تمام افراد بالغ ايران بالاي 12 دندان كشيده شده يا پوسيده يا قبلاً پر شده دارند. اين در حالي است كه شاخص DMFT ميانگين دندانهاي پوسيده، كشيده شده در اثر پوسيدگي و پر شده در جمعيت زير 12 سال يكي از معيارهاي عدالت در سلامت و از نشانههاي توسعهيافتگي جوامع است. وضعيت نابهنجار اين شاخص يكي از نشانههايي است كه بر بيعدالتي در سلامت تأكيد دارد و حكايت مردمي كه به دليل ناتواني از تأمين هزينههاي درمان ترجيح ميدهند دنداني را كه درد ميكند بكنند و دور بيندازند، حكايت يكي دو نفر نيست بلكه طبق آمارها سالانه 4 ميليون دندان دائمي كشيده ميشود. در عين حال آنطور كه رئيس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت ميگويد، تنها در سال ۱۳۹۳ مردم 6هزار ميليارد تومان از جيب خود براي خدمات دندانپزشكي هزينه كردند، در حالي كه بودجه سلامت در سال 93، هزار و 300 ميليارد تومان بوده است. با چنين مقايسهاي علت تعلل اغلب مردم براي مراجعه به دندانپزشك واضحتر ميشود.
يك سال و نيم از آغاز طرح تحول سلامت دهان و دندان ميگذرد؛ 18 ماهي كه كمتر كسي توانسته از خدمات دندانپزشكي بخش دولتي استفاده كند و اين بخش از طرح تحول براي عامه مردم به هيچ وجه قابللمس نبوده است. هر چند با عنايت به سهم 8 درصدي مراكز دولتي از ارائه خدمات دندانپزشكي نامحسوس بودن طرح تحول براي مردم چندان غير قابل انتظار نيست.
دندانهاي مردم ناسالمتر شده حميد صمدزاده، رئيس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت مشكلات دهان و دندان را شايعترين بيماري كشور عنوان ميكند. به گفته وي در حال حاضر در كشور ما ۹۰ درصد مردم درگير اين مشكلات هستند و در اين حوزه بيشترين ميزان پرداختي از جيب مردم را شاهديم تا جايي كه در سال ۱۳۹۳ مردم ايران 6 هزار ميليارد تومان براي خدمات دندانپزشكي از جيب خود هزينه كردند.
آنطور كه همايون فراست، عضو هيئتمديره انجمن دندانپزشكي كشور ميگويد، ميزان پوسيدگي دندان كودكان كمتر از شش سال در ٢٠سال گذشته چهار برابر افزايش يافته است: «براساس آمارها در دهه٦٠ شمسي، DMF (شاخص پوسيدگي، پرشدگي و بيدنداني) در ايران حدود ٨/١ بود و اين شاخص در سال ٩٢ به ٨/٥ رسيده است. اين آمار يعني بهطور متوسط هر فرد بالاي ۱۲سال ايراني شش دندان خراب دارد. همچنين براساس آمار به دست آمده در سال گذشته افراد بين ۳۳ تا ۴۸سال ايراني بيش از ۱۳درصد پوسيدگي دندان داشتهاند. درحال حاضر بهطور متوسط هر ايراني بالاي ٤٥سال ١٢ تا ١٤ دندان خراب و پوسيده دارد.»
از نگاه وي، موضوع نگرانكننده در حوزه سلامت دهان و دندان كشور درصد ترميم دندانهاي پوسيده در كشور است. در ايران فقط ١٠ تا ٢٠درصد دندانهاي آسيبديده به علت پوسيدگي ترميم ميشوند و ساير موارد يا كشيده ميشوند يا به صورت پوسيده در دهان باقي ميمانند. افراد بالاي ٤٠سال در ايران ٨ تا ١٠ دندان كشيده دارند، با توجه به اينكه هر فرد بزرگسال بايد ٢٨دندان سالم داشته باشد، بهطور متوسط هر ايراني ٤٠ساله حدود ٢٠ دندان دارد. اين در حالي است كه ساكنان اروپا در سن ٤٠سالگي ٢٧ تا ٢٨ دندان دارند و اين بدان معناست كه در كشورهاي اروپايي دندانهاي پوسيده ترميمشده و نگهداري ميشوند ولي در ايران دندانها كشيده ميشوند.»
طرحي كه وزير هم به آن اميدوار نبودطرح تحول سلامت دهان هم در اين حوزه نتوانسته چندان كاري از پيش ببرد. از همان ابتدا هم اين طرح در حالي كليد خورد كه وزير بهداشت از آينده آن نگران بود و با صراحت تمام اعلام كرد: من خيلي موافق اعلام آغاز اين طرح نبودم. اميدوارم كاري كه دوستان ما شروع كردهاند، باعث روسياهي ما نشود و بقيه زحماتي كه از يكسال گذشته در طرح تحول نظام سلامت آغاز شده است، از بين نرود.
در اين ميان سهم ناچيز بخش دولتي در درمان بيماريهاي دهان و دندان در كنار كمتوجهي مردم به مسائل پيشگيري و درمان موجب شده همچنان كشيدن دندان در اولويت باشد.
طرح تحول هم كاري نكردنويد ناصري، عضو شورايعالي نظامپزشكي معتقد است بيمههاي درماني با تحت پوشش قرارندادن هزينههاي ترميم دندان از يك طرف و تحت پوشش قراردادن هزينههاي كشيدن دندان از سوي ديگر، عملاً مردم را به سمت كشيدن دندان ترغيب ميكنند.
به گفته وي بيمههاي پايه، چهار مورد خدمات دندانپزشكي را تحت پوشش قرار ميدهند. اين چهار مورد شامل ويزيت (معاينه)، كشيدن دندان، جرمگيري و راديوگرافي است. البته بخشي از هزينههاي ساخت دندان مصنوعي را هم تحت پوشش قرار ميدهند، اما رويكرد بيمهها حفظ دندان با استفاده از روشهاي درماني ديگر چون (عصبكشي، روكش، پركردن دندان و. . . ) نيست. اين دندانپزشك با اشاره به هزينههاي ترميم و عصبكشي دندان ميافزايد: بيمار با توجه به شرايط بيمهاي و رهايي از درد، ناچار ميشود دندان خود را بكشد. اين رويه باعث شده سالانه حدود ۴ميليون دندان دايمي در كشور كشيده شود، درصورتي كه بيش از ۸۰درصد اين ٤ميليون دندان قابل نگهداري است.
ناصري كمبودهاي مراكز درماني دولتي در حوزه دندانپزشكي را يكي ديگر از مشكلات عنوان ميكند و دراينباره ميگويد: «بيش از ٩٠درصد خدمات دهان و دندان در كشور توسط بخش خصوصي ارائه ميشود و تاكنون هيچ دولتي براي بهبود شاخصهاي سلامت دندان در كشور اقدام مؤثري انجام نداده است و همانطور كه همه ديدند، طرح تحول نظام سلامت با تمام دستاوردهايش، عملاً در اين حوزه كاري از پيش نبرد. ما از وزارت بهداشت انتظار داريم اقدامات فوري براي ارتقاي سلامت دهان و دندان دركشور انجام دهد. سلامت دهان و دندان در كشور به مرز بحران رسيده است.»
سهم 8 درصدي دولت از درمان دندانبا وجود اين رئيس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت ميگويد در 18 ماهي كه از اجراي طرح تحول سلامت دهان و دندان ميگذرد، اقدامات خوبي در اين زمينه صورت گرفته و سياستها به سمت پركردن و ترميم دندان در حال پيشروي است.
وي ميگويد: از اهداف و اولويتهاي مهم ديگر اين طرح بحث ارتقاي سلامت دهان و دندان در ميان دانشآموزان است كه براي ما از اولويت بالايي برخوردار است. در حال حاضر 7 ميليون دانشآموز ابتدايي را در ۶۰ هزار مدرسه كشور تحت پوشش اين طرح داريم و برنامههايي مانند استفاده از تركيبات فلورايد براي پيشگيري از پوسيدگي، فيشورسيلانت و نيز آموزش بهداشت دهان و دندان براي آنها انجام ميشود كه اين اقدامات در سال جاري نيز با جديت بيشتري پيگيري خواهد شد.
صمدزاده با بيان اينكه در سال ۱۳۹۳ مردم ايران 6 هزار ميليارد تومان براي خدمات دندانپزشكي از جيب خود هزينه كردند، ميافزايد: «در حال حاضر بخش دولتي در ارائه خدمات دندانپزشكي تنها 8 درصد سهم دارد كه تلاش ما اين است اين ميزان را به ۳۰ درصد افزايش دهيم. يكي از اقدامات مطلوب صورت گرفته در حوزه دهان و دندان راهاندازي يك دانشكده دندانپزشكي در هر دانشگاه علوم پزشكي كشور است.» اما اين اقدام كي به ثمر ميرسد و آيا ميتواند عدالت در سلامت را بهبود بخشد؟
