پيروزي دونالد ترامپ نامزد راستگراي جمهوريخواهان در انتخابات 8 نوامبر 2016 نه فقط شوك بزرگي براي مردم و سياستمداران امريكايي بود، بلكه واكنشهاي متفاوتي را در سطح بينالمللي برانگيخت. به ويژه پيروزي ترامپ پيامدهاي گستردهاي در وهله نخست در بازارهاي مالي و بورسها در اروپا و آسيا و در وهله بعد بر روندهاي سياسي و امنيتي اقتصادي نزديكترين شريك امريكا يعني اروپا بر جاي گذاشت. در واقع اروپاييها با توجه به نگرانيهايي كه از قبل در باره روي كار آمدن ترامپ به دلايل مواضع غيرمتعارف وي داشتند اكنون كابوس خود را تعبير شده مييابند و به همين دليل دچار نگراني شديدي در باره آينده روابط سياسي، اقتصادي و تجاري و امنيتي و نظامي امريكا و اروپا شدهاند. به ويژه اين نگرانيها در باره مواضع و سياستهاي اقتصادي و مالي ترامپ نمود دارد. اولويت ترامپ بهبود جايگاه اقتصادي امريكا بهويژه افزايش ميزان كارآفريني در اين كشور است. بهراستي يكي از محورهاي بنيادي تبليغاتي وي، بهبود وضعيت اقتصادي امريكاييها بوده است. ترامپ هوادار كاهش مالياتها بهويژه براي طبقه توانگر و سرمايهدار است. هدف وي، تشويق سرمايهداران به سرمايهگذاري هرچه بيشتر در داخل امريكا براي جلوگيري از سرمايهگذاري شركتهاي امريكايي در بيرون از اين كشور و حفظ و افزايش فرصتهاي كاري امريكاييها است. افزون بر اينكه وي خواهان گفتوگوي دوباره بر سر پيمانهاي تجاري با كشورهاي ديگر است. ترامپ از قبل وعده داده بود كه اگر روي كار بيايد، سياستهايي كاملاً بر خلاف سياستهاي اقتصادي دموكراتها اتخاذ خواهد كرد كه مسلماً اين مسئله در بعد خارجي آن به معناي كنار گذاشتن روندهاي جهانيسازي به ويژه انعقاد پيمانهاي تجاري با شركاي خارجي مانند پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس آرام (تي پي پي) و پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس اطلس (تي تياي پي) و نيز مقابله با سياستهاي اقتصادي بزرگترين اقتصاد جهان پس از امريكا يعني چين خواهد بود.
ترامپ و پيمانهاي تجاري
ترامپ در اواخر آبان وعده داد در نخستين روز آغاز دوره رياست جمهوري خود، دستور خروج اين كشور از پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس آرام موسوم به «شراكت ترانس پاسيفيك» (تي پي پي) را صادر خواهد كرد. ترامپ با فاجعه بار خواندن اين پيمان براي امريكا اظهار داشت تلاش خواهد كرد درباره توافقنامههاي تجاري عادلانه و دوجانبهاي مذاكره كند كه به اشتغالزايي در امريكا كمك كند. رئيسجمهوري منتخب امريكا تصريح كرد از تيم انتقال قدرت خود خواسته فهرستي از اولويتها و اقدامات ضروري در حوزههاي مختلف از جمله زمينههاي تجارت، مهاجرت، امنيت ملي و ديگر موضوعات را تهيه كند تا در روز نخست فعاليت دولتش، در ارتباط با آنها اقدام شود. به نظر ميرسد ترامپ در خصوص تجديد نظر در مناسبات تجاري اين كشور با شركاي خارجي مصمم است. ترامپ در جريان رقابتهاي انتخابات رياست جمهوري امريكا بارها تأكيد كرده بود قراردادهاي تجارت آزاد اين كشور با شركاي خارجي همگي به ضرر امريكا و كارگران امريكايي بوده است. وي تأكيد كرده است صاحبان سرمايه در امريكا در لواي پيمانهايي همچون قرارداد تجارت آزاد امريكاي شمالي (نفتا) كارخانجات را به كشورهايي همچون مكزيك منتقل كردهاند تا با كاهش هزينه توليد، سودهاي كلان به جيب بزنند. اين در حالي است به اعتقاد منتقدين تجارت آزاد، انتقال سرمايه به خارج از مرزها موجب بيكاري كارگران امريكايي شده است. البته پيمان تجارت «نفتا» كه بين كانادا، امريكا و مكزيك منعقد شده، به مورد اجرا گذاشته شده و ناديده گرفتن آن از سوي ترامپ با توجه به پيامدهاي سياسي، اقتصادي و حقوقي آن مسلماً در اولويتهاي دولت جمهوريخواه آينده امريكا قرار ندارد. در مقابل، پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس آرام هنوز در كنگره امريكا تصويب نشده و ترامپ قادر است طي فرماني، امضاي دولت امريكا را پس بگيرد. امريكا در سال 2008 به مذاكرات براي عضويت در پيمان شراكت ترانس پاسيفيك پيوست و نهايتاً سند الحاق به آن را در فوريه 2016 امضا كرد. با اين حال، در همان زمان هم مشخص بود كه كنگره تحت كنترل جمهوريخواهان از تصويب اين پيمان خودداري خواهد كرد. از ديدگاه جمهوريخواهان، اين گونه پيمانها، فقط در راستاي منافع شركاي تجاري خارجي امريكا است كه از مزاياي حذف تعرفههاي تجاري براي دسترسي به بازار گسترده امريكا برخوردار ميشوند و باعث حذف مشاغل در اين كشور ميشوند. اين مخالفتها موجب شد باراك اوباما رئيسجمهوري دموكرات امريكا نهايتاً تصميمگيري در مورد عضويت در پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس اطلس و نيز پيمان تجارت آزاد دو سوي اقيانوس آرام را به دونالد ترامپ بسپارد. ترامپ تأكيد كرده است به جاي توافقنامههاي چند جانبه تجاري، توافقنامههاي دوجانبه را با شركاي تجاري امريكا در آن سوي اقيانوس آرام و اقيانوس اطلس امضا خواهد كرد كه به گفته وي، حفظ مشاغل را در داخل امريكا تضمين كند. با اين همه مشخص است كه به دليل اهميت و حجم اقتصاد و تجارت امريكا بدون حضور امريكا اين پيمانها نه فقط كارايي خود را از دست خواهند داد بلكه ديگر كشورهايي نيز كه اين پيمانها را امضا كردهاند انگيزه و تمايل خود براي ادامه عضويت در اين توافقنامههاي تجاري چند جانبه را از دست خواهند داد.
جمعبندي
رويكرد ترامپ در مخالفت با پيمانهاي تجارت آزاد به معناي مخالفت با روند جهانيسازي است كه اين نيز زنگ خطر را براي ديگر كشورها و سازمانهاي مالي و اقتصادي بينالمللي به صدا درآورده است. در اين زمينه صندوق بينالمللي پول بر لزوم بازنگري درباره پيامدهاي جهانيسازي در پي پيروزي دونالد ترامپ در انتخابات رياست جمهوري امريكا تأكيد كرد. از ديدگاه اين نهاد مالي بينالمللي، پيروزي ترامپ ثابت ميكند بايد توجه بيشتري به پيامدهاي جهانيسازي و تجارت بينالمللي صورت گيرد. اين صندوق تأكيد كرد امريكا همچنان به طور كامل در برابر آن و ديگر نهادهاي بينالمللي پايبند خواهد بود. بايد متذكر شد كه با توجه به سرشت تجاري و بازاري ترامپ ميتوان گفت كه وي در موارد مقتضي و مواجه شدن با مخالفتهاي گسترده، به سرعت موضع خود را تغيير ميدهد. لذا ميتوان پيشبيني كرد كه با وجود ارائه ديدگاههاي تند و افراطي و نامتعارف در مورد مسائل مختلف از جمله موضوعات تجاري و اقتصادي از سوي ترامپ، با توجه به نگرش عملگرايانهاش، در صورت مواجه شدن با مخالفتهاي جدي يا مواجهه با واقعيات غير قابل اجتناب، مواضعي متفاوت با رويكردهاي كنوني خود از جمله در زمينه توافقنامههاي تجاري با ديگر كشورها و مناطق جهان اتخاذ خواهد كرد.
