عكاسي از مجالس و تشريفات، مخصوص افراد خاص جامعه بود. با گذشت زمان كمكم عكاسي از شكل و شمايل اوليه خارج شده و تبديل به دوربينهاي عكاسي شد كه تصاوير را روي حلقههاي نگاتيو ثبت ميكرد. كار با اين دوربينها زياد سخت نبود پس بهترين فرصت بود تا افرادي كه توانايي خريد دوربين را دارند، اقدام به خريد اين وسيله جالب بكنند. به مرور زمان دوربينهاي ديجيتال پا به عرصه وجود گذاشتند و بازار را از دست دوربينهاي نگاتيوي خارج و عكاسي را هم براي آماتورترين افراد راحتتر كردند. تقريباً ديگر بيشتر خانوادهها صاحب دوربين عكاسي بودند.
با ورود گوشيهاي همراهي كه قادر به عكاسي هستند، ديگر همه افراد جامعه عكاس لحظهها و ثبت وقايع هستند. عكاسي ديگر محدود به ثبت خاطرات شخصي و خانوادگي نيست. ثبت لحظات تصادف، دزدي و وقايع تلخ و شيرين كه اصلاً ربطي به آن فرد ندارد مد روز شده است. كار به جايي رسيده است كه فرد مجروحي كنار خيابان افتاده است و به جاي اينكه به او كمك كنند همه مشغول عكاسي و فيلمبرداري از صحنه زجر كشيدن فرد مجروح هستند.
با پيشرفت تكنولوژي خيلي از جنبههاي زندگي دچار تغيير و تحول شده است. اين پيشرفتها به نوعي سبك زندگي را هم دستخوش تغييرات كرده است. اينكه افراد تنها به فكر ثبت آن لحظه هستند به نوعي اخلاقيات را هم دچار تغييرات كرده است. اما چند وقتي است كه در جهان پديدهاي جديد در عكاسي مد شده است به نام «عكاسي سلفي». عكاسي سلفي يا «خودعكس يا عكس از خود» به شيوهاي از عكاسي گفته ميشود كه فرد از خود و همراهانش با تلفن همراه عكس ميگيرد و در شبكههاي اجتماعي به اشتراك ميگذارد.
ورود تكنولوژي بدون ورود فرهنگ استفادهدر كشورهاي پيشرفته دنيا وقتي تكنولوژي وارد كشوري ميشود فرهنگ استفاده از آن هم، همزمان وارد آن كشور ميشود. اما در كشورهاي در حال توسعه ابتدا خود تكنولوژي وارد شده و بعد از گذشت چند سال فرهنگ استفاده از آن وارد ميشود. حال حكايت اين مد جديد در عكاسي است كه افراد بدون در نظر گرفتن شرايط و تنها در جهت همراه شدن با مد اقدام به گرفتن عكس سلفي از خود و ديگران ميكنند.
مدهاي جديد و نقض حريم خصوصيژستهاي خاص و خنده و شكلكهاي عجيب حين گرفتن عكس با سوژه خاص، گرفتن عكس از خود با مكانهاي ديدني يا مناظر ديدني اصلاً بد نيست خيلي هم خوب است. خيلي از عكسهاي سلفي بسيار جالب و ديدني هستند ولي وقتي در ثبت لحظات اصول اخلاقي فراموش ميشود ديگر اين سلفيها قشنگ و جالب نيستند.
امسال سينماي ايران براي تعداد زيادي از بزرگان خود عزادار شده است. نكته جالب مراسم تشييع جنازه اين بزرگواران هنرمند، مردماني بودند كه فرصت عكس سلفي گرفتن با هنرمندان حاضر در اين مراسم را از دست ندادند. ديدن جمعي از هنرمندان در يك مكان شايد بهترين فرصت براي عرض ادب و ارادت و گرفتن عكس يادگاري باشد ولي آيا مراسم تشييع جنازه فرصت و زمان مناسبي براي سلفي گرفتن است. وقتي هنرمند ما غمگين و سوگوار در غم از دستدادن همكار و دوست خود است، آيا گرفتن عكس سلفي صحيح است؟
حالا تصور كنيد هنرمند غمگين ما با حالتي حزنانگيز با شما عكس سلفي ميگيرد. در كسري از ثانيه اين عكس در شبكههاي اجتماعي منتشر شده و كامنتهاي مختلف هم پاي اين عكسها گذاشته ميشود و مردم هميشه در صحنه هم بدون در نظر گرفتن شرايط روحي هنرمند مورد نظر شروع به اظهارنظرهاي مختلف ميكنند و بعضي از اين كامنتها غيرمنصفانه و غيراخلاقي است.
موضوع جالب ديگري كه تابستان گذشته اتفاق افتاد و تمام رسانهها نسبت به آن واكنش نشان دادند، تعدادي از دانشجويان پزشكي در سالن تشريح با جنازهها عكس سلفي گرفته و سپس در صفحههاي شبكههاي اجتماعي خود منتشر كردند! به راستي انگيزه اين دانشجويان از اين كار چه بوده است؟! آيا در قاموس پزشكي امانتداري و امين بيمار بودن مهمترين اصل نيست؟ آيا بايد مسئولان مربوطه با ممنوع كردن عكسبرداري از اجساد، به دانشجوهاي پزشكي خود اصول اخلاقي را گوشزد كنند؟ آيا ما ميتوانيم به اين دانشجوها كه پزشكان آينده ما هستند اعتماد كنيم؟
اين در حالي است كه تصویر شما هر لحظه ممكن است از شبكههاي اجتماعي سر در بياورد چراكه سلفيبگيرها همه جا هستند و احتمال اينكه در چند ثانيه بدون اينكه متوجه شويد با شما عكس بگيرند وجود دارد!
رعايت حريم خصوصي ديگران و احترام گذاشتن به آن، از نكات ظريف اصول اخلاقي است. مقوله حريم شخصي، موضوعي است كه بسته به فرهنگ، آداب و رسوم، باورها و حتي پيشينه تاريخي هر گروه از مردم، نمودهاي بسيار گوناگون و چه بسا متضادي دارد. رفتاري كه در يك كشور، شهر، شهرستان، روستا يا ميان افراد يك قوم و عشيره بسيار مقبول و پسنديده است، شايد در جايي ديگر موجب حيرت، سرزنش يا حتي برانگيختن خشم و ايجاد كدورت و كينه شود. مهمترين نكته در حريم خصوصي اين است كه «هيچ كس دوست ندارد از ديگران آزار ببيند يا آرامش و آسايشش را بر هم بزند.» يادگرفتن و رعايت كردن اين اصول اخلاقي از خانواده شروع ميشود و اگر خانوادهها خود را موظف به رعايت كردن حريم ديگران ندانند آنوقت بايد انتظار داشتهباشيم فاجعههاي غيراخلاقي از اين دست اتفاق بيفتد.
به ياد داشته باشيم ما اين اجازه را نداريم با مدهاي جديد و تكنولوژيهاي جديد به حريم خصوصي افراد در هر قشر و پايگاه اجتماعي كه هستند تجاوز كنيم. چه بسا افراد مشهور فقط به دليل شرايط خاص آن لحظه تن به عكسهاي سلفي ميدهند. بنابراين لازم و ضروري است با رعايت احترام و اخلاق، عكس سلفياي داشته باشيم كه براي ما خاطرههاي شيرين و جذابي را يادآوري كند.
مد و انتقال شپش!يكي از ژستهايي كه معمولاً افراد حين گرفتن سلفي ميگيرند؛ چسباندن سرها به هم است كه خوب طبيعي است ميخواهند در قاب عكس همگي جا شوند. ولي گويا اين چسباندن سر عوارضي هم در پي دارد. چندي پيش خبري منتشر شد با عنوان «سلفي، عامل شيوع شپش!»
«محققان اعلام كردهاند كه نوعي شپش رسانه اجتماعي در حال رشد است. زماني كه نوجوانان سر خود را به يكديگر براي ثبت تصوير سلفي ميچسبانند، گسترش مييابد.»
خوب انگار اين تكنولوژي جديد علاوه بر جنبه اخلاق اجتماعي، عوارضي هم به لحاظ بهداشت فردي به دنبال دارد. بنابراين عكس و عكاسي به هر طريقي كه باشد جذاب و يادآور خاطرات خوبي است كه در گذشته سپري كردهايم، اما اين لذت بايد همراه با رعايت يكسري اصول اخلاقي و بهداشتي باشد.
