همه چيز كه به شعار دادن، كنترل كردن و مراقب بودن نيست. اصلاً مگر ما معتقد نيستيم انسانيم و مدام كلمه آدميت را جايگزين انسانيت ميكنيم پس چطور نميتوانيم با عقل و شعورمان درك كنيم چه رفتاري اقتضاي چه زمان و مكاني است؟ ما اگر نتوانيم درك كنيم كه در چه مكاني چطور لباس بپوشيم و چطور رفتار كنيم پس سؤال من اين است عقل و شعور انسانيمان قرار است چه زماني به رفتار و گفتار ما جهت بدهد؟
نكته دوم اين است كه ما هميشه انتظار داريم چون گروهي اشتباه رفتار ميكنند يك شخص ناظر، يك سازمان متولي يا حتي يك ارگان، مسئوليت كنترل و ارشاد اشتباه كردهها را بر عهده بگيرد، اما چرا؟ چرا ما نبايد خودمان به خودمان نهيب بزنيم كه تا كي بايد يك نفر ما را كنترل كند؟ اصلاً چرا ما بايد در كشوري كه داعيهدار فرهنگ چندصد هزار ساله است گشت ارشاد داشته باشيم؟ چرا بايد مأموران اماكن بر نحوه مديريت مكانهاي فرهنگي و خدماتي نظارت كنند؟ مردم تا كي بايد طوري رفتار كنند كه لازم باشد ديگري رفتارشان را كنترل كند. ما همه علم و دانشمان را كه كنار بگذاريم، هويت ايراني و فرهنگ غني اسلاميمان را هم فاكتور بگيريم، فراموش نكنيم كه در وهله اول انسان هستيم.
«انسان موجودي اجتماعي است» و اين جمله به ظاهر ساده و كوتاه دربردارنده معاني بسيار عميق و سنجيدهاي است. ما اگر ميدانيم موجودي اجتماعي هستيم پس بايد بدانيم كه بر حسب ذات اجتماعيمان موظف هستيم كه بدانيم در چه شرايطي، در چه مكاني و در حضور چه كساني بايد چطور لباس بپوشيم، چطور سخن بگوييم، چه چيزي بخوريم و حتي از چه چيزي سخن بگوييم. در حقيقت ما با درهم آميختن شعور و عقلمان ميتوانيم با ميزان اجتماعي بودنمان به اين نتيجه برسيم كه خودمان مراقب رفتارمان باشيم. بقا و پايداري انسان به شعور اوست و مادامي كه ما در رفتارهايمان شعور اجتماعي را درنظر نگيريم، زندگي كردنمان فقط حرف است و حقيقت ندارد.
البته من معتقدم برخي از رفتارهايي كه امروز واقعاً براي بعضي مردم آزاردهنده شده و رفتهرفته به هنجار تبديل ميشود اين است كه بسياري از ما ايرانيها عادت كردهايم كه كنترل شويم و اگر زماني رفتارمان كنترل نشد يا هشداري براي اشتباه بودن نگرفتيم پس يعني درست رفتار ميكنيم. مثلاً بعضي از دختران ما دارند عادت ميكنند به اينكه هر طور دوست دارند فارغ از اقتضاي جامعه لباس بپوشند و آرايش كنند و تا زماني كه به آنها گير ندهند و هشدار نشنوند پس اجازه دارند! به اين ترتيب عقل، منطق و درستي رفتارمان را خودمان مزمزه نميكنيم.
* جامعهشناس و پژوهشگر
