يكي از مباحث مهم در فهم اسلام، تشخيص فرد و جايگاهي است كه در آن قرار دارد. ولايت نيز از دسته مواردي است كه در آن شخص ولي، موضوعيت دارد. اميرالمؤمنين(ع) و ولايت ايشان در گفتاري از آيت الله جوادي آملي مورد بررسي قرار گرفته است. ايشان معتقدند انسان كامل (ائمه اطهار) به دليل همتايي با قرآن كريم از جايگاه و مكان ولايت نيز بالاتر است. مختصري از سخنراني اخير ايشان را از نظر ميگذرانيم:
فقط قرآن كريم است كه همسان و همتاي اهل بيت عصمت و طهارت است. قرآن، تفسيري دارد كه مفسّران فراواني به اين نعمت نايل شدند اما ولايت، تفسير ميخواهد. آن روايتها و جملههاي كوتاه كه امامت و ولايت را شرح ميدهد آنها لازم بود ولي كافي نبود. وجود مبارك امام دهم امام هادي(ع) امامت و ولايت را تفسير كرده است اين زيارت نوراني جامعه كبير به منزله تفسير امامت است يعني همانطوري كه قرآن، احتياج به تفسير دارد امامت هم احتياج به تفسير دارد كه هر كدام از ائمه(ع) يك آيه يا چند آيه قرآن را تفسير كردند ولي وجود مبارك امام هادي كلّ قرآن را تفسير كرد چون عترت و قرآن همتاي هم هستند.
ما اگر خواستيم انسان را بشناسيم به وسيله خود انسان كامل بايد بشناسيم زيرا انسان كامل يعني اهل بيت(ع) كه همتاي قرآن كريمند؛ اينها خليفه خداي سبحانند و اين خليفه ميتواند از مستخلف عنه خود باخبر بشود و انسان را معرفي كند. امام هادي(ع) در وصف انسان ـ چه انسان خوب چه انسان بد ـ يك مطلبي را دارد كه اين شرح مطلبي است كه وجود مبارك اميرالمؤمنين(ع) دارند. اميرالمؤمنين(ع) در نهجالبلاغه يك اصل كلي را بيان كرد امام هادي(ع) آن اصل را شرح كرد. در نهجالبلاغه اميرالمؤمنين(ع) فرمود هر فاعلي بهتر و برتر از فعل خودش است اين يك اصل عقلي است، چرا؟ چون فعل آدم، گفتار آدم، رفتار آدم، نوشتار آدم، اثر آدم است و انسان مؤثر در اين اثر است. اين روشن است كه هر فاعلي قويتر از فعل خودش است هر صاحبكاري از آن كار بالاتر است زيرا آن كار، اثر اوست هر مبدأيي از آن اثري كه از مبدأ صادر ميشود قويتر است اين اصل كلي را حضرت در نهجالبلاغه بيان كرد.
خدمت كردن به جامعه، عدالت، احسان اينها يك اوصاف خوبي است عادل بالاتر از عدالت است، چرا؟ چون عدالت، وصف اوست، كار اوست، اثر اوست هر كاري از صاحبكار نشئت ميگيرد از آن جان نشئت ميگيرد. عدالت هر اندازه كه خوب است عادل بالاتر از آن است، صدق و راستگويي هر اندازه زيباست انسان صادق و راستگو بهتر از آن است، زيرا راستگويي اثر راستگوست عدالت اثر انسان عادل است حضرت فرمود بالاتر از علم، عالِم است زيرا اين علم، وصف اوست متّكي به گوهر ذات اوست او در اثر تلاش و كوشش اين وصف را پيدا كرده است اگر اين وصف محصول كار آن گوهر است پس گوهر ذات عالِم بالاتر از علم است.
در جواب اين سؤال كه ولايت بالاتر است يا عليبنابيطالب؟ بايد گفت عليبنابيطالب بالاتر است؛ نبوّت بالاتر است يا پيغمبر؟ پيغمبر بالاتر است، چون اين نبوّت، وصف اوست، صفت اوست، كمال اوست، به گوهر ذات او تكيه ميكند اين وصف در خارج بدون گوهر ذات وجود ندارد ولايت كه بدون ولي الله وجود ندارد هر اندازه كه ما امامت را بشناسيم، ولايت را بشناسيم. عليبنابيطالب بالاتر از آن است زيرا اين اصل كلي را خود حضرت فرمودند، وجود مبارك امام هادي(ع) اين را شرح دادند كه بالاتر از هر وصف، موصوف آن وصف است، بالاتر از هر قول، قائل آن قول است بالاتر از هر كتاب، نويسنده آن كتاب است، اينكه وجود مبارك پيغمبر(ص) فرمود علي را و مرا غير از خداي سبحان كسي نشناخت چون كسي به حقيقت گوهر ذات اينها وقتي ميتواند پي ببرد كه به حقيقت ولايت و نبوّت و رسالت پي ببرد. آن حقايق چون براي ما به طور اجمال شناخته شده است نه به طور تفصيل، پس گوهر ذات اينها را هم ما نميتوانيم بشناسيم.
در ايامي هستيم كه دست ما به خود آن ذات نميرسد اما به آثار و گفتار و كلمات و سيره آنها ميرسد. به همان اندازه كه از اين آثار و مآثر اينها استفاده كنيم تشيع ما محفوظ است لذا در قرآن كريم ذات اقدس الهي به رسولش(ص) فرمود اگر جريان ولايت حضرت امير را بازگو نكرده باشي اصل رسالتت زير سؤال است «وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ» منظور آن است كه اگر اين مطلب را نگفتي گويا اصل اسلام را منتشر نكردي زيرا بعد از تو اگر اهل بيت اين خلأ را پر نكنند، جاي تو ننشينند، قرآن ناطق نباشد، آن وقت قرآن و دين به دست قبيله تيم و عدي ميافتد ميشود يك حزب، چه اينكه خواستند با تشكيل سقيفه دين را به صورت يك حزب در بياورند لذا فرمود: «و إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ» اصل رسالتت زير سؤال ميرود.
انسان را كسي بايد هدايت كند كه انسان را آفريده باشد و تنها كسي كه انسان را آفريد ذات اقدس الهي است و خليفه او كه وجود مبارك پيغمبر(ص) است از خدا خبر دارد به بركت آن حضرت اهل بيت عصمت و طهارت باخبرند. لذا هم از بيانات نوراني حضرت هادي مشخص ميشود هم آيه سوره مباركه مائده كه خدا فرمود اگر جريان غدير را به مردم نگويي اصلِ رسالتت را ابلاغ نكردي (وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ) كه اميدواريم ذات اقدس الهي آن توفيق را به ما بدهد هم با معارف قرآن كريم هم معارف اهل بيت مخصوصاً سخنان نوراني امام هادي(ع) آشنا بشويم و عمل كنيم.
