بيش از يك سال از عمر برجام گذشته است و شركتهاي خارجي از دور براي ايران دست تكان ميدهند؛ نهايت رفت و آمدها به امضاي تفاهمنامههايي كه غيرتعهدآور است خلاصه شده است چه در بالادست و چه در پايين دست. هرچند تابوي سرمايهگذاري در ايران كمي «ترك» برداشته است اما همانطوركه پيش بيني ميشد همه شركتهاي خارجي در انتظار تعيين تكليف انتخابات رياست جمهوري امريكا بودند.
گرچه هر دو كانديداي رياست جمهوري اين كشور مواضع ضد ايراني خود را بارها تكرار كردند و برجام را نقطه ضعفي براي امريكا برشمردند ولي با توجه به همراهي هيلاري كلينتون با دموكراتها خطر رياست جمهوري وي براي روند سرمايهگذاري در ايران كم خطرتر از دونالد ترامپ بود.
ترامپ همان ترسي بود كه فرستادههاي شركتهاي خارجي از آن واهمه داشتند و طرفهاي ايراني خود را توصيه ميكردند كه براي شكست ترامپ دعا كنند. طي روزهاي اخير تحليلهاي متفاوت و مختلفي درباره آينده امريكا و ترامپيزه شدن سياستهاي اين كشور گفته شده است اما بدون ترديد رئيسجمهور ايران و دستگاه ديپلماسي ايران بيشتر از همه نگران هستند؛ به همين دليل بود كه اندكي پس از پيروزي ترامپ حسن روحاني و محمدجواد ظريف از لزوم پايبندي امريكا به برجام گفتند.
اين موضعگيريها نشان ميدهد دولتمردان ايران از تبعات انتخاب ترامپ نگراني دارند و از مانعتراشيهاي احتمالي در اجراي برجام متأثرند زيرا سه سال است ورود سرمايهگذاري خارجي را به برجام گره زدهاند. شكست در اجرايي شدن اين روند يا كند شدن آن بهشدت براي دولت گران تمام خواهد شد. آنها براي مردم انتظار ايجاد كردند كه با برجام همه چيز تغيير رنگ ميدهد و جاده توسعه و سرمايهگذاري و رونق اقتصادي صاف ميشود و همين انتظارسازي جامعه را نسبت به دولت بدبين كرده است.
فضاي خوف و رجا هم ميان دولتمردان و هم تحليلگران و شركتهاي خارجي بهخوبي ديده ميشود. به عنوان نمونه ريچارد نفيو طراح اصلي تحريمهاي ايران پس از پيروزي ترامپ گفت: با توافق اتمي ايران خداحافظي كنيد. احتمال كمي وجود دارد كه برجام باقي بماند.
سخنگوي كاخ سفيد هم در واكنش به اين نگرانيها تنها به بيان اين نكته اكتفا كرد كه امريكا نسبت به اجراي برجام تا پايان روز كاري باراك اوباما متعهد است. ژان مارك آيرو وزير امور خارجه فرانسه هم ساعاتي پس از پيروزي ترامپ در موضعي جالب گفت: دوست امريكا هستيم و منتظر سياستهاي جديد اين كشور ميمانيم: دو كشور بايد هرچه زودتر مواضع خود را درباره ايران مشخص كنند.
فرانسويها كه حساب بسياري روي حضور در صنايع ايران به ويژه صنعت نفت باز كرده بودند بيشتر از همه نگران هستند و فوراً از واشنگتن خواستهاند تكليف آنها را روشن كند. چنين خواستهاي بسيار زود مطرح شد و نشان داد ممكن است همه چيز تغيير يابد.
در همين رابطه خبرگزاري رويترز به نقل از تعدادي مقام دولتي ايراني كه نام هيچكدام را فاش نكرد، نوشت: پيروزي ترامپ در انتخابات رياست جمهوري امريكا، باعث تضعيف روحاني و نگراني سرمايه گذاران خارجي خواهد شد.
يك مقام ارشد در وزارت اقتصاد به اين خبرگزاري انگليسي گفت: «با پيروزي ترامپ، حتي شركتهاي اروپايي نيز براي سرمايهگذاري در ايران بيرغبت خواهند شد... در بهترين حالت، آنها سياست صبر كردن و نظاره كردن نتيجه را درپيش خواهند گرفت... اين به اعتبار روحاني و برنامههاي اقتصادياش ضربه خواهد زد.»
رويترز به نقل ازرضا سرداري كه به عنوان يك تاجر ايراني معرفي ميكند، نوشت: «با پيروزي ترامپ، شركتهاي خارجي بزرگ و حتي متوسط، بانكها و ديگر سرمايه گذاران محتاطتر خواهند بود تا در ايران سرمايهگذاري كنند. اين دقيقاً زماني كه به جذب سرمايهگذاران خارجي اميد داشتيم، به اقتصاد ما ضربه خواهد زد.»
از سويي ديگر وليد فارِس يكي از مشاوران سياست خارجي ترامپ گفت: وي به زودي تغييرات در مفاد توافق ايران و 1+5 (برجام) را خواستار خواهد شد. اين مشاور لبنانيالاصل ترامپ كه از موضع كنوني وي در خصوص برجام هم خبر داشت، گفت: «پاره كردن اين توافق، براي دنيا گران تمام ميشود. او (ترامپ) ميخواهد آن موافقتنامه را كه در فضايي بينالمللي منعقد شده، بگيرد و سپس آن را مرور كند.»
آسوشيتدپرس هم در گزارشي نوشت: ترامپ از نابودي برجام سخن نگفته است اما ميگويد كه توافق را چنان سختگيرانه نظارت خواهد كرد كه تهران راه فراري نداشته باشد. قانونگذاران جمهوريخواه در كنگره امريكا در حال بررسي برخي اقدامات ممكن هستند. در ميان محتملترين گزينهها، قانوني وجود دارد كه بخشهايي از اقتصاد ايران را كه از برنامه موشكهاي بالستيك ايران حمايت ميكنند، هدف گرفته است كه برخي از اين بخشها براساس توافق هستهاي از تحريم خارج شده بودند.
ممنوعيت فروش بوئينگهمزمان با اين گزارشها كميته مقررات مجلس نمايندگان امريكا، با توجه به انتخاب «دونالد ترامپ» به عنوان رئيسجمهور بعدي امريكا و موضع متفاوت وي درباره ايران، پيشنويس طرحي را براي ممنوعيت فروش 80 هواپيماي مسافربري به ايران آماده كرده است. نماينده هويزنگا در بيانيهاي كه به همين مناسبت منتشر كرده، گفته فروش اين هواپيماهاي مسافربري به ايران موجب «تسليح رژيم ايران» خواهد شد و بايد جلوي اين كار كه مبنايش در دولت اوباما گذاشته شده، گرفته شود. كميته قوانين مجلس نمايندگان قصد دارد مفاد يك طرح ديگر را كه تعامل بانكهاي واردات- صادرات (اگزيم بانكها) با ايران به كل ممنوع ميكند را نيز در دل طرح بيل هويزنگا بگنجاند و هر دو را با هم براي رأيگيري روانه صحن اصلي كند.
تمركز بر اقتصادكنگره امريكا روي اقتصاد ايران زوم كرده است و سعي دارد موانع ديگري را بدون اينكه اصل برجام زير سؤال رود اجرا كند. آنها بهخوبي ميدانند ايرانيها تا چه اندازه بر جذب سرمايهگذاري خارجي حساب باز كردهاند و قراردادهاي نفتي خود را به حدي جذاب كردهاند كه شركتهاي خارجي به ايران وارد شوند. زماني كه مشكلات بانكي مانع همكاري شده بود ظريف به طرف امريكايي گلايه كرده بود كه جان كري وزير امورخارجه امريكا از بانكهاي اروپايي خواست با ايرانيها همكاري كنند ولي در عمل نتيجهاي حاصل نشد.
بانكها از جريمههاي امريكا ترس دارند و در زمان اوباما ريسك نكردند كه قطعاً با احتمال چهرههاي ضدايراني در دولت ترامپ و غالب شدن جمهوريخواهان در كنگره و سناي امريكا اين ريسك افزايش خواهد يافت.
بر خلاف تبليغات داخلي همه اقتصاد ومبادلات مالي بين المللي بدستور امريكا وبا نظر امريكا انجام ميشود 
