردم. همون موقع یک تاکسی دربست می‌گرفتم خیلی بهتر نبود؟»

اگرچه ارزانی و سرعت تبدیل به دو فاکتور مهم تاکسی‌های مجازی شدند اما بررسی‌های خبرنگار جوان آنلاین نشان می‌دهد یکی از ضعف‌های مهم این تاکسی‌ها، محاسبه غیرمنصفانه سفرهای داخلی است. در حالی که این شرکت‌ها، مسافت‌های بسیار کوتاه را گاهی تا شش هزار تومان قیمت‌گذاری می‌کنند، آژانس‌های مسافربری برای همین مسیر‌ها با نام «داخلی» هم سریع‌تر می‌رسند و هم بین 3 تا 5 هزار تومان از مسافر درخواست می‌کنند.


واعظی: همه دنیا در حال تغییر است

اصناف سنتی و کسب و کارهای تازه نباید برای هم اصطکاک ایجاد کنند؛ این راه چاره نیست. به نظر می‌رسد این تقابل کم کم در سطح کشور و به خصوص پایتخت‌ها تا جایی پیش رفته که محمود واعظی به مهر گفته است: باید با برنامه‌ریزی تعادل را میان این دو مدل کسب و کار ایجاد کنیم تا هر دو طرف بدون چالش بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تاکید بر اینکه این مساله مختص ایران نیست، ادامه داد: دنیا در حال تغییر است و ابزارهای ارتباطی که در اختیار ما قرار دارد به سمت مدرن شدن ما را سوق می دهد و نمی‌توان دیگر با ابزارهای سنتی زندگی کرد. بر این اساس باید کارآیی این ابزارها مشخص شود.

به عقیده واعظی وظیفه دولت است که فضایی به وجود آورد که کسب و کارهای جدید اینترنتی و آنلاین به راحتی ایجاد شوند و از سوی دیگر کسب و کارهای سنتی از این فضا، خسارت نبینند و مزاحمتی برای هیچ یک ایجاد نشود. باید کسب و کارهای نوپا و سنتی با یکدیگر کار کنند و خود را رقیب یکدیگر ندانند.

وزیر ارتباطات تاکید کرد: در زمینه برخی از این فعالیت‌های نوین با کمبود قانون و مصوبه مواجه هستیم. البته ما در هر جایی که با این کمبودها مواجه شویم تا جاییکه بشود از طریق تصویب مصوبه در کمیسیون تنظیم مقررات و ارتباطات، سعی میکنیم مشکلات بخش خصوصی را حل کنیم.

از شیر مرغ تا جان آدمی‌زاد مجازی شده است

آب راه خود را پیدا می‌کند. کیوان نقره‌کار به خبرنگار جوان آنلاین می‌گوید: «اگر یوتیوب را بدون فیلتر داشتیم، هیچ وقت آپارات شکل نمی‌گرفت. »

او معتقد است سایت اتحادیه‌ها و اصناف سنتی تغییر را سخت می‌پذیرند. باید فضایی ایجاد شود که اتحادیه‌ها با فناوری آشتی کنند و قیمت خدمات‌شان متعادل شود. مشاور مرکز تجارت الکترونیک وزارت صنعت معتقد است آژانس‌های مسافربری، املاک، سوپرمارکت‌ها و همه صنف‌هایی که رقیب مجازی پیدا کرده‌اند باید مزایای خود را بیشتر کرده و تن به رقابت دهند.

اما واقعیت این است که تا همین چند سال گذشته حتی خود جامعه هم در برابر این تغییرات مخالفت می‌کرد اما سرعت نفوذ تکنولوژی تا جایی بالا بود که یخ مردم را هم شکست. وقتی همه چیز مجازی شده یا در حال مجازی شدن است، مقاومت کردن در برابر این سیل، بیهوده است. کاش میان این بگو مگوهای اصناف و استارت‌آپ‌ها، نهادهای بالا دستی فکری می‌کردند که نه سیخ بسوزد، نه کباب.