«بزرگترين پيادهروي مسالمتآميز جهان» اين يكي از توصيفاتي است كه دانشنامه عمومي ويكي پديا در زمينه معرفي «اربعين» به كار برده است. ويكي پديا در همين زمينه مينويسد:«اغلب زائران از نجف به كربلا به طول 80 كيلومتر را در مدت سه روز در يك راهپيمايي مسالمتآميز طي ميكنند.» ويكي پديا اما اربعين را نميشناسد. اربعين را نميتوان با آمار و عدد توصيف كرد. عظمت قيامت اربعين در روح حماسي «حسين(ع)» نهفته است و دقيقاً به همين دليل است كه هر فرد و مجموعهاي بر آن است تا خود را به نوعي با اربعين حسيني پيوند بزند. در اربعين بيش از 20 ميليون نفر از نزديك به 80 كشور جهان در شهر كربلا گرد هم ميآيند. در اين ميان سؤال اين است كه رسالت دانشگاه در قبال اربعين حسيني چيست و آيا اصولاً ميتوان در زمينه وظايف نهاد دانشگاه در اين زمينه سخن گفت؟ به نظر نميرسد يافتن پاسخ اين سؤال چندان دشوار باشد!
وظايف دانشگاه در قبال راهپيمايي اربعينبعيد است دانشگاه به عنوان محل تجمع نخبگان ملت بتواند خود را از چنين رويداد عظيم سياسي- فرهنگي در سطح جهان بركنار بداند. اگر بخواهيم اين موضوع را از نگاه روشنفكري و عافيتطلبانه هم مورد بررسي قرار دهيم، لاجرم خواهيم گفت نخبگان دانشگاهي در حوزه علوم انساني، بايد به دنبال يافتن ريشههاي برپايي اين تجمع عظيم انساني در قلب يكي از ناامنترين كشورهاي جهان باشند! و به راستي پاسخ روشني به اين سؤال بدهند كه كدام نيروي شگفتي، 20 ميليون انسان را به پيادهروي 80 كيلومتري در قلب چنان سرزمين ناامني تحريص و تشويق كرده است؟ تحليل ابعاد سياسي و فرهنگي اجتماع عظيم اربعين حسيني بر منطقه غرب آسيا نيز ميتواند يكي ديگر از كار ويژههاي متخصصان دانشگاهي حوزه علوم سياسي و اجتماعي باشد.
يافتن پيامدهاي فرهنگي اجتماع افرادي از 80 كشور جهان در دل يك منطقه كويري، داغ و البته ناامن، حتماً نيازمند آن خواهد بود تا پژوهشگران فعال در اين عرصه، ابتدائاً شناخت روشني از حسين(ع) و زندگي از نگاه پرنور او داشته باشند. با اين وجود، پر واضح است كه وظايف نهاد دانشگاه در قبال اربعين حسيني، منحصر در فعاليتهاي عافيتطلبانه و تحقيقاتي نخواهد بود. سؤال بعدي در اين زمينه اين خواهد بود كه دانشگاه تا چه حد مايل است به درياي اربعين بپيوندد و در اين اجتماع عظيم سياسي- فرهنگي نقش ايفا نمايد؟ براي يافتن اين سؤال بد نيست سري به اخبار مربوط به نخستين جلسه ستاد اربعين دانشگاهيان با حضور نمايندگان فرهنگي دستگاههاي آموزش عالي كشور در روز ششم مرداد ماه سال جاري در محل معاونت فرهنگي - اجتماعي وزارت علوم بزنيم.
بر اساس گزارش قرائت شده در جلسه، سال گذشته بيش از ۱۲ هزار نفر به صورت سازمان يافته در قالب كاروانهاي دانشجويي و حدود ۱۵۰ هزار دانشجو نيز به صورت انفرادي زائر اربعين بودند. از طرفي، طبق محتويات منتشر شده از اين جلسه در رسانهها، پيشبيني شده است امسال بيش از 200 هزار نفر از جمعيت دانشجويي كشور در اين مراسم عظيم شركت نمايند. اين يعني آنكه امسال 5 درصد جمعيت دانشجويي كشور در پيادهروي اربعين حسيني شركت خواهند داشت. اين رقم اگرچه در مقايسه با جمعيت كل كشور، رقم قابل قبولي به نظر ميرسد، وليكن انتظار آن است كه با برنامهريزي منسجمتر معاونت فرهنگي وزارت علوم و دانشگاه آزاد در اين زمينه، زمينه شركت تعداد بيشتري از دانشگاهيان كشور در اين رويداد فرهنگي عظيم فراهم شود.
در فضايي كه مردم ما با يك جنگ فرهنگي بيامان، مواجه هستند، دانشگاهيان به عنوان اقشار نخبه ملت خواهند توانست با حضور در اين اقيانوس عظيم، زمينه تطهير اخلاقي و اعتقادي خود را فراهم نمايند. شركت در مراسم اربعين حسيني، يك فرصت تربيتي بينظير به حساب ميآيد و زمينهساز رشد فرهنگي هر فرد خواهد بود. علاوه بر آنكه، ديدن افراد با مليتها و فرهنگهاي مختلف، خود به خود زمينه رشد آگاهيهاي فرد را فراهم ميكند. نظر به اهميت نهاد دانشگاه و نقش بنيادي آن در رقم زدن تحولات آينده كشور، شايسته است تا تلاش و برنامهريزيها براي سوق دادن هر چه بيشتر دانشگاهيان براي شركت در اين رويداد عظيم فراهم شود. طبيعتاً وظيفه تشكلهاي دانشجويي انقلابي در اين زمينه سنگين خواهد بود. آنها بايد بتوانند با تدارك برنامههاي فرهنگي مناسب در ايام منتهي به پيادهروي بزرگ اربعين، نقش تاريخي خود در اين برهه از تاريخ سياسي اسلام را به خوبي انجام دهند.
نماد وحدت و قدرت جهان اسلاماربعين، در فضاي متشنج منطقه ميتواند نمايانگر وحدت و قدرت دنياي اسلام باشد و تشكلهاي دانشجويي بايد با درك نقش تاريخي اين مراسم عظيم، وظايف خود در قبال اين رويداد را به خوبي به عرصه عمل برسانند. آنگونه كه در خبرها آمده است، وزارت علوم امسال با تشكيل ستاد اربعين دانشگاهيان، تمهيدات اجرايي خوبي را براي برگزاري هر چه باشكوهتر پيادهروي دانشگاهيان تدارك ديده است. بر اساس تصميم ستاد اربعين دانشگاهيان، دانشگاههاي ايلام، علوم و فنون دريايي خرمشهر، شهيد چمران اهواز، شهداي هويزه و واحدهاي پيام نور استان خوزستان و ايلام در مرزهاي خروجي به زائران به ويژه زائران دانشجو خدمترساني خواهند كرد. همچنين دانشگاههاي علوم پزشكي ايلام، اهواز و كرمانشاه و كانونهاي هلال احمر دانشگاهها نيز در زمينه خدمات بهداشتي و درماني فعاليت خواهند داشت. در اين فضا، طبيعتاً تكليف عمده تشكلهاي دانشجويي، تبليغ رويداد عظيم اربعين و زمينهسازي فكري در دانشجويان و دانشگاهيان براي شركت فعال در آن خواهد بود. تبليغات در اين زمينه البته منحصر در فضاي دانشگاههاي كشور نخواهد بود. تشكلهاي فعال در اين زمينه خواهند توانست با بهرهگيري از امكانات ارتباطي متعددي كه اكنون در اختيار همگان قرار دارد، نسبت به معرفي پديده شگرف اربعين به دانشگاهيان ديگر كشورهاي جهان نيز اقدام نمايند. در اين مسير، ارتباطگيري با سازمانهاي دانشجويي ديگر كشورهاي جهان، يكي از مؤثرترين راهكارهاي ممكن خواهد بود. امري كه متأسفانه پس از گذشت 37 سال از عمر انقلاب اسلامي، تشكلهاي دانشجويي انقلابي هنوز نتوانستهاند ضعف خود در زمينه آن را برطرف نمايند! وظايف دانشگاه در قبال پديده اربعين البته منحصر در دانشجويان و تشكلهاي دانشجويي نخواهد بود.
نقش اساتيد دانشگاهاساتيد دانشگاه نيز به عنوان يكي از مؤثرترين عناصر انساني حاضر در محيط دانشگاه ميتوانند با تبيين ابعاد مهم سياسي- اجتماعي اجتماع عظيم اربعين در شرايط كنوني منطقه و جهان اسلام و تأثيرات مستقيم آن در تثبيت امنيت ايران و كشورهاي منطقه، دانشجويان خود را به شركت فعالانه در اين مانور قدرت اسلام تشويق و ترغيب كنند. هدايت پايان نامههاي كارشناسي ارشد و رسالههاي دكتري به سمت و سوي تحليل دقيق ابعاد سياسي، فرهنگي و اجتماعي رويداد عظيم اربعين نيز ميتواند از ديگر وظايف اساتيد دانشگاه در حوزههاي علوم انساني باشد.
